УИХ-ын чуулганы дөрөвдүгээр сарын 22-ны өдрийн хуралдаанаар Үндсэн хуулийн Цэцийн 2021 оны хоёрдугаар дүгнэлтийг хэлэлцэх үеэр УИХ-ын гишүүн Ц.Мөнх-Оргил “Сонгууль будлиулах ажлыг АН хийж байна. Ц.Тувааны гарын үсэгтэй АНУ-ын лобби компанитай 50 мянган ам.долларын  гэрээг байгуулсан байна. Энэ ямар учиртай юм  гэхэд хариуд нь УИХ-ын гишүүн Ц.Туваан Ардчилсан нам 50 мянган ам.доллар байтугай 50 ам.доллар ч төлөөгүй. Ц.Мөнх-Оргил гишүүн андуурсан байх. Андуурсан бол түүнийгээ хэлээрэй. Манайх тийм баян нам биш  шүү хэмээн хэгжүүрхэж байв. Гэвч худал үнэнд хэзээд гүйцэгддэг. Энэ талаарх хөдөлшгүй баримтыг мэдээлэлд тулгуурлан хүргэе.

АН-аас УИХ-д сонгогдсон гишүүд “Бидэнд хамаагүй” хэмээн мэдэн будилж байсан ч “DCI” группт захиалга өгч хамтран ажиллаж байгаа хүмүүсийг илчилсэн цахим шуудангууд ил боллоо.  Энэхүү мэдээллийг АНУ-ын Хууль зүйн яамны албан ёсны вэб сайт дахь цахим архивын хэсэгт нээлттэй хадгалж байгаа юм.

Хамгийн ноцтой нь, Америкт төвтэй “DCI” гэх лобби фирмийн ажилтан Райн Грилло өөрийн илгээсэн и-мейлдээ “Манай фирмийн хамтран ажиллагч Ерөнхийлөгч Баттулга” гэж бичсэн нь анхаарал татаж байгаа юм. Улмаар Үндсэн хуулийн Цэцийн шийдвэрийг УИХ-аар хэлэлцсэн үйл явдлыг Ерөнхийлөгчийн сонгуулийн тухай хуулийг өөрчлөх гэж байна гэсэн худал, ташаа мэдээллийг гадны сэтгүүлчид илгээжээ. Бүр худал мэдээлэл өгөөд зогсохгүй Ерөнхийлөгчтэй шууд холбогдож ярилцах боломжийг санал болгосон нь энэ лобби фирм Х.Баттулгатай маш итгэлтэй, дотно харилцаатайг харуулж байгаа юм.

Уг и-мейлийг “Вашингтон пост” сонинд сурвалжилга бэлддэг Москвагийн Изабель Хуршудян гэх сэтгүүлчид илгээжээ. “Чамайг Украйн, Навальныйн асуудал гээд зав багатай байгааг мэдэх ч…” хэмээн и-мейлээ эхлүүлж сонирхолтой нийтлэлийн санаа гэж Монгол улсын сонгуулийн талаар ярьсан байна.

Америкийн “DCI” фирмтэй гэрээ байгуулахдаа 50 мянган доллараар гарын үсэг зурсан бол гэрээний нэг анхаарал татах чухал заалт бол “Хэвлэл мэдээллийн байгууллагуудыг худалдан авах” гэсэн байна. Тодруулбал, хэвлэлээр өөрсдийн хүссэн мэдээллийг гаргах харилцааг тус фирм Захиалагчийг бүрэн төлөөлөн хийх бөгөөд 100 мянган ам.доллар хүртэлх төлбөрийг 10 хоногийн дотор шилжүүлэх шаардлагатай гэжээ. Мөн 100 мянган ам.доллараас дээшхи үнийн дүнтэй хэвлэл, мэдээллийн зардлыг гурав хоногийн дотор шилжүүлнэ гэж заасан нь асар өндөр төлбөрийг, түргэн шуурхай гаргаж өгч байхаар зөвшөөрчээ. Ийнхүү олон улсын хэвлэлээр “хүссэн дуугаа захиалан” улс, эх орноо зориудаар муухай харагдуулах үйл ажиллагаагаа гэрээгээр албажуулсан нь энэ аж.

“DCI” фирм ямар учиртай байгууллага вэ. 1996 онд Вашингтонд байгуулж үйл ажиллагаагаа эхэлсэн ба улс төрийн лобби, бохир кампанит ажил хийдгээрээ АНУ төдийгүй дэлхий дахинаа танигдсан компани аж. Түүгээр ч үл барам АНУ-ын Ерөнхийлөгчийн сонгууль болон кампанит ажилд олон удаа ажилласан ба Доналд Трампын 2016 оны сонгуульд Кэмбриж Аналитика болон оросуудтай хамтран ажиллажээ. Мөн Мьянмарын сонгуульд 384 мянган долларын гэрээ байгуулан ажиллаж байсан төдийгүй Мьянмарын цэргийн дэглэм тогтоогчидтой ажиллаж байсан нь Нью-Йорк Таймс, Атлантик зэрэг Америкийн томоохон хэвлэлээр дуулиан тарьж байсан юм. Энэ асуудлаас болж АНУ-ын Ерөнхийлөгчийн сонгуульд Бүгд найрамдах намаас өрсөлдөх сунгаанд Жон Мэккэйний зөвлөхөөр томилогдоод байсан “DCI”-ийн үүсгэн байгуулагч Дуг Гүүдеэр гэгчийг уг ажлаас нь халж байв.

