УИХ-ын гишүүн Ш.Түвдэндорж УИХ-ын сонгуулийн тухай хуульд өөрчлөлт оруулж тойрог байгуулах, мандатын тоо, дугаар, нутаг дэвсгэр, төвийг тогтоох тухай УИХ-ын тогтоолын хавсралтад өөрчлөлт оруулах тухай тогтоолын төслийг санаачлаад байна. Ингэснээр намрын чуулган завсарлахаас өмнө АН, МАН-ыг талцуулаад байсан тойрог болон мандатын асуудал дахин сөхөгдөж мэдэх нь гэх мэдээлэл байгаа юм. Энэ талаар хууль санаачлагч Ш.Түвдэндоржоос дараах асуултад хариулт авлаа.

- Та Сонгуулийн тухай хуульд өөрчлөлт оруулж сонгуулийн тойрог байгуулах, тойргийн мандатын тоо, дугаар, нутаг дэвсгэр, төвийг тогтоох тухай УИХ-ын тогтоолын хавсралтад өөрчлөлт оруулах тухай УИХ-ын тогтоолын төслийг санаачлан боловсруулаад байна. Та уг хуулийн төслөөрөө сонгуулийн хуулинд яг ямар өөрчлөлтийг хийхээр зорьсон бэ?

- Хуулийн төсөл өргөн барих болсон шалтгаан нь энэ оны нэгдүгээр сард болсон УИХ-ын намрын чуулганы төгсгөлд УИХ-ын тойргийг 26 байхаар тогтоож  түүнд хувиарлагдах мандатын тоог тогтоосон. Энэ үеэр манай улсын нийслэлийн сонгогчдын тоо өмнөх сонгуулийнхтай харьцуулбал ихэд өссөн, хот хөдөөнөөс сонгогдож байгаа УИХ-ын гишүүдийн иргэд, сонгогчдыг төлөөлөх мандат, сонгогчдын тоо нь харьцангуй зөрөөтэй байгаа нь Үндсэн хуулийн үзэл санаатай  зөрчилдөж байна гэсэн шүүмжлэл ихээхэн гарч байсан. Түүнчлэн намын нэрсийн жагсаалтыг, УИХ-ыг ард нийтээр шууд сонгож байгуулна гэсэн заалттай зөрчилддөг гэж зарим судлаачид үздэг. Гэсэн ч тухайн үед хөдөө орон нутгийн тойргийн мандатыг хот руу татах нь засаг захиргааны нэгжийг харгалзан үзэх үзэл баримтлалтай зөрчилдөж байна гэж шүүмжилсэнээр энэ асуудал УИХ-аар дэмжигдээгүй. Харин нэрсийн жагсаалтаар сонгогдох мандатаас нийслэл рүү шилжүүлж болох, Үндсэн хуульд өөрчлөлт оруулж  гишүүдийн тоог нэмэх замаар сонгогчдын төлөөллийг тэнцвэржүүлэх боломжтой гэж үзсэн.

- Таны санаачилсан хуулийн төсөлтэй холбоотойгоор сонгуулийн тойрог байгуулах болон мандатын тоо, дугаарын маргаан дахин сөхөгдөх нь гэж зарим хэвлэл, мэдээллийн хэрэгслээр бичиж байна. Одоо хэрэгжиж буй хуулинд заагдсан мандатын тоо, тойрог байгуулах нөхцөл байдал өөрчлөгдөх үү. Тухайлбал, мандатын тооны асуудлыг өөрчлөх саналыг та уг хуулийн төслөөрөө хөндсөн үү?

- Намын нэрсийн жагсаалтаар сонгогдож байгаа 28-н мандатаас зургааг нь нийслэлийн зургааг нь тойрогт тус бүр нэг, нэг мандатаар нэмж оруулах замаар шийдвэрлэх боломжтой гэж харсан юм. Одоогийн байдлаар нийслэлд нэг гишүүн 100,000 орчим сонгогчдыг төлөөлж, орон нутагт 50,000 орчим сонгогчдыг төлөөлж байгаа. Энэ хол зөрүүг тодорхой хэмжээгээр багасгаж нийслэлийн сонгогчдын эрх ашгийг хамгаалах тэдний төлөө дуугарч, ажил хийх төлөөллийнх нь тоог нэмэх боломж нээгдэж байгаа юм.

- Өөрийн санаачилсан хуулийн төслийн давуу талыг та юу гэж дүгнэх вэ?

- Энэ нэмэлт өөрчлөлт нь сонгуулийн  хуулийн үндсэн конценц бүтэцийг өөрчлөхгүй, ард иргэдийн хүсэл санааг тусгаж хуулийг сайжруулсан өөрчлөлт гэж үзэж байна.

- Сонгууль болохоос 150 хоногийн өмнө Сонгуулийн тухай хуульд өөрчлөлт оруулж болохгүй гэх хуулийн заалт байхад Ш.Түвдэндорж гишүүн хууль зөрчин сонгуулийн хуульд өөрчлөлт оруулах гэж байна гэх яриа байна. Үүнд та ямар тайлбар хийх вэ?

- УИХ-аар тойргийн мандат хэлэлцэх үеэр МАН болон бие даагч гишүүд эсэргүүцэж байна гэж ихээхэн ярьсан. Тийм болохоор нэрсийн жагсаалтыг цөөлж байгаа миний төслийг дэмжинэ гэж харж байгаа. Монгол Улсын Хүний эрхийг хамгаалах үндэсний хөтөлбөр гэж 2003 оны УИХ-ын  41-р тогтоолд “ээлжит сонгууль болохоос өмнөх зургаан сарын дотор сонгуулийн хуульд өөрчлөлт оруулахыг хориглоно” гэсэн заалт бий. Гэхдээ хуулиар өөрчилж болохгүй гэж заагаагүй. УИХ-аас баталсан хууль нь тогтоолоосоо илүү хүчин чадалтай гэж би ойлгож байгаа. Ер нь олон үзэл баримтлал, тогтоол УИХ-аас баталдаг ч хууль яаж гарснаас тэр нь үндсэн дагаж мөрдөх баримт бичиг болдог. Тэгэхээр хуулиа  дагах нь зүйн хэрэг.

Т.Хулан