"Багш та, хүүхэд шуугисан их өргөөний эзэн юм.

Багш та, хүсэл долгилсон ирээдүйн замын эх юм" хэмээн багаасаа л цээжилж өссөн болохоор багшийн мэргэжлийг, багш хүнийг ийм л байх ёстой гэдэг ухагдахуун толгойд бүр суучихсан гэхэд болно. Ёсондоо ч гэсэн багш хүн  ийм л байх ёстой. Хүүхэд шуугисан эх өргөөний эзэн шиг эзэн нь байж, сурч боловсрохоор мэрийж буй шавь нарынхаа сурлага хүмүүжилд нь анхаарч, ирээдүйн замыг нь гэрэлтүүлж өгөх ёстой. Мянга, мянган багш нар өөрт байгаа бүхий л эрдэм чадлаа шавьдаа зааж, өрөөл бусдыг мэдлэгээр чимдэг. Эзэмшсэн мэргэжлийнхээ сайхныг мэдэрч, эгэл амьдралаа бахархалаар дүүрэн туулж яваа.

Тэдний л нөр их хөдөлмөрийн хүчээр нийтээрээ соён гэгээрч, энэ нийгэм, цаг үе, улс эх орондоо өөр өөрсдийн амьдралыг босгоцгоож явна. Гэвч нэг үхрийн эвэр дэлсэхэд мянган үхрийн эвэр доргино гэдэг.  Нэг л сургуулийн багш, багш нар ёсгүй үйлдэл гаргахад бусад мэргэжил нэгтнүүдийн чих халууцаж, ёс суртахуун, хэм хэмжээний талаар нийтээрээ  “шүүхэд” хүргэж байна. Сурагчдынхаа зөрчигдөөд байгаа эрхийн төлөө дуугараагүй хэрнээ, сурагчийнхаа хэлсэн ярьсныг нотол хэмээн шүүхээр далайлгаж, дарамталж, өөрсдийгөө өмөөрч буй багш нараас мэргэжлийн ёс зүй, хүн чанар, хүнлэг байдлыг нэхмээр санагдана.

Өнгөрсөн сарын сүүлээр 29 дүгээр тусгай дунд сургуулийн ахлах, дунд ангийн хэсэг сурагчид сургуулийн удирдлага, багш нартаа шаардлага тавьсан. Тэд зөвхөн дохионы хэлээр хичээлээ оруулахыг л шаардсан. Уг нь сурагчид энэ талаараа багш нартаа тайлбарлаж, нийгмийн ажилтанд болон сургуулийн захиргаанд удаа дараа хандсан боловч шийдэж өгөөгүй, харин ч хэл ам хийсэн хүүхдүүдийг зэмлэж буруушаах, хавчих маягтай явж ирснээс болж сурагчид арга буюу тэсэрсэн хэрэг. Учир нь тэд өөр сонголтгүй. Ижил төстэй сургууль, сурган хүмүүжүүлэх газар байдаггүй тул хэлсэн ярьсныг нь шийдвэрлэж өгөөгүй тохиолдолд амаа хамхихаас өөр арга байдаггүй. Хичээлээ бүрэн ойлгохгүй, хөтөлбөрөө гүйцэхгүй байгаа хүүхдүүд цаашаа гүнзгийрэн сурах боломжгүй болно. Цаашлаад мэргэжил эзэмших, нийгэмших зэрэг олон асуудал хүндэрч ирнэ.

Учир нь тэд өөр сонголтгүй. Ижил төстэй сургууль,  сурган хүмүүжүүлэх газар байдаггүй тул хэлсэн ярьсныг нь шийдвэрлэж өгөөгүй тохиолдолд амаа хамхихаас өөр арга байдаггүй.  

