Монголын төрийн тэргүүн, ард түмний эв нэгдлийг илэрхийлэгч Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийн үндсэн бүрэн эрхийг Үндсэн хуулиар зааж өгсөн байдаг. Үүний нэг нь УИХ-ын баталсан хууль, бусад шийдвэрт бүхэлд нь буюу зарим хэсэгт нь хориг тавих. Ерөнхийлөгчид энэ эрхийг Үндсэн хуулийн гучин гуравдугаар зүйлийн 1.1 дэх хэсгээр олгосон байсан юм. Байсан гэхийн учир нь, Монгол Улсын эрх зүйн мэдээллийн үндсэн систем legalinfo.mn -д байршуулсан Үндсэн хуульд төрийн тэргүүний энэхүү эрхийн талаар үг үсэг алга болсон байв. Ерөнхийлөгчийн эрхийг зааж өгсөн Үндсэн хуулийн Гучин гуравдугаар зүйлийн нэг дэх хэсэг нь шууд 3 гэж дугаарлагдан эхлэж байгаа юм. 2020 оны тавдугаар сарын 25-ны өдрөөс мөрдөж эхэлсэн Үндсэн хуулийн нэмэлт, өөрчлөлтөөс өмнө Ерөнхийлөгчийн үндсэн эрхийг заасан Гучин гуравдугаар зүйлийн нэг дэх хэсгийн нэг болон хоёрдугаарт ямар байдлаар томъёолсон байдаг байсныг хүргэе.

Үндсэн хуулийн Гучин гуравдугаар зүйл 

1. Ерөнхийлөгч дараахь үндсэн бүрэн эрхийг хэрэгжүүлнэ:

1/Улсын Их Хурлын баталсан хууль, бусад шийдвэрт бүхэлд нь буюу зарим хэсэгт нь хориг тавих. Ерөнхийлөгчийн тавьсан хоригийг Улсын Их Хурлаар хэлэлцэж, чуулганд оролцсон нийт гишүүний гуравны хоёр нь хүлээж аваагүй бол уг хууль, шийдвэр хүчин төгөлдөр хэвээр үлдэнэ.

2/Улсын Их Хуралд олонхи суудал авсан нам, эвслээс нэр дэвшүүлсэн хүнийг; аль ч нам, эвсэл олонхийн суудал аваагүй бол хамгийн олон суудал авсан нам, эвсэл бусад нам, эвсэлтэй зөвшилцөн нэр дэвшүүлсэн хүнийг; хэрэв хамгийн олон суудал авсан нам, эвсэл бусад нам, эвсэлтэй зөвшилцөж Ерөнхий сайдад нэр дэвшүүлж чадаагүй бол Улсын Их Хуралд суудал авсан нам, эвсэл зөвшилцөн олонхиороо нэр дэвшүүлсэн хүнийг Ерөнхий сайдаар томилох саналыг тав хоногийн дотор Улсын Их Хуралд оруулах...

гэж эрэмбэлсэн байдаг байв. Ерөнхий сайдын томилгоотой холбоотой Ерөнхийлөгчийн Үндсэн хуулийн Гучин гуравдугаар зүйлийн 1.2-т заасан энэ эрхийг 2019 оны арваннэгдүгээр сарын 14-нд баталсан, 2020 оны тавдугаар сарын 25-нд хэрэгжиж эхэлсэн Үндсэн хуулийн нэмэлт, өөрчлөлтөөр хүчингүй болсонд тооцсон. Харин Гучин гуравдугаар зүйлийн 1.1 дэх хэсгийг дээрх өөрчлөлтөөр хөндөөгүй орхисон билээ.

2019 онд баталсан Үндсэн хуулийн нэмэлт, өөрчлөлтөөр Ерөнхийлөгчийн УИХ-ын баталсан хууль, бусад шийдвэрт бүхэлд нь болон хэсэгчлэн хориг тавих Ерөнхийлөгчийн эрх хөндөгдөөгүй атал өдгөө төрийн эрх зүйн мэдээллийн системээс алдагдаад байна.

Ерөнхийлөгчийн хориг тавих эрх Үндсэн хуулиас ийн үл мэдэгдэх шалтгаанаар алдагдаад буй боловч органик хуулиудад хэвээр байгаа юм. Тухайлбал, Ерөнхийлөгчийн тухай хууль дахь Ерөнхийлөгчийн хоригт хамаарах хэсэг болох Хоёрдугаар бүлгийн найм дахь хэсэг, Улсын Их Хурлын чуулганы хуралдааны дэгийн тухай хуулийн Дөрөвдүгээр бүлгийн 45.5, 45.6, 45.7, 45.8 дахь хэсгүүд хүчин төгөлдөр байгаа нь Монгол Улсын эрх зүйн мэдээллийн нэгдсэн систем болох legalinfo.mn сайтаас харагдана. Гэхдээ Үндсэн хуулиас Ерөнхийлөгчийн эрх “алдагдсан” байхад органик хуулиудын энэ заалтыг хэрхэн тайлбарлахыг мэдэхгүй. Харин Үндсэн хуульд заасан УИХ-ын баталсан хууль, бусад шийдвэрт хориг тавих Ерөнхийлөгчийн үндсэн эрх хаана “алдагдав”. Ерөнхийлөгч У.Хүрэлсүхэд хориг тавих эрх бий юү гэдэг хоёр асуулт нээлттэй үлдэж байна.

О.Балдан-Очир