"Залуу Монгол судлаачдын Зуны сургууль" нь 1989 оноос эхлэн жил бүр зохион байгуулагдаж байна. Энэ удаагийн Зуны сургуулийн ерөнхий зохион байгуулагчаар Монгол Улсын Боловсрол, Шинжлэх Ухааны Яамтай хамтран ажиллаж буй Залуу Монгол судлаачдын “Эрдмийн хэлхээ” нийгэмлэгийн гүйцэтгэх захирал Ч.Мөнхтөртэй ярилцлаа.

-Энэ жилийн залуу Монгол судлаачдын Зуны сургууль бусад жилүүдийнхээс юугаараа онцлог байна?

-Ер нь бол жил жилийн Зуны сургуулиуд өөр өөрийн онцлогтой явагдаж ирсэн. Энэхүү Зуны сургууль нь  урт хугацааны түүхтэй шүү дээ. Энэ жилийн хувьд ШУА, Үндэсний номын сан болон Гандантэгчинлэн хийд зэрэг хамтрагч байгууллагуудын сан хөмрөгт хадгалагдаж байгаа баримт, эх сурвалжуудтай судлаачдыг танилцуулж, ойртуулах тал дээр анхаарч байгаа.

Түүнээс гадна, хөдөө орон нутагт малчин ахуйтай танилцуулаад зогсохгүй өөрсдийнх нь оролцоог илүү байлгана. Тухайлбал, эсгий хийх, дээс томнох, малын тооног хэрэгсэлтэй танилцах зэрэг ахуй соёлоос гадна монголчуудын идээ ундааны соёлын зүйлсийг хүн бүрд биечлэн таниулж, ойлгуулах тал дээр илүү төвлөрч ажиллаж байна.

-Олон улсын монголч эрдэмтдийн хуралтай давхцаж буйгаараа бас нэг онцлог байна шүү дээ?

-Тийм. Олон улсын монголч эрдэмтдийн хурал дээр залуу эрдэмтдийн нэг секц хуралдааныг бас зохион байгуулна. Энэ хуралд манай Зуны сургуульд оролцож байгаа олон залуус илтгэл тавина. Залуучуудын хуралд өнөөгийн байдлаар 50 гаруй илтгэл хэлэлцүүлэхээр төлөвлөгдөж байна.

-Зуны сургуульд сурах залуусыг ямар шалгуураар шалгаруулж байгаа вэ? Ер нь нийт хэдэн улсын судлаачид оролцох ёстойгоос хэчнээн хүн ирсэн бэ?

-Бидэнд анх мэдүүлэг өгснөөрөө нийт 60 орчим залуу судлаач мэдүүлэг өгсөн. Бид тодорхой шалгуур үзүүлэлтийг тавиад үүнээсээ 38 судлаачийг шигшсэн. Харамсалтай нь, Монголд болсон үер усны үзэгдэл болон хувийн эрүүл мэндийн шалтгаан зэрэг зарим зүйлээс болж хэд хэдэн орны залуус ирээгүй байна. Өнөөдөр нийт найман орны 28 судлаач ирж Зуны сургалтад хамрагдаж байна.

-“Залуу Монгол судлаач” гэсэн тодотголтой энэ сургуульд хэдээс хэдэн насныхан хамрагддаг вэ?

-Насны хувьд 40-өөс доош насныхан гэж шалгуур тавьдаг. Мөн эрдмийн зэрэг хамгаалаагүй байх гэхчлэн олон шалгуур заасан.

-Гадаадын залуу Монгол судлаачдаас гадна өөрийн орны залуу судлаачдыг дэмжих, хөгжүүлэх тал дээр баримтлах бодлого, томоохон үйл ажиллагаанаас дурдвал?

-Өргөн хүрээний зүйл учраас өөрийн ажилладаг Залуу Монгол судлаачдын “Эрдмийн хэлхээ” нийгэмлэг дээрээ тулгуурлаад ярья. Мэдээж БШУЯ, Монгол судлалыг дэмжих үндэсний зөвлөл, Олон улсын Монгол судлалын холбоо зэрэг байгууллагууд дотоодын болон гадаадын бүх насны эрдэмтэн судлаачдыг дэмжиж, мэдээллээр хангаж ажилладаг.

Ер нь залуус бид эдгээр байгууллагыг хараад суух биш өөрсдөө идэвх санаачлагатай байж, хамтдаа хөгжих хэрэгтэй. Мөн хамтдаа судалгаа хийх боломж нөхцөлөө өөрсдөө бүрдүүлэх шаардлагатай гэдэг үүднээс “Эрдмийн хэлхээ” нийгэмлэг ТББ-ыг байгуулаад хоёр жил гаруй болж байна.

Дотоодын хэмжээнд залуу судлаачдынхаа дунд эрдэм шинжилгээний хурал, төсөл хөтөлбөр, хэлэлцүүлэг зэрэг нэлээн олон арга хэмжээ хийдэг. Түүнчлэн энэ жил БШУЯ-тай хамтран энэхүү Зуны сургуулийн ерөнхий зохион байгуулагчаар ажиллаад олон улсын залуу эрдэмтдээ хүлээн авч байна.

Энэ нь үндсэндээ Монголыг судалдаг дэлхий нийтийн залуучууд хамтарч ажиллах боломжтойн дээр бид өөрсдийн идэвх санаачлагаар гүүр, холбоос болж ажиллаж байна гэж ойлгож болно.

-Монгол судлалд залуус ер нь ямар чиглэлээр голдуу судалгаа хийдэг вэ?

-Залуучууд мэдээж өөр өөрийн сонирхсон чиглэлээр судалгаа шинжилгээ хийж байгаа. Энэ удаагийн Зуны сургуульд утга зохиол, уран зохиолын чиглэлийн судлаачид илүүтэй байна. Мөн Монголын эртний түүх, археологи, соёл урлаг, угсаатны зүй зэрэг олон салбараар судалгаа хийдэг залуус ирсэн байна.

-Монголын залуу судлаачид гадаадад иймэрхүү маягаар сурч, хөгжих боломж хэр байдаг бол?

-Дэлхий нийтэд Европ судлал, Ази судлал гэхчлэн салбарт бас иймэрхүү сургалтууд их болдог. Харин манай Зуны сургууль шиг тогтвортой болдог, удаан жилийн түүхтэй, оролцогчдын тоо олон ийм сургууль харьцангуй цөөхөн байдаг.

Монгол судлалын цар хүрээ улам өргөжиж, Монгол судлал өргөжин дэвжих болтугай.

-Ярилцсанд баярлалаа.

Р.Батхишиг