“...Авлигатай тэмцэх газар иргэн Э-гийн нүдний торлог бүрхүүл цоорсон тул яаралтай лазерийн мэс засалд орох хэрэгтэй гэсэн эмч нарын дүгнэлтийг үл ойшоон түүнийг Сэлэнгэ аймгийн Мандал сум руу шилжүүлэн хорьж, улмаар сохрох аюул тулгарах үед нь Улаанбаатарт буцаан авчирчээ”

“...Авлигатай тэмцэх газар иргэн А-г гурван аймгийн цагдан хорих төвийг дамжуулан хорьсноор түүнд хийгдэх ёстой эмчилгээнүүд нь зогсч, улмаар 14 килограмм турсан байна”.

“... Иргэн Н-ийг 39 сар 28 хоног буюу хуулинд зааснаас 10 сараар хэтрүүлэн хорьжээ”.

“...Архангай аймгийн хэсгийн төлөөлөгч Д нь сэжигтнийг эрүүдэн шүүж, хавиргыг нь хугалсан гэх гомдол ирсэн ч хожим гомдол гаргагч нь намайг зодоогүй гэсэн тайлбар бичгээр өгсөн тул эрүүгийн хэрэг үүсгэхээс татгалзжээ”.

“...Булган аймгийн хэсгийн төлөөлөгч М нь хэсэг иргэнийг уурын зууханд 19 хоног хорьсон гэх гомдол ирсэн ч, гомдол гаргасан иргэд өөрсдийн сайн дураар уурын зууханд хоносон байна гэсэн үндэслэлээр эрүүгийн хэрэг үүсгэхээс татгалзжээ”.

“...Хэргийг нь хэрэгсэхгүй болгосон иргэн нэг жил гаруй хоригдсоныхоо нөхөн төлбөрийг нэхэмжлэхэд нь түүний хэргийг сэргээн 11 жилийн ял өгчээ”.

Хүмүүний амьдрал хугацаатай. Яст мэлхий энэ тэрийг бодвол хариугүй настай ч ялааг дагуулахааргүй нь үнэн. Гэхдээ хүн гээчийн утга учиртай амьдралын хугацаа тун богино. 20 орчим л жил байх. Тэгээд л 60 хүрэв үү, үгүй юу хүний данснаас ерөнхийдөө хасагддаг шүү дээ. Хэн ч тоохоо больдог. Тиймээс хүн гэгч амьтан тэрхүү утга учиртай амьдралынхаа зурвас үед ихээхэн хайртай байдаг юм. Яагаад гэхээр чухамхүү энэ хэсэгт л ажил амьдралын амт шимт, хийж бүтээхийн хүсэл мөрөөдөл, аав ээжийн ачлал буян, амраг ханийн хайр энхрийлэл, алаг үрийн инээд баясал гээд хүн болсныхоо аз жаргалыг бүрэн эдэлдэг. Гэвч яг ийм үе дээрээ зүй бусаар эрх нь зөрчигдөж, зовлонт амьдралын гашуун нясууныг өргөст торны цаана өнгөрөөх тохиолдол байдагт харамсаад ч баршгүй.

Үүнийг миний бие УИХ дээр гацчихаад байгаа нэгэн хуулийн төсөл, ардчилсан нийгмийн амин сүнс болсон хүний эрх, эрх чөлөөтэй холбогдуулан хэлж, мөн дээрхи цөөхөн жишээг  “Монгол Улс дахь хүний эрх, эрх чөлөөний байдлын тухай илтгэлийн” 13, 14-өөс авсан юм. Тэнд ийм жишээ түм бум. Гомдол ч их ирдэг бололтой юм билээ. Зөвхөн энэ 2015 онд л гэхэд хүний эрх, эрх чөлөөг ноцтойгоор зөрчин эрүүдэн шүүлээ гэсэн 549 гомдлыг Хүний эрхийн үндэсний комисс аваад байгаа ажээ.

Уг нь энэ хуулийн төслийг АТГ болоод Н.Алтанхуягтай холбож ойлгох хэрэггүй юм шүү дээ. Ерөөсөө өнөө бидний 25 жилийн өмнө тунхагласан хүний эрх, эрх чөлөөг дээдлэх Үндсэн хуулийн заалтаа улам бататгаж өгсөн л эд байна билээ.

Хуулийн төслийн тухайд УИХ-ын гишүүн Н.Алтанхуягийн өнгөрсөн зургадугаар сарын 4-ний өдөр өргөн барьсан Эрүүгийн байцаан шийтгэх хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулах тухай, Прокурорын байгууллагын тухай хуульд нэмэлт оруулах тухай хуулийн төслүүд Эрүүгийн байцаан шийтгэх хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулах тухай, Прокурорын байгууллагын тухай хуульд нэмэлт оруулах тухай хуулийг хэрэгжүүлэх зарим арга хэмжээний тухай Улсын Их Хурлын тогтоолын төсөл юм.

