УИХ-ын гишүүн асан, Хууль зүй дотоод хэргийн сайд асан Х.Тэмүүжин  улс төрийн хоригдол хэмээн нэрийдээд байгаа С.Баярцогт, Н.Номтойбаяр, М.Энхсайхан нарт холбогдох хэргийн хавтаст материалтай судлаачийн хувиар танилцжээ. Тэрбээр “Би гурван хүний хэргийг судлаачийн хувьд сонирхож, өмгөөлөгчдөөс нь авч уншсан юм. Н.Номтойбаярын сайд  байхдаа гаргасан шийдвэр нь дараагийнх нь С.Чинзориг сайдынхтай яг адилхан байсан. Өөрөөр хэлбэл, үйлдэлд нь биш хүнд нь зориулж ял өгсөн гэсэн үг. Хууль тэгш үйлчлэх зарчим алдагдсанаар адилхан шийдвэртэй хоёр хүний нэг найрын хойморт, нөгөө нь шоронгийн нааран дээр байна.  С.Баярцогтын хувьд хөөн хэлэлцэх хугацаа нь дууссан байхад ялласан. Ингэхдээ хамгийн хүндрүүлэх хувилбараар ял оноосон нь хүний эрхийг дордуулахгүй гэсэн зарчмыг алдагдуулжээ. М.Энхсайханы хувьд бас яг адилхан ийм байсан. Өөрөөр хэлбэл, энэ гурван хүн дээр хуулийг буруу хэрэглэж, хэлмэгдүүлсэн байх магадлалтай  гэж харж байна” гэв.

Тэгвэл хуульд захирагдахгүйгээр үйлдэлд нь бус хүнд нь зориулж ял оноож, төрийн өндөр дээд албан тушаал хашиж байсан эрхмүүдийг хэлмэгдүүлсэн шүүгчид хэн бэ?

1. Сангийн сайд асан С.Баярцогтоос 10 тэрбумын барьцаа нэхсэн Сүхбаатар, Баянзүрх, Чингэлтэй дүүргийн Эрүүгийн хэргийн анхан шатны шүүгч Ёндонгийн Цогтзандан

Ёндонгийн Цогтзандан 2009-2013 онд Хан-Уул дүүргийн Ерөнхий шүүгчээр ажиллаж байсан. 2013 оны нэгдүгээр сарын 24-ний өдрийн Шүүх байгуулах тухай хуулиар  “Дүүргийн эрүүгийн хэргийн анхан шатны хоёрдугаар шүүх” нийслэлийн Хан-Уул, Баянгол, Сонгинохайрхан дүүрэгт гарсан эрүүгийн хэрэг маргааныг харьяалан шийдвэрлэж байхаар болсон. Энэ дагуу Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийн 2013 оны арванхоёрдугаар сарын 18-ны өдрийн 199 дугаар зарлигаар анхан шатны шүүхийн шүүгчид, Ерөнхий шүүгчийг томилоход түүний нэр оржээ. Ё.Цогтзандан шүүгч олны анхааралд орсон томоохон хэргүүдийг шийддэг гэдгээрээ салбартаа болоод нийгэмд танигдсан нэгэн юм. Гэвч тэрбээр С.Баярцогтоос барьцаа болгон 10 тэрбумыг нэхэж, шүүхийн практикт байгаагүй шийдвэр гаргаж, С.Баярцогтыг шахаанд оруулснаараа өмгөөлөгч Б.Баасанцогтын “хонгил”-ын нэг гэх хардлагад өртөөд байгаа юм. Тэгээд ч “шүүгчдийн бичлэг”-т гарснаараа нийгэмд танигдаад буй өмгөөлөгч Б.Баасанцогтын гэрээс олдсон тэмдэглэлд ноцтой олон баримт дурдсаны нэг нь “Шүүх хурал. 2020 оны зургаадугаар сарын 15. Шүүх нь таслан сэргийлэх арга хэмжээг өөрчилж, тогтсон бодлогоор явна.... дараа нь С.Баярцогт, Ч.Давааням, С.Баяр нарт холбогдох хэргийг тусгаарлана” хэмээн бичиж үлдээсэн нь бий. Тэгэхээр Ё.Цогтзандан шүүгчийн шүүсэн хэрэгт өмгөөлөгч Б.Баасанцогтын гар, хөл яалт ч үгүй оролцсон ч тодорхой болж байгаа юм.  

Ё.Цогтзандан шүүгийн хөрөнгө, орлогын мэдүүлэг:

-Өөрийн орлого: 52599,51 сая төгрөг

-Гэр бүлийн орлого: 43448,48 сая төгрөг

-206450 сая төгрөгийн үнэ бүхий нэг орон сууц, нэг авто гарааштай

-40 сая төгрөгийн үнэ бүхий “Тоёота Ланд круйзер- 100” автомашинтай

- 4сая 800 мянган төгрөгийн долоон адуутай

-Таван сая төгрөгийн газартай

-Долоон сая төгрөгийн үнэт эдлэлтэй

-Эрдэнэс Монгол ХХК, Эрдэнэс Тавантолгойн ХК-ийн 2671 ширхэг хувьцаатай нэгэн аж.

