Монгол Улсын Ерөнхийлөгч Х.Баттулгад хариуцлагын асуудлыг ярихгүй өдийг хүрснийг, түүний олон үйлдэл Үндсэн хуулийн зүйл, заалтыг илтэд зөрчиж буйд хуульчид баримттайгаар шүүмжилж байгаа. Тухайлбал, бусдыг тагнаж чагнадаг, мөрдөж, мөшгидөг, жагсаал цуглаанд уриалдаг, эмх замбараагүй байдалд турхирдаг, Цэц болоод прокурорын байгууллагад очиж, далдуур дарамт шахалт үзүүлдэг, бусдад хэрэг тохон үгэнд нь орвол хаая, үгүй бол шоронд  хэмээн албаддаг гэх хууль зөрчсөн үйлдлийг нь тоочвол дуусахгүй. Цаашлаад ҮАБЗ, шүүгчид гээд үргэлжилнэ. Харин хуульчдын гаргасан  Ерөнхийлөгчийн хууль зөрчсөн наад захын үйлдлийг баримтаар өгүүлье.

Х.Баттулга нь өргөсөн тангаргаасаа няцаж, Үндсэн хууль, Ерөнхийлөгчийн  бүрэн эрхийг зөрчсөн тул огцруулах нөхцөл аль хэдийнэ бүрдсэн гэж болно. АН-ын дарга С.Эрдэнэ  гуравдугаар сарын 26-ны  мэдэгдэлдээ, Х.Баттулга нь Үндсэн хуулийг уландаа гишгэж байгаа улам бататгаж, огцруулах нэмэлт үндэслэлийг дурдлаа. Үндсэн хуулийн 35.2 дахь заалтад “Ерөнхийлөгч тангаргаасаа няцаж, Үндсэн хууль, Ерөнхийлөгчийн бүрэн эрхийг зөрчвөл” УИХ түүнийг огцруулна гэсэн байдаг.

Тангаргаасаа няцсан нь.. Х.Баттулга нь Ерөнхийлөгч болохдоо Үндсэн хуулийн 32.2-т заасны  дагуу өргөсөн тангарагтаа “ард түмнийхээ эрх чөлөөг”-г эрхэмлэн хамгаална” гэж андгайлсан байдаг. Ард түмэн гэдэг нь нэг хүнийг ч, нийт монголчуудыг ч хэлж байгаа. Нэг хүний эрх чөлөөнд халдвал ард түмний эрх чөлөөг хамгаалах тангаргаасаа няцаж байна гэсэн үг.

Баримт. Өргөдөл өгөхийг өөрийн Тамгын газрын дарга байсан хүнээр хэлүүлээд, хэрэг хаасан тухай шийдвэрийг өөрийн шадар туслахаараа гардуулаад уулз, намын даргаар тэрийг томил гэх мэт үүргийг нь дагахгүй болохоор АН-ын хүмүүсээр санууж байгаад хэргийг сэргээнэ гэдэг С.Эрдэнийн эрх чөлөөнд Ерөнхийлөгч Х.Баттулга халдсаныг баримтаар нотолж байна.

Үндсэн хууль зөрчсөн нь... Үндсэн хуулийн 16.13 заалтад Монгол Улсын иргэн “халдашгүй чөлөөтэй  байх эрхтэй” гэсэн байдаг.  Халдашгүй чөлөөтэй байх эрхийн салшгүй нэг заалт нь хэнийг ч “журмаас гадуур дур мэдэн ...мөрдөн мөшгихийг хориглоно” гэсэн байгаа. Өөрөөр хэлбэл, журмаас гадуур дур мэдэн хэрэг үүсгэж, хаасан нь Үндсэн хууль зөрчсөн явдал юм.

Баримт. Прокурорын байгууллагад хэрэг хаах тухай хүсэлтийг  журам зөрчиж, өгүүлэхийг өөрийн Тамгын газрын дарга байсан хүнээр хэлүүлж, өгүүлсэн. Өөрийн шадар туслахаараа дамжуулан хэрэг хаасан тухай мэдэгдлийг хүргүүлсэн. АН-ын тодорхой үнээр сануулан байж хэргийг сэргээсэн нь журмаас гадуур дур мэдэн С.Эрдэнийг мөрдөн мөшгисөн гэдгийг баримттайгаар нотолж байна.