Яагаад  ч юм манай эрхэм түшээд үүнийг хэлэлцэхээс нэг л цэрвээд, сайн анзаарвал хэн нэгнээс айж эмээгээд байх шиг санагддаг. Ялангуяа АТГ-аас тэрхүү айхавтар эрхүүдийг нь авна гэсэн агуулга байгаа болохоор ар өврөөсөө “ухуулчих” болов уу гэсэн айдас эрхэм түшээдийн ихэнхийн нь дотор байна уу даа гэж бодогдохоор харагддаг. Ямар хилэнцгүй түшээ гэж манайд байх биш.

Уг нь энэ хуулийн төслийг АТГ болоод Н.Алтанхуягтай холбож ойлгох хэрэггүй юм шүү дээ. Ерөөсөө өнөө бидний 25 жилийн өмнө тунхагласан хүний эрх, эрх чөлөөг дээдлэх Үндсэн хуулийн заалтаа улам бататгаж өгсөн л эд байна билээ. Нөгөө талаас улстөр, эдийн засгийн сонирхол орсон, эсвэл алдар цол, албан тушаал ахих гэсэн ашиг сонирхлын улмаас орчин цагийн хэлмэгдэл алхам тутам таныг харуулдаж, ах дүү амраг саднаас чинь хэн нэгэн хилс хэргээр хохирох магадлал өндөр учир хууль хүчнийхэнд хяналт тавьдаг байсан хуучин  Прокурорын дэргэдэх Мөрдөн байцаах албыг дахин сэргээх шаардлага байгааг ганцхан жилд ирж буй 549 гомдол наад зах нь батлаад байгаа хэрэг шүү дээ.

“Монгол эмнести интернэшнл” байгууллагын удирдах зөвлөлийн дарга, МУИС-ийн багш Д.Оюунсүрэн телевизээр ингэж ярив “...Монгол улсад эрүү шүүлт байгаа гэдгийг 2005 онд Хүний эрхийн үндэсний комисс шалгалт хийгээд УИХ-аар бүтэн хоёр өдөр хэлэлцүүлэн тогтоол гаргуулж байсан. Тэгэхээр тэр тогтоолын үр дүн үндсэндээ Монгол улсад эрүү шүүлт байгаа гэдгийг хүлээн зөвшөөрсөн хэрэг.

...2014 оны нэгдүгээр сард Прокурорын дэргэдэх Мөрдөн байцаах албыг татан буулгасан. Энэ байгууллага нь эрүүдэн шүүх гэмт хэрэгтэй холбоо бүхий асуудлыг мөрдөн шалгах үүрэгтэй байв. Гэтэл энэ байгууллагыг татан буулгаад чиг үүргийг нь АТГ руу шилжүүлсэн боловч яг үнэндээ бүтэн жилийн хугацаанд эрүүдэн шүүх гэмт хэрэг үйлдсэн этгээдүүдэд хариуцлага тооцох асуудал бүрхэг үлдчихсэн учир манай байгууллага Монгол улсад эрүүдэн шүүхийн гэмт хэргийг мөрдөн шалгах, зөрчигчдөд хариуцлага оноох бие даасан, хараат бус байгууллага бий болгох хэрэгтэй гэсэн зөвлөмжийг өгөөд байгаа. Яг яагаад татан буулгасныг чуулганаар шийдвэр гаргасан хүмүүс л сайн мэдэх байх. 2014 онд эрүүдэн шүүлтийн эсрэг нэмэлт протоколд Монгол улс нэгдэн орсон байгаа. Уг протоколоор нэгдэж орсон улс болгон эрүүдэн шүүхийн хэргийг мөрдөн шалгах бие даасан механизм бий болгох үүрэг хүлээсэн байгаа. Харамсалтай нь Монгол улсын Засгийн газар олон улсын гэрээгээр хүлээсэн үүргээ өдий болтол биелүүлэхгүй яваад байна”.

Эрүүдэн шүүнэ гэхээр манжийн үеийн есөн эрүү ч юм уу, зөвхөн зодож нүдэх гэсэн ойлголт энгийн бидний дунд байдаг. Гэтэл айлган сүрдүүлэх, дарамтлах, дарамтад байлгах, хясан боогдуулах зэрэг үйлдэл чинь бас эрүүдэн шүүх хэрэгт хамрагддаг юм билээ. Мөн цагдан хорих байр шилжүүлэх, дамжуулах явдал ч хамрагдана. Дээрхи жишээнүүдийг та нар сайн хараарай. Сайн дураараа уурын зууханд хоноод явж байдаг дурак байх уу.

Тэгэхээр дээрх хуулийн төслийн амин сүнс нь хүний эрх, эрх чөлөө зөрчигдөж байгаа үйлдлийг таслан зогсоож,  олон улсын өмнө гэрээгээр хүлээсэн үүргээ биелүүлэх явдал гэж ойлговол зохилтой. Өөрөө энэ зовлонг яс махаараа мэдэрсэн учраас ч бас санаачлаа байлгүй. Ингэхэд  хүмүүний амьдрал хугацаатай. Бас богино. Харамсалтай нь хамгийн учир утгатай хэсэгт нь хэлмэгдэл дайрах магадлал маш өндөр учраас энэхүү хуулийн төслийг дэмжээд байгаа хэрэг л дээ.

Д.Гал