УИХ-ын гишүүн Х.Ганхуяг, Х.Булгантуяа, П.Анужин, Ч.Өнөрболор нарын өргөн барьсан Хөрөнгө оруулалтын тухай хуулийн төслийн зарим зүйл заалт үндэсний аюулгүй байдал, хүн амын удмын сан зэрэгт нөлөөлж болохуйц заалт орсон хэмээн зарим иргэд болон иргэний нийгмийн байгууллагууд шүүмжлэлтэй хандаж буй. Уг хуулийн төсөлтэй холбоотой зарим асуудлаар Х.Ганхуяг гишүүнтэй ярилцсаныг хүргэе.

-Өнгөрсөн лхагва гарагт Хөрөнгө оруулалтын тухай хуулийн төсөл болон бизнесийн орчин, олон улсын жишиг зэрэг асуудлаар гадна дотнын мэргэжилтнүүдийн хамтарсан хэлэлцүүлэг болсон.  Хэлэлцүүлгийн талаар ярьж өгөхгүй юу?

-НҮБ-ын суурин төлөөлөгч, МҮХАҮТ, Монголд үйл ажиллагаа явуулж байгаа Монгол-АНУ-ын компаниудын худалдаа аж үйлдвэрийн тэнхим, Монгол  Европын компаниудын худалдаа аж үйлдвэрийн тэнхим болон бусад бизнесийн төлөөлөл, Үндэсний хөгжлийн газар, Монголбанк зэрэг эдийн засгийн идэвхтэй үйл ажиллагаа явуулж байгаа бүхий л төлөөллүүдийг оролцуулсан хэлэлцүүлэг хийсэн. Намрын чуулганаар яригдаж байгаа хөрөнгө оруулалт болон бизнес орчинтой холбоотой үйл явдлыг тайлбарлаж өгсөн. Миний хувьд уг хэлэлцүүлэгт Хөрөнгө оруулалтын хуулиа сайн тайлбарлаж өгсөн.

-Гишүүд Хөрөнгө оруулалтын тухай хуулийн төсөлд хоёр хуваагдчихаад байгаа шүү дээ?

-Хөрөнгө оруулалтын тухай хуулийн шинэчлэлийн тухай заалтууд уг нь маргаад байх заалт биш л дээ. 50 мянган ам.доллараас дээш гэж оруулсныг хэлэлцүүлгийн явцад эсвэл зармын зөрүүтэй саналаар 100 мянган ам.доллараас дээш ч гэдэг юм уу засаад оруулчихад болох асуудал. 50, 100, 200 мянган ам.доллар ч хүргэж болно. Хамгийн гол нь виз олгохтой холбоотой асуудлыг Засгийн газар Гадаадын иргэдийн эрх зүйн байдлын тухай хуулийн  9.2 дахь заалтаар Монгол руу зорчих иргэдийн визийн квот зэргийг өөрөө журмаараа шийддэг юм.

-Уг асуудал яригдаж эхлэх үед иргэний нийгмийн байгууллагууд хүчтэй эсэргүүцсэн. Хуулийн төслийн талаар тантай уулзсан уу?

-Би Босоо хөх монгол зэрэг иргэний нийгмийн байгууллагуудын төлөөлөлтэй уулзах хүсэлт тавьсан.

-Үндэсний аюулгүй байдал, удмын сан, тусгаар тогтнолд аюул заналхийлсэн заалт оруулсан гишүүдийг эгүүлэн татах зэрэг асуудал яригдаж байсан?

-Иргэдэд буруу ойлгуулсан нь үнэн. 50 мянган ам.доллар бариад ирвэл иргэншимл олгох гээд байна гэж тайлбарласан. Энэ бол шууд үндэсний аюулгүй байдалд заналхийлэх асуудал. Хөрөнгө оруулалт гэдэг ашгийн төлөөх аж ахуйн нэгжийн хувь эзэмших, хөрөнгө оруулахыг л хэлж байгаа юм. Түүнээс биш байр, машин авах ямар ч хамааралгүй. Хуулиараа Засгийн газар 50, 100, 200 мянган ам.доллар байх уу гэдэг энэ хэмжээг шийдэхээс Х.Ганхуяг шийдэх гээд байгаа зүйл биш шүү дээ.  

-Сүүлийн жилүүдэд гаднын хөрөнгө оруулалт эрс багассан тооцоо гарсан байна. Хөрөнгө оруулалтыг яаж татах юм бэ?

-Гадаадын хөрөнгө оруулалтыг татах стратегийг гаргах ёстой. Үүнтэй уялдуулан хууль, эзрх зүйн орчиндоо ямар өөрчлөлт хийх үү гэдгийг хамт өргөн бариад ажиллах ёстой байтал манай улсад Эдийн засгийн хөгжлийн яам байхгүй. Өөрөөр хэлбэл, гадаадын хөрөнгө оруулалт, худалдааг бүтнээр нь хардаг байгууллага байдаггүй. Бүгдийг нь салгаад хаячихсан. Өнгөрсөн жилийн есдүгээр сараас хойш л гадаад худалдаа, хөрөнгө оруулалтыг дэмжих түр хороо байгуулъя гээд дийлдээгүй. Гол асуудал нь гадаад худалдаа, хөрөнгө оруулалтын эрх зүйн орчныг нь сайжруулах зэрэг хийх юм их бий.

Монгол Улс гадаад худалдаагаа тохиролцож чадахгүй, ОХУ руу  бүтээгдэхүүнээ гаргаж чадахгүй хэвээрээ л байна шүү дээ. Ковид-19 бүр далим болж дуртай үедээ хилээ хаадаг боллоо. Уг нь хэлэлцээрийн зарчмаар явах ёстой. Худалдааны гол үүд хаалгаа нээх асуудлыг ярих ёстой.