Цаашлаад Ардчилсан нам болон Ерөнхийлөгч Х.Баттулгатай холбоотой мэдээллийг “DCI” фирмийн дэд ерөнхийлөгч Кэвин Ивэрс болон ахлах ажилтан Райн Грилло, төслийн зохицуулагч Ребэкка Невилл нарын хүмүүс хариуцан олон улсын хэвлэлд түгээх ажлыг гардан хийсэн нь удаа дараагийн и-мейлүүдээс тодорхой харагдана. Yahoo зэрэг танил болсон сайтууд тэдний мэдээллийг төлбөртэй хэсэгтээ нийтэлсэн бөгөөд төгсгөлд  нь уг мэдээллийн эх сурвалж хэмээн өөр холбоосуудыг зааж өгсөн байгаа. Тэрхүү холбоосоор нэвтэрвэл “PR Distribution” гэх төлбөртэйгээр хэвлэлийн мэдээ түгээдэг агентлагийн вэб сайт бий. Улмаар “Монгол Улсын Ерөнхийлөгч ардчилал, бүрэн эрхт байдлаа хамгаалах яаралтай алхам хийлээ” гэх гарчигтай хэвлэлийн мэдээг Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийн Тамгын газраас гаргуулсан төдийгүй харилцах хэсэгт Ерөнхийлөгчийн Хэвлэл, мэдээллийн алба гэдгийг бичсэн байна. Мөн “Энэхүү хэвлэлийн мэдээ нь захиалагчийн бэлтгэсэн нийтлэл бөгөөд агуулгын хувьд “PR Distribution” болон үүнийг нийтэлсэн бусад редакцын агуулгатай хамааралгүй болно” гэсэн тайлбар бичжээ.

Ерөнхийлөгчийн хэвлэлийн албанаас түгээж буй энэ нийтлэлийн агуулгаас харвал, Үндсэн хуулийн Цэцийн шийдвэрийг илтэд гуйвуулсан, Цэцийн шийдвэрийг УИХ-аар хэлэлцсэн асуудлыг Ерөнхийлөгчийн сонгуулийн хуульд өөрчлөлт оруулах гэж байна гэхчлэн мушгин, худал мэдээлэл дурдсан, Монгол Улсын ардчилал, бүрэн эрхт байдалд онцгой аюулд учирсан зэрэг хуурамч айдас төрүүлсэн өнгө аястай байгаа юм. 

Түүнчлэн ардчилал, бүрэн эрхт байдал аюулд орсныг аврах хүн нь Х.Баттулга бөгөөд түүнийг 1990 онд Зөвлөлтийн систем задран унасны дараа тайван замаар ардчиллыг авчрах үйл хэрэгт оролцсон МоАХ-ын үүсгэн байгуулагч, Ардчилсан намын шанг татсан, бараг 20 жил парламентад ажилласан гэхчлэн аврагчийн дүрээр хөөргөдөн сайшаажээ.

Ил болсон и-мейлийн төгсгөлд “Энэхүү материалыг Монголын Ардчилсан намыг төлөөлж “DCI” фирм түгээж байна” гэдгийг байнга тодотгон бичсэн нь бий. Дэлхийд нэр хүндтэй хэвлэл, мэдээллийн байгууллагуудад худал, ташаа мэдээлэл түгээх, дурын сэтгүүлчтэй шууд харилцаж сэдэв санал болгох, төлбөр мөнгө төлнө гэдэг тийм ч амар ажил биш. Тиймдээ ч Вашингтонд төвтэй лобби фирмтэй хамтарч, тэдгээр нь төлбөртэйгээр хэвлэлийн мэдээ түгээдэг компани олж улмаар уншигчдын итгэлийг алдсан, найдваргүй сайтуудад мэдээ байршуулсныг баримтууд нотолж байна.

Ерөнхийлөгч Х.Баттулга амь тавьж буй нь илт байна. Тэрбээр Монгол Улсынхаа нэрийг олон улсад гутаагаад ч хамаагүй санасандаа хүрэхээр улайрч буй нь дээрх баримтаас харагдаж байна. Харин одоо Ерөнхийлөгч Х.Баттулга болоод УИХ дахь Ардчилсан намынхан дээрх хөдөлшгүй баримтыг үгүйсгэн ямар тайлбар хийх, сөргүүлэн юу гаргаж тавих бол гэдэг нь сонин байна.

У.Тэргэл