Гар гараасаа атгасан таван эрхэм эх орноо тойрч тойрч Улаанбаатарт газардлаа. АН-ын даргын сунгаа хэмээх эл өрсөлдөөн саяхан эхэлсэн гэвэл эндүүрэл болно. Товчхондоо бол Ц.Элбэгдоржийг Монгол Улсын Ерөнхийлөгч болсон 2009 онд энэхүү өнөөдрийн уралдааны эхлэл тавигдсан байдаг. Түүнээс өмнө Ерөнхийлөгчийн сэнтийд заларсан эрхмүүд өөрийн намдаа ээлтэй, өрөөлийн намд  халгаатай ажилладаг байв. Харин Ц.Элбэгдорж энэ дадлыг халж, өнгөрсөн найман жилийн хугацаанд өөрийн төрөлх нам болох АН-ыг хүчгүйдүүлэх, хагалан бутаргах ажиллагааг хүчний байгууллагын тусламжтайгаар, авлигатай тэмцэх нэрээр хангалттай явуулсаар ирсэн нь зөрчил ийнхүү хурцдах шалтгаан болсон талаар ажиглагчид өгүүлдэг. Зарим нь энэ талаар ил тод хэлсэн нь ч бий.

АН-ын даргаар хэн сонгогдохоос энэ намын төдийгүй улс орны  цаашдын хувь заяа шалтгаална.

УИХ-ын 2016 оны сонгуульд АН ялагдсан шалтгааныг Ц.Элбэгдоржийн энэхүү халгаатай үйлдэлтэй холбон тайлбарласан нь ч цөөнгүй. Ямартаа ч энэ ялагдлын дараа нэг хэсэгтээ сэхээ авч чадалгүй эргэлзээнд орсон АН эдүгээ намаа аврах ажиллагааг эхлүүлсэн нь энэхүү намын даргын төлөөх сунгаа юм.

Хамгийн сонирхол татаж буй асуудал бол АН-ын даргын тамгыг барихын төлөө таван хүн өрсөлдөх болсон явдал. Намын дарга хийхгүй хэмээн мэдэгдэж байсан эрхмүүд ч сүүлийн мөчид сунгааны замд жолоо таталгүй орлоо.

Үүний цаана АН дахь айдас хийгээд талцал нуугдаж буй хэмээн хэлж болно. Сайн талаас нь харвал ардчилсан, шударга өрсөлдөөн зүй ёсоор өрнөх боломж одоо ч АН-д байсаар байгааг харуулж буй нь ёстой л энэ намын онцлог гэлтэй. 

Хэдийгээр таван өрсөлдөгчийн нэр сонсогдож буй боловч гол өрсөлдөөн Ц.Элбэгдорж, Н.Алтанхуяг нарын дунд өрнөж буйг хялбархан таамаглах боломжтой. Шуудхан хэлэхэд арайтай л Элбэгээ суудлаасаа буун энэхүү дуулиант сунгаанд өрсөлдсөнгүй. Гэвч түүний олон жилийн анд, гол төлөөлөл болсон хүмүүс арьсыг нь нөмрөн өрсөлдөөнд хөл тавьсан нь нууц биш.

Нөгөө талаар АН-д үе хоорондын өрсөлдөөн аль хэдийнэ эхэлснийг нэр дэвшигчдийн байдал харуулж байна. Залуу үеийнхний төлөөлөл хэмээн Ж.Батзандан, Лу.Гантөмөр нарыг олон нийт харж буй юм. Энэ тохиолдолд Н.Алтанхуяг, Д.Эрдэнэбат, С.Эрдэнэ нар дунд үеийнхний төлөөлөл болж байна. Ингэхэд АН-ын сунгаанд өрсөлдөгчдийн хэн нь хэн бэ гэсэн асуулт гарч ирлээ.

Хэдийгээр таван өрсөлдөгчийн нэр сонсогдож буй боловч гол өрсөлдөөн Ц.Элбэгдорж, Н.Алтанхуяг нарын дунд өрнөж буйг хялбархан таамаглах боломжтой.

Ж.Батзандангийн хувьд гудамжны жагсаалаас улс төрийн карьераа эхлүүлсэн, Унгарт боловсрол эзэмшсэн, УИХ-д хоёр удаа сонгогдсон нэгэн. Түүнийг хэн нэгнээс хараат бус, бие даасан улстөрч хэмээн харахгүй байх нэг шалтгаан бий. Ж.Батзандан төрийн ордныг тойрсон олон жагсаал цуглааныг зохион байгуулсан бөгөөд түүний заримынх нь санхүүжүүлэгчээр тухайн үед хэвлэл мэдээллийнхэн Ц.Элбэгдоржийг нэрлэж байв. 