Олны анхаарлыг татсан энэ үйл явдалтай зэрэгцээд тус сургуулийн ахлах ангийн А гэх сурагч сургуульдаа бугшсан асуудлыг илэн далангүй ярьсан нь гал дээр тос нэмсэн. “Манай сургуулийн орчин маш хэцүү. Нэг эрэгтэй багш завсарлагаа болгоноор охидод бэлгийн дарамт үзүүлдэг. Бүр сурчихсан. Их гаж донтой хүн байдаг. Тэврээд, үнсээд, хүүхдүүдийн нүдэн дээр байнга хүрэх ёсгүй газарт нь хүрээд, хүчээр бөгс, хөх зэргийг нь базаад байдаг. Залуухан, эрэгтэй 2-3 тийм гаж багш байдаг. Манай сургуульд олон залуу эрэгтэй багш бий. Миний үеийн олон сонсголгүй эмэгтэй хүүхдийг хүчирхийлж, бэлгийн дарамт үзүүлдэг. Эрэгтэй хүүхдүүдийг нь байнга зоддог. Биднийг байнга дарамталдаг. Багш нарынхаа тухай хуулийн байгууллагад хэлж чадахгүй маш их хаагдмал байдаг. Зүгээр доромжлуулаад л, хараад байж байдаг.

Хэн бидний төлөө дугарах вэ, хэн бидний төлөө зүтгэх вэ гэхээр хэн ч байдаггүй. Бид өөрсдөө л өөрсдийнхөө төлөө зогсоно. Бүүр бухимдаад аргаа бараад жагссан юм.  Өглөө очоод ангиа цэвэрлэхээр хогийн савнаас хэрэглэсэн бэлгэвч байнга гардаг. Бидний насны хүүхдүүд бэлгэвч хэрэглэхгүй шүү дээ. Багш нар хоорондоо янз янз болдог. Хүүхдүүдийн хооронд бол тийм юм байхгүй. Залуу багш нар ангиа түгжиж байгаад бэлгийн ажил хийдэг. Бас маш их архидалт болдог. Багш нар хичээлдээ согтуу ирдэг. Амнаас нь их архи үнэртдэг. Бидэнд маш их хэцүү байдаг. Бидний хичээлийг эрт тараадаг. Эрт тарчихаад би нэг удаа ангидаа юмаа мартаад эргээд орсон чинь хоёр багш хаалгаа түгжээгүй, бэлгийн ажил хийж байсан. Би ичээд гараад явчихсан” хэмээн зоригтойгоор хэлсэн хүү өнөөдөр сургуулийнхандаа адлагдаж, эцэг эх нь ч дарамтанд байна. Түүнээс ярилцлага авсан сэтгүүлчийн ярьж байгаагаар ярилцлага нийтлэгдсэний дараа 29 дүгээр сургуулийн захиргаанаас сурагч А-гийн эцэг эхийг нь дарамталж, тийм юм яриагүй гэдэг бичиг хийж өг гэжээ.

Эрт тарчихаад би нэг удаа ангидаа юмаа мартаад эргээд орсон чинь хоёр багш хаалгаа түгжээгүй, бэлгийн ажил хийж байсан. Би ичээд гараад явчихсан

Энэ үйл явдалтай холбогдуулан тус сургуулийн багш нар өнгөрсөн мягмар гарагт сүржин мэдээлэл хийсэн. Ингэхдээ “Эрх зүйн чадамжгүй этгээдээс мэдээлэл аваад түүнийгээ орон даяар цацсан. Энэ нь эрүүгийн хуулийн 110,111-р зүйлд заагдсанаар хүнийг гүтгэх, доромжлох гэсэн зүйлд хамаарагдана. Иргэний шүүх болон цагдаад хандан асуудлыг шийдвэрлэнэ. Манай сургууль, дотуур байрны орчин бүрэн камержсан. Сургалтын үйл ажиллагаа кабинетын системээр явагддаг. Сэтгэл зүйч, нийгмийн ажилтан нар сургалтын үйл явцад байнга хяналт тавьж ажилладаг. Иймээс сургуулийн орчинд ийм бусармаг үйл явдал болоогүй, болох ч үндэс байхгүй. Бид энэ хэргийг дүрс бичлэгтэйгээр нотлох хэрэгтэй гэж шаардаж байгаагийн учир бол 27-ны өдрийн жагсаал дээр манай хүүхдүүдийн яриаг буруу дохиж, хэлмэрчилж өгсөн асуудал байгаа. Бид бичлэгийг үзэхэд манай хүүхдүүдийн ярьсан зүйлийг зохиож хэлсэн тохиолдол гарсан” хэмээн сонсголгүй хүүхдийн дуу хоолойг олонд хүргэсэн сэтгүүлч, орчуулагч хоёрыг буруутгасан.

