УИХ-ын гишүүн, ХЗДХ-ийн сайд Х.Нямбаатараар ахлуулсан Оюутолгойн гэрээг Монголын талд ашигай болгохоор хөрөнгө оруулагч талтай хэлэлцээр хийх есөн гишүүн болон бусад холбогдох мэргэжилтнүүд багтсан ажлын хэсэг өчигдөр чуулганы үдээш хойшхи хуралдаанаар “Оюу Толгой ордын ашиглалтад Монгол Улсын эрх ашгийг хангуулах тухай” УИХ-ын тогтоолын хэрэгжилтийн талаарх мэдээлэл хийсэн.

Гишүүдийн зарим нь Лондоны Арбитрт Монголын тал ялах магадлал өндөр бол маргаан үүсгээд явах эсвэл хэлэлцээрийн ширээний ард суух зэргийн аль нэгийг нь сонгох нь зүйтэй гэж үзсэн бол нөгөө хэсэг нь маргаанаа ч үүсгэнэ, хэлэлцээрийнхээ ширээний ард ч сууна. Харин далд уурхайн бүтэн байгуулалтын гэрээг цуцлахад Монголын тал ямар нэгэн өр төлбөртэй үлдэх ёсгүй гэсэн байр суурийг илэрхийлж байлаа.

Харин Засгийн газрын зүгээс нэгдүгээрт, Оюутолгойн далд уурхайн бүтээн байгулалтын гэрээг цуцлах, хоёрдугаарт, Лондоны Арбирын маргаанд цэг тавих, гуравдугаарт, УИХ-ын 92 дугаар тогтоолын хэрэгжилтийг хангах буюу Оюутолгой төслийг Монголын талд үр өгөөжтэй болгох талаар хэлэлцээрийн ширээний ард суух гурван үндсэн чиглэлээр ажиллаж байгаа аж. Мөн Рио-Тинтогоос хэлэлцээрийн ширээний ард суух төлөөлөгчид ирсэн бөгөөд Оюутолгойн далд уурхайн бүтээн байгуулалтын гэрээг цуцлах, Оюутолгой төслийг талуудад харилцан үр өгөөжтэй байх талаар тохиролцоонд хүрч чадна гэдэг байр сууриа илэрхийлээд буй.

Оюутолгой төслийг Монголд үр өгөөжтэй болгохоос гадна цэвэр усны нөөц болон төлбөрийн асуудал гол анхаарал татах асуудал гэдгийг онцолж байлаа. Учир нь үйлдвэрлэлийн ажлыг явуулахдаа гүний цэвэр усны нөөцөөс хэрэглэдэг ч Цэвэр ус ашигласны ямар ч төлбөр төлдөггүй байна. Энэ талаар БОАЖ-ийн сайд Н.Уртнасан “Оюутолгой ордын ашиглалт, Монгол Улсын эрх ашгийг хангуулах тухай УИХ-ын 92 дугаар тогтоолын 5 дахь заалтыг хэрэгжүүлэхтэй холбоотойгоор усны асуулаар ажлын хэсэгт гурван санал хүргүүлсэн. Байгаль орчны үнэлгээ, аудитын чиглэлээр гурван саналыг өнгөрсөн хоёрдугаар сарын 22-нд хүргүүлсэн.

Ус бохирдуулсны төлбөрийн тухай хууль 2012 онд батлагдсан. Гэтэл Оюутолгой компани өнөөдрийг хүртэл хөрөнгө оруулалтын гэрээ байгуулснаас хойш батлагдсан хууль гэдэг тайлбараар ус бохирдуулсныхаа төлбөр төлөхгүй байгаа.

Тиймээс гэрээний заалтад өөрчлөлт оруулж Ус бохирдуулсны төлбөрийн тухай хуулийг хангуулах нь зүйтэй гэсэн санал хүргүүлсэн” хэмээн тайлбарласан юм.

Үүнтэй холбогдулан УИХ-ын гишүүн, УИХ-ын дэд дарга Т.Аюурсайхан УИХ-ын 92 дугаар тогтоол батлагдаад 1 жил 5 сар гаруйн хугацаа өнгөрч байхад тухайн газар нутгийн байгаль орчин болон ус, нөхөн сэргээлтийн асуудалд хангалтгүй ажиллаж байгааг дурдаад энэ асуудлыг яаралтай шийдвэрлэхийг холбогдох яаманд анхаарууллаа. Тэрбээр “Энэ хугацаанд байгалийн болон усныхаа нөхцөл байдлын үнэлгээг хийчихсэн байх ёстой. Ус бохирдуулсны төлбөр, цэвэр усны төлбөр гэдэг нь Оюутолгой төслөөс хамаг баялгийг нь шимж сороод байгаа этгээдүүдэд задгай мөнгө.

Говийн бүсийн гүний цэвэр ус гэдэг дан ганц Монгол Улсын асуудал биш. Дэлхий нийтийн байгаль орчны маш том тулгамдсан асуудал.

Олон Улсын анхаарлын төвд ороод ямар нэг гэрээ конвенц, хамтын ажиллагаа байдаг юм. Энэ асуудлаа зохих түвшинд нь ханд. Энэ том хор хохирол учирч байхад үүнтэй дүйцэхүйц зохих ашиг авах, Монголын ард түмэн хүртэх, орон нутгийн иргэд хүртэх, байгалийн зохих нөхөн сэргээлт хийх зэрэг асуудлыг концевцын түвшинд тавьсан баймаар байна. Энд анхаар. Туйлын хангалтгүй асуудал яриад сууж болохгүй” хэмээн хатуу анхааруулсан юм.

Б.Лхам