Төрийн өндөр албан тушаалтанг эргүүлэн татах, хариуцлага тооцох үйл явцыг олон улсад импичмент  гэдэг. Энэ нь Ерөнхийлөгч, шүүгчид, парламентын гишүүдэд үзүүлдэг хариуцлага бөгөөд төрийн өндөр албан тушаалтан төрд тэрсэлсэн, авлига, хээл хахууль авсан, гэмт хэрэг үйлдсэн болоод эрх зүйн бусад зөрчил, эрх мэдлээ хэтрүүлэн ашигласан тохиолдолд  бүрэн эрхийнх нь хугацааг дуусахаас өмнө эргүүлэн татаж, огцруулдаг.  

Монгол Улсын Ерөнхийлөгч Үндсэн хууль зөрчсөн гэж үзвэл Үндсэн хуулийн Цэцэд хандаж, дүгнэлтийг УИХ хэлэлцэнэ хэмээн Үндсэн хуульд заасан байдаг. Өөрөөр хэлбэл, Ерөнхийлөгчид импичмент үзүүлэх эсэх асуудлыг эхлээд Үндсэн хуулийн Цэц хэлэлцэн шийдвэрээ гаргана. Дараа нь УИХ дүгнэлтийг хэлэлцэн, эцсийн шийдвэрийг гаргах учиртай. Харин энэ болзлыг хангаад буй, хариуцлага хүлээх хүн нь Монгол Улсын Ерөнхийлөгч Х.Баттулга болоод буйг улстөрчид хэлж байна.  

Дүн өвлийн хүйтнээр нярайлаад удаагүй эх, хүү хоёрыг  ХӨСҮТ- рүү шилжүүлэхдээ хөнгөн нимгэн авч гарч, ёс зүйгүй харгис хандсан нь олон нийтийн дургүйцлийг төрүүлсэн. Бухимдсан иргэд Төв талбайд эсэргүүцлийн тайван жагсаал зохион байгуулсан ч эцэстээ  улс төрийн агуулгатай болон өргөжиж, согтуу хөлчүү залуучууд Төрийн ордон руу дайръя гэх зэргээр асуудал хүндэрсэн. Харин хуулийн байгууллагынхан цаг тухайд нь арга хэмжээ авч чадсанаар байдлыг намжааж чадсан билээ. У.Хүрэлсүхийн Засгийн газар дээрх асуудалтай холбоотойгоор бүрэн бүрэлдэхүүнээрээ огцорч хариуцлагаа хүлээсэн бөгөөд энэ үеэр Ерөнхий сайд асан У.Хүрэлсүх “Эв нэгдлийг илэрхийлэгч Монгол Улсын Ерөнхийлөгч Х.Баттулга энэхүү жагсаалыг санхүүжүүлсэн гэх мэдээлэл бий. Ард нийтийг үймээн самуунд уриалан,  эмх замбараагүй байдал үүсгэсэн түүнд хариуцлагын асуудлыг ярих ёстой” хэмээж байв. АН, ХҮН-ын угшилтай гишүүд ч үнэхээр ийм ноцтой байдал үүсгэсэн буруутай бол импичмент ярих учиртай хэмээн хүлээн зөвшөөрч байлаа. Хоёрдугаарт, Монгол Улсын Ерөнхийлөгч Х.Баттулга өөрт нь импичмент үзүүлэх эсэхийг шийдвэрлэх гол байгууллага болох Үндсэн хуулийн Цэцэд өөрийн биеэр хоёр ч удаа “гүйж” очив.

Эхний удаад Монгол Улсын Үндсэн хуулийн Цэцэд гаргасан иргэдийн мэдээлэлтэй холбогдуулан Үндсэн хуулийн Цэцийн гишүүн Д.Солонгоос ирүүлсэн тайлбар гаргуулах, байр суурь тодруулах албан бичгийн хариуг Монгол Улсын Ерөнхийлөгч Үндсэн хуулийн Цэцэд өөрийн биеэр очиж өгсөн. Дараагийн удаад Улсын Их Хурлаас баталсан Авлигын эсрэг хуульд өөрчлөлт оруулах тухай, Монгол Улсын шүүхийн тухай, Засаг захиргаа, нутаг дэвсгэрийн нэгж, түүний удирдлагын тухай хуулиуд Үндсэн хууль зөрчсөн эсэхийг хянан шалгуулахаар Монгол Улсын Ерөнхийлөгч Х.Баттулга Үндсэн хуулийн Цэцэд өөрийн биеэр очиж хүсэлт гаргасан билээ. Эдгээр үйлдлийг Үндсэн хуулийн Цэцэд “далдуур” нөлөөлөх гэсэн оролдлого хэмээн үзэж,  эрх мэдлээ ашигласан үйлдэлд буруутгах үндэслэл гэдгийг  хэлж байна. Тухайлбал, УИХ-ын гишүүн Т.Доржханд “Ордны гурван давхарт шүүгчдийг дууддаг гэж шүүмжлүүлдэг Ерөнхийлөгч маань цагаандаа гарч, Үндсэн хуулийн Цэц дээр удаа дараа очиж, Цэцийн гишүүдэд нөлөөлж байна. Энэ үйлдэл нь хариуцлага тооцох (impeachment) үндэслэл. Цэцийн дээр мөнх хөх тэнгэр байдаг уу, дарга байдаг уу. Санаа, оноогоо хуваалцаарай хүмүүс ээ” хэмээн жиргэсэн билээ.

Энэ бүхнээс харахад, Монгол Улсын Ерөнхийлөгч Х.Баттулгыг “Төрийн өндөр албан тушаалтан төрд тэрсэлсэн...., эрх мэдлээ хэтрүүлэн ашигласан...” гэх хоёр ч үйлдэлд буруутгах нөхцөл байдал хэдийнэ үүсээд буй аж. Тиймдээ ч гуравдугаар сарын 15-нд эхлэх хаврын чуулганаар энэ асуудлыг сөхөж, Цэцийн дүгнэлт гарсан хойно Ерөнхийлөгчид импичмент үзүүлэх эсэх асуудлыг УИХ-аар оруулна гэх мэдээлэл байна.  Ерөнхийлөгч Х.Баттулгыг хугацаанаас нь өмнө  итгэл үзүүлэх эсэх асуудлаар огцруулбал, 2021 оны Ерөнхийлөгчийн сонгуулийн салхийг МАН өөрсдөд рүүгээ эргүүлэх боломж бий болох юм. Тэгэхээр Ерөнхийлөгчийн сонгууль угтсан хамгийн том  улс төр Ерөнхийлөгчид импичмент үзүүлэх эсэх болж байна.

У.Тэргэл