Лу.Гантөмөрийн хувьд Японд боловсрол эзэмшсэн, УИХ-д гурван ч удаа сонгогдсон, АН-ын Засгийн газрын үед БСШУ-ны сайдаар ажиллаж байсан намтартай. Түүнд намын ажлын туршлага байхгүй хэмээн шүүмжилж буй хүн цөөнгүй. Энэ нь ч үнэн. Намын анхан шатны байгууллагын талаар ойлголт муутай байдаг нь УИХ-аар дагнасан гишүүдийн гол дутагдал байдаг. Лу.Гантөмөр өнөөхөндөө бие даасан өрсөлдөгч мэтээр харагдаж буй нь сайн мэдээ. Гэвч түүнийг Ерөнхийлөгчийн зөвлөх Ганбаатар, Ц.Элбэгдоржийн татаасаар улс төрд хөл тавьсан М.Батчимэг нар дэмжиж буй нь мөнөөх л Элбэгээгийн арьсыг нөмөрсөн хүн гэх хардлагыг төрүүлж буй.

С.Эрдэнэ бол хашир бурхи. Хувь хүнийхээ хувьд болон, улстөрч талаасаа яах аргагүй олон жилийн турш АН-д зүтгэсэн нэгэн. Гэхдээ намын хэмжээний, улс орны төвшний хүн гэхээсээ илүү Баянгол дүүргийн хүн гэдгийг хэлэх хэрэгтэй.

Яагаад ч юм түүнээс нам нэгтнүүд нь хүртэл эмээдэг. Санасандаа хүрэхийн тулд бохир арга хэрэглэхээс ч буцдаггүй С.Эрдэнэ өөрийгөө намын даргад өрсөлдөх боломжтой хэмээн үзсэн хэдий ч нам дотроо дэмжлэг муутай.  

АН-ын генсекээр ажиллаж байсан, даргын үүрэг гүйцэтгэгчээр намаа удирдан орон нутгийн сонгуульд орсон Д.Эрдэнэбатын хувьд туршлагатай улстөрч. Шулуухан зантай энэ эрхэм Н.Алтанхуягийг АН-ын дарга байх үед гар нийлэн ажиллаж, намаа ялалт, эв нэгдэлд хөтлөлцсөн. Сүүлийн мөчид намын даргад өрсөлдөхөөр шийдсэн түүний гэнэтийн шийдвэр магадгүй "Бацаанууд АН-ыг удирдах болоогүй" хэмээсэн шазруун үзэл бодолтой нь холбоотой биз.

АН-ыг эв нэгдэлд дуудаж, холбон тоглогч хэмээх хоч хүртэл зүүгээд амжсан Н.Алтанхуягийн үед АН удаан хүлээсэн ялалтаасаа атгасан.

Хамгийн жинтэй бөгөөд бодитой өрсөлдөгч бол яах аргагүй Н.Алтанхуяг. Удаа дараагийн ялагдлын дараа хагарч бутран, нам гэдэг утгаа бараг л алдаад байсан АН-ыг эв нэгдэлд дуудаж, холбон тоглогч хэмээх хоч хүртэл зүүгээд амжсан Н.Алтанхуягийн үед АН удаан хүлээсэн ялалтаасаа атгасан. Мөн хамгийн нэр хүндтэй, үр бүтээлтэй, өөрчлөлт хийж чадсан Шинэчлэлийн Засгийн газрыг Н.Алтанхуяг удирдан чиглүүлж байсан нь маргахын аргагүй үнэн юм. Чухам түүний үед АН улс төрийн хүчин гэдэг утгаараа төлөвшлийн зам дээр гарч чадсан байдаг. Гэвч энэ нь зарим хүнд таалагдсангүй. Магадгүй тиймээс ч энэ удаагийн намын даргын сунгаанд түүний эсрэг нэг бус хүн тавихад хүргэсэн байх магадлалтай. Олон ч удаа шалгагдаж, гэр бүл, найз нөхдөөрөө хэлмэгдэн хохирсон Н.Алтанхуяг шударга ёсыг авчрахын төлөө энэ өрсөлдөөнд хөл тавьж буйгаа зоригтой зарласан. Тэгэхээр түүний хувьд эл сунгаа илүү том зорилго, илүү өргөн хүрээг хамарч буй нь эдүгээ ил тод болсон.Тэгээд ч Н.Алтанхуяг нам нэгтнүүддээ төдийгүй ард түмэндээ өөрийгөө хангалттай таниулсан нэгэн.  

Эцэст нь хэлэхэд АН-ын даргаар хэн сонгогдохоос энэ намын төдийгүй улс орны  цаашдын хувь заяа шалтгаална. Тийм ч болохоор гишүүд дэмжигчид нь С.Эрдэнээс эмээж, Лу.Гантөмөрт эргэлзэж, Д.Эрдэнэбатад сэмхэн найдаж, Ж.Батзандангаас болгоомжилж, харин Н.Алтанхуягт итгэж буй юм.

Б.Мишээл