2. Хөдөлмөр, нийгмийн хамгааллын сай асан Н.Номтойбаяр нарт холбогдох эрүүгийн хэргийг шүүн дэнсэлсэн шүүгч Дашцэрэнгийн Ренченхорол

-Д.Ренченхорол шүүгч нь Сэлэнгэ аймгийн Мандал сум дахь Сум, дундын шүүхэд туслахаар ажиллаж байгаад 2014 онд Шүүхийн Тамгын газрын дарга болж, 2015 онд Шүүгчийн жинхэнэ тангараг өргөжээ. Тэрбээр Сүхбаатар, Чингэлтэй, Баянзүрх дүүргийн шүүхэд 2019 оноос ажиллаж эхэлсэн байна. Түүний хувьд ЗТХЯ-ны албан тушаалтнууд нэгнийхээ амийг хөнөөсөн ноцтой хэргийн шүүгчээр ажилласан юм. Ингэхдээ бусдын амийг санаатайгаар хөнөөсөн Б.Махбалд холбогдох хэргийг хав дарсаар, эцэстээ нэмэлт мөрдөн байцаалтад буцаасан байдаг. Мөн түүнийг сүүлийн үед “сахал” Д.Эрдэнэбилэгтэй холбоотой хууль, шүүхийн асуудлыг хариуцан шийдвэрлэдэг болсон гэх. Ингэснээр  Д.Ренченхоролыг МАНАН бүлэглэлийн шүүгч хэмээн нэрийдэх болсон байна.

З. Ерөнхий сайд асан М.Энхсайханд холбогдох эрүүгийн хэргийн шүүх хуралдааны даргалагчаар Сүхбаатар дүүргийн Ерөнхий шүүгч Ж.Болдбаатар оролцож, бүрэлдэхүүнд нь шүүгч З.Болдбаатар, шүүгч Б.Батсайхан нар багтжээ.

Эдгээрээс “хонгил”-ын шүүгч гэгдэх болсон Загдаагийн Болдбаатар гол үүрэг гүйцэтгэсэн бололтой. Учир нь, тэрбээр томоохон хэргүүдийн хувь заяаг шийдвэрлэдэг Б.Баасанцогт өмгөөлөгчтэй нэг фракц юм. Тиймдээ ч хүн нь байвал хэрэг нь олддог гэдэг шиг үйлдэлд нь бус хүнд нь ял шийтгэл оноосон хэмээн Хууль зүйн асан Х.Тэмүүжингийн дурдсан хэргүүдийн нэг энэ болж байна.

З.Болдбаатарын хувьд “хонгил”-ын шүүгчдийн нэг Х.Идэртэй нэг өдөр  буюу 2016 оны тавдугаар сарын 31-ны өдөр Сүхбаатар дүүргийн Эрүүгийн хэргийн анхан шатны шүүхийн шүүгчээр томилогдож байжээ.

Түүний орлого 2017,2018 онд 34,2 сая төгрөг байсан  бол 2019 онд 28,7 сая болтлоо буурсан байна. ХОМ-ийг нь танилцуулбал,

-Өөрийнх нь нийт орлого 28,7 сая төгрөг

-Гэр бүлийн орлого 45,5 сая төгрөг юм байна.

-Орон сууц үл хөдлөх хөрөнгө: 114 сая төгрөгийн үнэ бүхий нэг орон сууц, нэг авто зогсоолтой

-Тээврийн хэрэгсэл: 22,8 сая төгрөгийн үнэ бүхий “Lexus HS-200-1” суудлын автомашинтай

-Газар:700 м2 хэмжээтэй 20 саяын газартай

-Үнэт эдлэл: 2,5 сая

-Хадгаламж 170 мянган төгрөг

-Зээл 48 сая

-Компани, нөхөрлөл хоршоонд оруулсан хөрөнгө оруулалт: Эрдэнэс Тавантолгойн ХК-д 3001 ширхэг  хувьцаатай нэгэн юм байна.

Гол нотлох баримт болох хавтаст хэргээс ийнхүү уншигдаж байна. Хуульч, энэ салбартаа танигдсан, сайдын албыг хашиж ирсэн, багш, судлаач эрхмийн гаргасан үндэслэл мэдээж үнэний ортой. Тиймдээ ч Х.Тэмүүжин “Шүүгчид санаатай болон болгоомжгүйгээсээ  буруу зөрүү, хуулиас гажууд шийдвэр гаргах нь бий. Үүнийг холбогдох газрууд нь хянаж, шалгаад ерөнхийдөө хоёрхон шийдвэрт хүрнэ. Санаатайгаар уг хэргийг гажуудуулан хэн нэгний нөлөөнд автан ял оноосон бол мэдээж ажлаас нь түдгэлзүүлж, Шүүхийн Ёс зүйн хорооноос хариуцлагыг ярьж таарна. Цаашид энэ салбарт ажиллах уу, үгүй юү гэдгийг шийдэх учиртай. Нөгөөтэйгүүр, болгоомжгүйгээсээ болсон бол албан тушаалыг нь бууруулж, мөн л хариуцлагын асуудлыг ярина. Яагаад гэвэл, хүний хувь заяатай холбоотой учраас тэр шүү дээ” гэж байна.

Хуулийг гажуудуулж, үйлдэлд нь бус хүнд нь тааруулж ял оноодог, хэлмэгдүүлж, хилсдүүлдэг энэ мэт шүүгчдэд хариуцлагын асуудлыг яагаад ярихгүй байгаа юм бэ, Ерөнхийлөгч өө! Таны бүрэн эрх байсаар атал харсан ч хараагүй, сонссон ч сонсоогүй мэт царайлж суух чинь ашиг сонирхол нэгтэй гэдгийг тань батлаад байна уу.

У.Тэргэл