Дэлхийн тэргүүлэгч тэрбумтны нэг Жорж Сорос дэлхийн эдийн засгийн байдал огтхон ч дээрдэхгүйн дээр харин ч илүү өргөн хүрээг хамарсан хямралтай тулгарах болно гэж Шри Ланкад болсон Эдийн засгийн форум дээр хэлсэн байна. Тэрбээр өнөөдөр л гэхэд дэлхийн эдийн засгийн ерөнхий байдал 2008 оны хямралын эхэн үеийн дүр зургийг өөрийн эрхгүй санагдуулж байгаа тухай өгүүлжээ. Мөн үүнийг доорхи шалтгаануудаар тайлбарласан байна.
Юуны өмнө Хятадын эдийн засгийн асуудлууд дэлхийн эдийн засагт хүнд цохилт өгч байна гэж үзжээ. Тэрбээр, “Хятад одоогоор өөрийнхөө хөгжлийн шинэ загварыг хараахан олж чадаагүй байна. Юанийн ханшны бууралт нь Хятадын эдийн засгийг тодорхой хэмжээнд унагахад хүргэж, улмаар дэлхийн эдийн засагт нөлөөлж байна. Оны эхний долоо хоногт валютын болоод хөрөнгийн зах зээл дээр унаж эхэлсэн юанийн ханш ирээдүйд дэлхий нийтийг хамарсан хямрал тохиохын хамгийн эхний дохио. 2008 оны дэлхийн эдийн засгийн хямралын гол “буруутан” нь АНУ байсан бол харин одоо Хятад болоод байна.
Хятадын санхүүгийн зах зээлийн уналт бусдадаа маш хурдан нөлөөлж байна. Валют, хувьцаа, түүхий эдийн зах зээл оны эхний долоо хоногийн турш “шөргөн галын” дор байлаа. Тиймээс Хятадын Ардын банк юанийнхаа албан ёсны ханшийг 2009 оны хэмжээнд аваачсан. Энэ нь тус улсын эдийн засаг тийм ч сайнгүй байгаагийн хамгийн ойрын жишээ юм. Хэдийгээр Хятад улс дэлхийн металл болоод эрчим хүчний хамгийн том хэрэглэгч боловч биржүүд дээр эдгээр бүтээгдэхүүний хэрэгцээ хуучин хэвээр байх болно гэсэн итгэл алдарч, эргэлзээ төрөх хэмжээнд хүрлээ” гэсэн байна.
Эдүгээ дэлхийн зах зээл дээр нэг баррель нефтийн үнэ 33 доллараас доошоо бууж, 2004 оны дөрөвдүгээр сарын үеийн байдалд хүрчихээд байгаа. “Хар алтны” үнийг үүнээс ч хурдан “унагаж” болно гэдгийг дэлхий дахинаа харуулсан юм.
Мөн дэлхийн банкны илтгэлд дэлхийн эдийн засаг ч хурдан өсөхөөргүй байгааг тун нарийн тооцоо судалгаатайгаар гаргажээ. Энд мөн л Хятадын эдийн засгийн урьдчилан таахын аргагүй нөхцөл байдлаас үүдээд өсөлтийн хувийг хагас хувиар бууруулан тооцох болсноо дурдсан байна. Нөгөө талаас Хятадын санхүүгийн зах зээл дээр өрнөж буй бага зэргийн бужигнаанаас ийнхүү ирээдүй маань жаахан бүрхэг харагдаж байгаа хэдий ч энэ бүхэн зөвхөн цаг хугацааны асуудал байх болно гэж үзэх ажиглагчид ч байна.
Эдүгээ дэлхийн зах зээл дээр нэг баррель нефтийн үнэ 33 доллараас доошоо бууж, 2004 оны дөрөвдүгээр сарын үеийн байдалд хүрчихээд байгааг ч мөн л дэлхийн эрчим хүч хэрэглэгч хамгийн том гүрэн болох Хятадын санхүүгийн зах зээл дээр үүсч буй хэрэг явдал, юанийн ханш уналт зэрэгтэй холбон тайлбарлаж байна.
Хятадын Ардын банк юань долларын ханшийг бууруулснаар хөрөнгө санхүүгийн биржүүдээ өөрийн эрхгүй сандрахад хүргэснийг дурьдлаа. 2015 онд ч Хятадын Ардын банк ийм үйлдэл хийж, мөн л иймэрхүү нөхцөл байдал үүсэн, улмаар нефтийн үнэ асар хурдтайгаар унасан байна.
Гэвч хэдэн долоо хоногийн дараа хэвийн байдалдаа орсон ч, дэлхийн хэмжээний эдийн засгийн шинжээчид шинэ хямрал Хятадын эдийн засгаас үүдэлтэй байна хэмээн нэгэн дуугаар хэлэх болжээ. Яагаад гэхээр энэ улсад хэдий хэр хэмжээний эдийн засгийн уналт үүснэ тэр хэмжээгээр дэлхийн эдийн засгийг хөшүүрэгдэн зогсоож байна гэж үзсэн байдаг.
Гэхдээ яг өнөөдрийн байдлаар Хятадын юанийн ханш биржүүд дээр огцом өсч байгааг бас тэмдэглэжээ. Үүнд Хятадын Үндэсний банкны зүгээс интервенци хийсэнтэй холбон тайлбарлаж байна. Мөн Хятадын Засгийн газарт дамлагчдыг тэжээх бус валютын тогтвортой байдлыг хангах явдал хамгийн чухлаар тавигдаж байгаа тул санхүүгийн зах зээл дээр нь үүссэн энэ нөхцөл байдал тун удахгүй тогтворжино гэдэгт нэлээд шинжээчид итгэлтэй байна.
Нефтийн ханш унахад зөвхөн Хятад бус хамгийн сүүлд л гэхэд Саудын Арабын хийсэн үйлдэл ихээхэн түлхэц болжээ. Тэд нефтийн үнэ асар хурдтай хямдарч байгааг үл тоон, зах зээлээ алдахгүйн тулд Европын орнуудад маш хямд үнээр нефть нийлүүлж эхэлсэн байна. Ингэснээр “хар алтны” үнийг үүнээс ч хурдан “унагаж” болно гэдгийг дэлхий дахинаа харуулсан гэжээ. Тэгвэл Швейцарийн банкны UBS дүгнэлтээр бол 2016 оны эхний саруудад нэг баррель нефтийн үнэ 30 доллар хүрэх хэдий ч удалгүй аажмаар өсч 50-55 доллар болно гэсэн тооцоог гаргаад байсан ажээ.
Д.Гал
