Хавайн арлуудын хамгийн алдартай байгалийн тогтоцын нэг болох Хөлэй (Hōlei) далайн нуман хаалга Номхон далай руу нурж, бүрэн алга болжээ. Тус нуман хаалга нь Хавайн Галт уулсын үндэсний цэцэрлэгт хүрээлэнгийн эрэгт байрладаг байсан бөгөөд 500 гаруй жилийн турш оршин тогтножээ.

Ойролцоогоор 27 метрийн өндөртэй уг нуман хаалга Хавайн том арал дээрх далайн эргийн өвөрмөц тогтоцын нэг байв. Байгалийн элэгдлийн үйл явцын үр дүнд үүссэн бөгөөд далайн давалгаа олон зуун жилийн турш галт уулын лавын хад чулууг аажмаар элээж, нуман хэлбэртэй болгосон байна.

Хавайн Галт уулсын үндэсний цэцэрлэгт хүрээлэнгийн мэдээлснээр нуман хаалга есдүгээр сарын 23-нд одоо ч хэвээр байсан ч есдүгээр сарын 27-ны орой гэхэд нурсан байжээ. Яг хэдийд нурсан нь тодорхойгүй бөгөөд тухайн үед Хавайн аралд хүчтэй шуурга, хар салхины нөлөө үзүүлж байсан байна.

Хөлэй нуман хаалга сүүлийн жилүүдэд тогтворгүй болж, нурж болзошгүйг мэргэжилтнүүд анхааруулж байжээ. 2018 онд Килауэа галт уул дэлбэрч, оргил хэсэг нь нурсан үеийн газар хөдлөлтүүд нуман хаалганы ойролцоох хадан ханыг гэмтээсэн байна. Улмаар 2020 онд шинэ ан цав, тогтворгүй байдал илэрсний дараа жуулчдын анхны ажиглалтын цэгийг хааж, илүү аюулгүй шинэ цэг байгуулжээ.

Мөн 2020 онд хүчтэй далайн давалгаа нуман хаалганы доод хэсгийн томоохон хэсгийг тасалсан байна. Энэ нь байгалийн тогтоц цаашид тогтох боломжгүй болж байгаагийн нэг илрэл байжээ.

Нуман хаалга нурсан ч орчим дахь далайн эргийн хад асга тогтворгүй хэвээр байгаа тул Үндэсний цэцэрлэгт хүрээлэнгийн алба жуулчдад хаалттай бүсэд нэвтрэхгүй, хадны ирмэгээс хол байхыг анхааруулжээ. Учир нь хад чулуу ямар ч үед гэнэт нурж, далай руу унах аюултай байна.

Л.Баяр