Өчигдөр “Роснефть” нээлттэй хувьцаат нийгэмлэгийн удирдлагууд Ерөнхийлөгчийн Тамгын газрын дарга З.Энхболдтой уулзаж, Монгол Улсын нефтийн хэрэглээ жил бүр нэмэгдэж байгаа болон энэхүү хэрэгцээг хэрхэн хангах, Монгол Улсад нефть олборлох, боловсруулах, экспортлох асуудлаар санал солилцсон.

Түүнчлэн энэ үеэр тус компанийн зүгээс Халх гол сумын төвийг шинэчлэхэд зориулж найман сая евро хандивлахаар болсноо албан ёсоор мэдэгдсэн юм.

Яахав манай улсад нэг ч гэсэн бүтээн байгуулалт бий болж түүгээр ч зогсохгүй үнэгүйг нь бодохоор талархууштай ч зүгээр өгнө гэхэд эргэлзээтэй. Энгийнээр бодоход хэн ч хүнд үнэгүй идэш бэлдэж өгнө гэж байхгүй. Найман сая евро гэдэг ч өөрөө бага мөнгө биш. Монголбанкны аравдугаар сарын 2-ны өдрийн ханшаас үзэхэд нэг евро 2972.50 төгрөг байна. Монгол мөнгөөр шилжүүлж үзвэл 23.780.000.000 төгрөг болж байгаа юм. Ийм хэмжээний мөнгийг зүгээр бэлэглэнэ гэдэг бол үлгэрийн далай. Мэдээж аливаа юм өгөө аваатай байдгийн жишгээр л явагдах байх.

Оросын төмөр зам нийгэмлэгийн ерөнхийлөгч асан В.И.Якунин “Үнэгүй бяслаг зөвхөн хулганы хавханд л байдаг” хэмээн хэлсэн байдаг. Мянганы сорилын сангийн буцалтгүй тусламж авч төмөр замын хөдлөх бүрэлдэхүүнээ шинэчлэх гэхэд ингэж хэлээд оросууд тээг тавьж байлаа. "Роснефть"-ийн удирдлагуудын найман сая еврогийн бэлэг В.Якунины хэлсэн эл үгийг сануулах шалтгаан болоод байгаа юм.

Одоо Халх гол сумын төвийг шинэчлэх, нефть боловруулахаар яригдаад байгаа тус газрын талаар тодруулъя. Дорнод аймгийн Халхгол сум нь 2.8 сая ам метр талбайтай бөгөөд Монгол орны хамгийн том нутаг дэвсгэртэй сумд тооцогддог байна. Халх голын хөрс манай улсын хамгийн үржил шимтэй хөрс гэж яригддаг. Олон жилийн судалгаагаар энэ сав газрын хөрс нь чулуугүй, хөрсний ялзмаг давхаргын зузаан нь 40 см гэдэг нь батлагдсан. Түүнчлэн манай улсын хамгийн үржил шимтэй нутаг учраас газар тариалан эрхлэхэд маш тохиромжтой аж. Тийм ч учраас энд санаархагчид олон бий.

Тухайлбал, Манай улс Хөдөө аж ахуйн салбарт гадаадын шууд хөрөнгө оруулалтыг татан эдийн засгийг солонгоруулах, эрчимжсэн мал ахуй газар тариаланг хөгжүүлэх, өндөр технологийг нутагшуулах, ажлын байрыг нэмэгдүүлж, бүс нутагт дэд бүтцийг хөгжүүлэх , улмаар Мянганы хөгжлийн зорилтод суурилсан Үндэсний хөгжлийн цогц бодлогод туссан зорилтын хүрээнд УИХ,  Хөдөө аж ахуйн  “Халх гол” чөлөөт  бүс байгуулах тухай  тогтоолыг 2015 оны долдугаар сарын 9-ний өдөр баталсан. Тус төслийг Р.Бурмаа Хүнс, хөдөө аж ахуйн сайд байхдаа санаачилж байсан юм.

Үүнийг нь УИХ-аас “Халх гол” чөлөөт бүсийг байгуулах тогтоол УИХ-аас гаргасан юм. Энэ нь тухайн үедээ багагүй шуугиан тарьж байв. Нутгийн иргэд ч хөрсөө сэндийчүүлэхгүйн тулд нэлээдгүй зүтгэснийг бид мэднэ. Мөн УИХ-ын гишүүн Д.Лүндээжанцан, Х.Болорчулуун зэрэг хэд хэдэн гишүүн эсэргүүцэж байгаагаа илэрхийлж байсан. Хэрэв Халх голыг чөлөөт бүс болгосон бол Монгол Улсын хууль, дүрэм, журам онцгой статустай бүс нутагт үйлчлэхгүй болно. Энэ нь нутгаа харийнханд зүгээр өгсөнтэй адил эрсдэл болох байв. Ийнхүү олон хүний эсэргүүцэлтэй тулгарсан уг тогтоол хүчингүй болж байлаа.

Харин энэ удаад “Роснефть”  компанийн найман сая еврогийн бэлэг нь Халх голын үржил шимт хөрс биш юм байгаа. Тус суманд нефть үйлдвэрлэх ажлыг зохион байгуулахад дэмжлэг үзүүлнэ гэдгээс нь харвал шүү дээ. Шаардлагатай байгаа цангааг нь тайлж, үнэгүй гэх идшээ үмхүүлэн хавхандаа оруулах гэж байна хэмээн хардахаас өөр арга алга. Дээр дурдсанчлан өгөө аваа байж таарах нь гарцаагүй.

Наанадаж нефть боловсруулах үйлдвэрийг тухайн компаниас өөрөөр хэлбэл, Орос улсын мэргэжилтнүүд барина. Түүнчлэн бидэнд нефть боловсруулах мэдлэг дутна.  Хэвшитлээ ч багагүй хугацааг зарцуулах байх. Энэ хугацаанд мөн л Оросын мэргэжилтнүүд манайд ажиллах шаардлага гарна. Хамгийн гол нь нефть боловсруулахад дэмжлэг туслалцаа үзүүлэх нэрийдлээр үйлдвэрээс цаашгүй олсон орлогогүй болгоод үлдээх вий. Учир нь бидэнд алтаа өгөөд авдраа аваад үлддэг жишээ цөөнгүй байна.

Б.Цэрэнлхам