Бүрэн эрхээ зөрчсөн нь... Үндсэн хуулийн 33.1 дэх заалтад Ерөнхийлөгчийн бүрэн эрхийг маш тодорхой заасан байгаа. Үндсэн хуулиар олгосон бүрэн эрхийг Ерөнхийлөгч зөрчиж болохгүй. Тэгвэл огцрох ёстой. Тэр тусмаа Ерөнхийлөгч бүрэн эрхэд нь байхгүй эрхийг эдлэх юм бол шууд огцруулах үндэслэл болох учиртай.

Баримт. Үндсэн хуулиар олгосон бүрэн эрхийн дотор хэрэг үүсгэж хаах, тэр тусмаа хэрэг хаасан тухай прокурорын шийдвэрийг гаргуулж, түүнийг гардаж аваад нөгөө хүнд нь өгч болно гэсэн заалт байхгүй.

Эцэст нь... Үндсэн хуулийн 32.2 дагуу “Ерөнхийлөгчийн үүргийг шударгаар биелүүлэхээ батлан тангараглая” гэж Ерөнхийлөгч тангараг өргөдөг. Өөрөөр хэлбэл, үүргээ биелүүлэхдээ шударга бус байвал огцрох ёстой гэсэн үг.

Хууль зөрчих нь өөрөө шударга бус байгаагийн хамгийн тод илэрхийлэл.”Прокурорын тухай” хуулийн 7.2 дугаар заалтад “Прокурорын шийдвэр гаргах, үйл ажиллагаа явуулахад нь хөндлөнгөөс оролцох, нөлөөлөх, хууль бус шийдвэр гаргуулахаар дарамт шахалт үзүүлэхийг  хориглоно” гэсэн байдаг. Тэр байтугай “албан тушаалтан...нөлөөлөх, хөндлөнгөөс оролцохыг хориглоно” гэж тус хуулийн 7.3 дугаар заалтад маш тодорхой заасан байна.

Х.Баттулга нь хамгийн наад зах нь прокурорын үйл ажиллагаанд хөндлөнгөөс оролцсон нь баримтаар нотлогдож байна. Түүний Тамгын газрын дарга байсан хүн нь өргөдлийг нь өгүүлж, бичиг хэргээр биш Нийслэлийн прокурорын туслахаар авахуулж, шадар туслах нь шийдвэрийг нь гардаж өгсөн нь үүний нотолгоо. Цаашилбал, шийдвэр гаргахад оролцсон, нөлөөлсөн, бүр дарамт шахалт үзүүлсэн гэдэг нь ч энэ үйлдлээс нь тодорхой байна.

Энэ бүхнээс Х.Баттулга нь Үндсэн хууль зөрчсөн гэдэг нь, өргөсөн тангаргаа зөрчсөн гэдэг нь,бүрэн эрхээ зөрчсөн гэдэг нь тодорхой байна. Үүнийг тогтоодог газар нь Үндсэн хуулийн Цэц. Үндсэн хуулийн 66.2.4 дүгээр  заалтын дагуу Ерөнхийлөгчийг огцруулах асуудлыг хэлэлцэх учиртай. Хэлэлцэхдээ “иргэдийн өргөдөл, мэдээллийн дагуу”,  бас “өөрийн санаачилгаар”мөн “Улсын Их Хурал, Ерөнхийлөгч, Ерөнхий сайд, Улсын Дээд шүүх, Улсын ерөнхий прокурорын хүсэлтээр хянан шийдвэрлэнэ” гэсэн байдаг.

Монгол Улсын Ерөнхийлөгч нь Үндсэн хуулиа зөрчсөн нь тодорхой байсаар атал шударга үнэний төлөө байх учиртай Улсын Дээд шүүх, Улсын Ерөнхий прокурор нь “амь”-гүй таг чиг. Тэгээд ч Монгол Улсад Х.Баттулгад үйлчлэх хууль гэж байдаг уу. Эсвэл хүн бүгдийг айлгаад дарамтлаад жинхнээсээ дарангуйлагч болоо юу.

У.Тэргэл