Бидэнд чанартай хөрөнгө оруулалт хэрэгтэй. Гэхдээ хуулиар заачихаар хөшүүн болчихоод байгаа юм. Тодруулбал, мэдээлэл технологийн компаниудад бага дүнтэй хөрөнгө оруулалт шаардагддаг. Хурдтай хөгждөг. Бүх бизнес, бүх зүйлийг цахимжуулах боломжтой болчихсон. Гэвч Монголд мэдээлэл технологийн компаниудын хамтарсан старт-апп байгуулъя гэхээр одоо хүчинтөгөлдөр мөрдөгдөж байгаа хуулиар байгуулах ямар ч боломжгүй. Жишээлбэл, гаднын нэг иргэнтэй хамтраад байгуулъя гэж бодоход нөгөө хүн заавал 100 мянган ам.долларын хөрөнгө оруулах шаардлагатай болно. Гэтэл байгуулж байгаа компанид нь 50, 60 мянган ам.доллар л хэрэгтэй. Улмаар гаднаас хөрөнгө оруулалт татаж байгаа монгол хүн нь хувьцааныхаа 90 хувиа хадгалж үлдэхийн тулд 900 мянган ам.доллар оруулах асуудал үүсэж байгаа байхгүй юу.

Ингээд үзэхээр мэдээлэл технологийн ямар ч компани монголд орж ирэх боломжгүй болж байгаа юм. Бид дэлгүүр, гуанз, автозасвараар төсөөлөөд байдаг. Гэтэл автозасвар 50 мянган ам.доллар хүрэхгүй шүү дээ.

Сүүлийн үед залуус гадаадад хамтарсан компаниа байгуулж байна. Юу гэвэл, Монголоос мөнгө нь урсаад явна гэсэн үг. Бид боловсролгүй иргэдээ бүгдийг нь хар аижлтан болгоод алдчихсан. Боловсролтойг нь гадаадад цагаачлуулаад алдчихсан. Одоо мэдээлэл технологийн салбарт ажиллаж байгаа, юм хийх гэж хичээж байгаа хүмүүсээ яг одоогийн нөхцөл байдалд алдах гээд сууж байна. Үүний хариуцлаггыг хэн хүлээх юм.

-Хөрөнгө оруулалтын тухай хуулийг хэлэлцэх эсэхийг шийдээд гишүүдийн олонийн саналаар дэмжигдсэн. Уг хуулийн төслийг цааш хэлэлцэх юм уу. Энэ асуудлыг хэзээ нэг тийш болгох юм бэ?

-Хуулийн төслийн талаар олон нийтэд илүү сайн сурталчилж, ойлгуулж байж дэмжлэг авахгүй бол яг үнэндээ гишүүд айчихлаа. Бараг гадаадын хөрөнгө оруулалтын тухай ярьсан бүхнийг урвагч, Хятадаас хүн оруулж ирэх гэж байгаа мэтээр тайлбарлаад байна. Уг нь 50 мянган ам.доллар гэдэг хэмжээ нээх ач холбогдолгүй гэдгийг гишүүд мэдсээр байж улс төрийн тоглолт хийж өөрсдөдөө нэр хүнд олж авах зүйл хийж байна.

-Та Монгол Улсын эдийн засгийн ямар байна гэж дүгнэх вэ?

-Эдийн засаг хүнд байна. Дээр дурдсан хэлэлцүүлэгт Монголбанкны төлөөлөл оролцсон. 2013 оноос хойш алдагдал болон эдийн засгийн өсөлтийн дандаа зээлээр санхүүжүүлж ирсэн байна. Монгол Улсад орж ирдэг валютын гуравхан л эх үүсвэр бий. 2013 онд ам.долларын ханш 1400 төгрөг байсан бол өнөөдөр 2800 төгрөг байна. Зээл, тусламжууд долларын валютын ханшид шууд нөлөөлчихөж байгаа юм. Шууд бус утгаар бол иргэд ядуурч, олж байгаа орлогно нь улам багасаад байна гэсэн үг.

Гадаадын хөрөнгө оруулалтыг дэмжихгүй бол долларын ханш 2013-2021 оны хооронд хоёр дахин өсчихлөө. 2030 он гэхэд долларын ханш 5000 мянган төгрөгтэй тэнцэх юм уу.

Эндээс үзвэл эдийн засаг улам муудаж байгаагийн илрэл. Монгол Улс өнөөдөр гурван гол орлогынхоо нэг экспортоо хийж чадахгүй байна. Дэд бүтэц сул, төлөвлөлт муу, боомтын нэвтрэлт муу байна. Энэ дээр ажиллах шаардлагатай. Төмөр замын бүтээн байгуулалт зэргийг бүгдийг нь зээлээр санхүүжүүлж байна. Өрийн хэмжээ нь тулчихсан.

Гаднаас хөрөнгө оруулалт авахгүй байя гэвэл дэд бүтцээ хөгжүүлэх, экспортоо явуулах ёстой. Ингэж байж гаднын хөрөнгө оруулалтгүйгээр амьдрах боломжтой. Ер нь өр тавьж амьдрах уу, гадаад хүмүүстэй хамтарч ажиллах юм уу гэдгээ бодох л асуудал. Одоогоор бол гаднын хөрөнгө оруулалт шаардлагагүй гэж иргэдийг турхирч байна.

-Монголбанкнаас мөнгөн дэвсгэртийг томруулах асуудлыг ярьж байгаа. Ийм шаардлага бий юу?

-Хэвлэсэн мөнгөөнийхөө хэмжээгээр одоо гүйлгээд ашиглаж байгаа цааснаас хасна гэвэл болно. Харин нэмбэл эдийн засагт нэрмээс болно.

Б.Лхам