Энэ жил бол Ерөнхийлөгчийн сонгуультай жил. УИХ-д суудалтай улс төрийн гурван нам нэр дэвшүүлэх эрхтэй энэ сонгуулийн марафон АН-ын дотоод маргаанаар эхлэж байна. УИХ-ын сонгуульд ялагдсан АН зургаан сар нам гүм байснаа Ерөнхийлөгчийн сонгуулийн жил эхлэхтэй зэрэгцээд тамгаа булаалдаж эхэлсэн нь угтаа Ерөнхийлөгчийн сонгуульд хэнийг нэр дэвшүүлэх талаарх эрх мэдлийн төлөөх тэмцэл юм. С.Эрдэнэ, Ц.Туваан хоёрын тамганы тэмцэл дундаас эл өдрүүдэд нэгэн зүйл ил болж байна.

Энэ нь Үндсэн хуулийн нэмэлт, өөрчлөлтөөр Ерөнхийлөгчийн сонгуульд нэр дэвшиж болох эсэх нь эргэлзээтэй байгаа одоогийн Ерөнхийлөгч Х.Баттулгын дахин сонгогдох хэмжээлшгүй хүсэл.

Учрыг өгүүлье. АН өнгөрсөн сард X Их хурлаа цахимаар зохион байгуулсан. Ингээд АН-ын Үндсэн дүрэмдээ нэмэлт өөрчлөлт оруулахаар болж, үүнийгээ Улсын Дээд шүүхэд хуулийн дагуу бүргүүлэхээр хандсан байгаа. Гэтэл гишүүддээ танилцуулж хэлэлцүүлэн баталсан дүрмийн өөрчлөлт, Улсын Дээд Шүүхэд өргөн барьсан дүрмийн өөрчлөлт хоёр ялгаатай байгаа ажээ.

Намын гишүүдээрээ хэлэлцүүлсэн Үндсэн дүрмийн нэмэлт, өөрчлөлтийн төсөлд 5.12.4.1 болон 5.12.4.2 гэсэн заалт байгаа ч энэ нь Дээд Шүүх рүү хүргүүлснээс зөрүүтэй байгаа юм байна.

Дээд шүүхэд хүргүүлсэн дүрмийн өөрчлөлтөд 5.12.4.2.1 гэсэн заалтыг тухайн үед намын даргын үүрэг гүйцэтгэгчээр ажиллаж байсан Ц.Туваан нууцаар оруулсан гэдгийг АН-ын дарга С.Эрдэнэ онцолж байгаа.

Энэ заалт нь “Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийн сонгуульд нэр дэвшиж сонгогдон ажиллаж байгаа иргэн дахин нэр дэвших хүсэлт гаргасан тохиолдолд энэхүү дүрмийн 5.12.4.2-т заасан журмыг баримтлахгүйгээр намын Их хурал эсвэл Үндэсний бодлогын хороогоор өрсөлдөгчгүйгээр шууд хэлэлцэн шийдвэрлэнэ” гэсэн утгатай. Тэгээд энэхүү заалтыг  2021 оны долдугаар сарын 1 хүртэл хүчинтэй байна гэж тодотгож өгчээ.

Тодруулбал Улсын Дээд Шүүхэд өргөн бариад байгаа дүрмийн өөрчлөлтөөр одоогийн Ерөнхийлөгч Х.Баттулга Ерөнхийлөгчийн сонгуульд нэр дэвших хүсэлт гаргавал өөр нэр дэвшигч өрсөлдөх эрхгүй болно. Бас хугацаа зааж өгснөөр АН-ын дүрмийн энэхүү өөрчлөлт нь ганцхан Х.Баттулга Ерөнхийлөгчид зориулагдсан заалт болох байсан юм.

Өөрөөр хэлбэл, одоогийн Ерөнхийлөгч нэр дэвших нь Үндсэн хууль зөрчихгүй гэж үзвэл АН-аас ногоон гэрлээр, өрсөлдөгчгүйгээр сонгуульд өрсөлдөгч цорын ганц кандидат болохыг дүрмээрээ зааж өгсөн байжээ.

Уг нь намын гишүүдээрээ хэлэлцүүлсэн төслийн 5.12.4.2-т “Намын анхан дунд шатны гишүүдийн саналыг харгалзан Монгол Улсын Ерөнийлөгчид нэр дэвшүүлэх асуудлыг ҮБХ-ны хуралдаанаар хэлэлцэн гурав ба түүнээс дээш нэр дэвшигчтэй бол нууцаар санал хурааж, хамгийн өндөр санал авсан хоёр нэр дэвшигчийг Их хуралд оруулна” гээд заасан байжээ.

Гэхдээ АН-ын дүрмийн энэхүү нэмэлт, өөрчлөлтийг Улсын Дээд Шүүх хараахан бүртгээгүй байгаа бөгөөд АН-ын дарга С.Эрдэнэ дүрмийн өөрчлөлтийг бүрэн эхээр нь буцаан татах хүсэлтээ Дээд Шүүхэд гаргаад байгаа юм байна.

С.Сүлд