Багш хүн ямагт шавийнхаа талд бат зогсох учиртай. Нэн ялангуяа өөрийгөө ч бүрэн илэрхийлж чаддагүй хүүхдүүдийнхээ хэлэх гэсэн санааг анхааралтай сонсч, засч залруулах үүднээс хандах нь харилцааны хамгийн энгийн зүйл. Сонсголгүй хүүхдүүд бусдад тэр болгон өөрийн санаагаа ойлгуулж чаддаггүй учир илүү их бухимдалд өртддөг гэдгийг ч мэргэжлийнхэн хэлдэг. Мэдээж буруу зүйл ярьсан ойлгуулсан байвал засч залруулах хэрэгтэй. Гэхдээ эцэг эхийг нь дарамталж, хууль цагдаагаар айлгаж, сүрдүүлэх аргаар биш.

Судлаач И.И. Чернокозов “Багшийн ёс зүйн хэм хэмжээ”-г тодорхойлохдоо Хүүхдийг хүндлэн, хүндэтгэх шаардлага хоёрыг хослуулан зөв хайрлах, анхаарал тавих, хүүхдийнхээ дотоод ертөнц, бие авч явах байдлыг үргэлж судалж байх, биеэ эзэмдэж, тэвчээртэй байх, хүүхдийн алдаа дутагдалд тэвчээртэй байж, засч залруулж байх гээд сурагчдаа аль болох ойлгохыг заасан байдаг. Гэвч тус сургуулийн багш нар хэтэрхий түргэмгийлж, хуулийн байгууллагаар шалгуулна гэхээсээ өмнө сургуульдаа ийм бусармаг үйл явдал гарсан байж болзошгүй хэмээн холбогдох байгууллагаар шалгуулах байсан баймаар. Сурагчдынх нь эрх ашиг зөрчигдсөн байж магадгүй гэх тохиодолдлыг юуны түрүүнд бодолцож үзмээр. Нийгмийн ажилтан нь “Бүрэн камержсан болохоор ямар ч бусармаг үйл явдал болох үндэслэлгүй гэсэн”. Орчин үед камер байтугайг аргалдаг болчихсон. Сурагчдынхаа эрхийг дан ганц камеранд даатгах нь хэтэрхий эрсдэлтэй. Тэгээд ч яг тийм зүйл болсон уу  үгүй юу гэдгийг багш нар өөрсдөө биш цагдаа, хүчнийхний тогтоох ажил.

“Бүрэн камержсан болохоор ямар ч бусармаг үйл явдал болох үндэслэлгүй гэсэн”. Орчин үед камер байтугайг аргалдаг болчихсон. Сурагчдынхаа эрхийг дан ганц камеранд даатгах нь хэтэрхий эрсдэлтэй.

Сонсголын бэрхшээлтэй хүүхдүүд сонсдоггүй ч маш сайн ажигладаг, ярьдаггүй ч нухацтай эргэцүүлдэг. Тэд барагтай л бол дүр эсгэж, худлаа ярьдаггүй, хэн нэгний ятгалгад мухар сохроор ч автахгүйгээ мэднэ. Ажигч гярхай тэдний дотоод мэдрэмж сайн хөгжсөн байдаг. Тиймээс багш нарынхаа хэн нь зөв юмны төлөө дуугараад буруудаж буйг, хэн нь өөрсдийнхөө байр суурь, нэр хүндээ хамгаалах гэж элдэв “хор” найруулж байгааг ч гадарлана. Хэдийгээр энэ хэдхэн хүүхдийн, цөөн хэдэн багш нарын хэрэг мэт боловч нийгмийн нэг хэсэг болсон сонсголын бэрхшээлтэй иргэдийн сурч боловсрох эрхийн тухай асуудал. Харин үүнд нь сурган хүмүүжүүлэхээр “тангараг” өргөсөн багш нар нь тээг болох бус дэм өгөх хэрэгтэй баймаар.

24tsag.mn Б.Өрнөх