БЭЭЖИНГЭЭС ИРСЭН МЭДЭЭ

Эдийн засаг нь Эрээний боомтоос хараат гэдгээ мэдэрсэн энэ хэдэн саруудын дараа Ерөнхий сайд Л.Оюун-Эрдэнийн БНХАУ-д хийж байгаа ажлын айлчлал улс төр сонирхдог хийгээд эс сонирхдгоос үл шалтгаалан иргэн бүрийн анхаарлын төвд буй биз ээ. Айлчлалын богцонд юу байх бол, урд хөршөөс ямар мэдээлэл дуулдах бол гээд сүүлийн хоёр гурван хоног чих тавьж байгаа нь гарцаагүй. Ийм хүлээлт дунд Засгийн газрын хэвлэлийн албанаас манай улсын Ерөнхий сайд БНХАУ-ын Төрийн зөвлөлийн Ерөнхий сайд Ли Көчянтай албан ёсны уулзалт хийсэн тухай мэдээллийг түгээв. Тэр мэдээллээс эш татъя. Засгийн газрын Хэвлэлийн албаны уг мэдээнд “Айлчлалын үеэр Монгол Улсын экспортын голлох бүтээгдэхүүн болох зэс, коксжсон нүүрсний экспортын 50 гаруй хувийг дангаараа эзэлдэг Гашуунсухайт-Ганцмод боомт болон Шивээхүрэн-Сэхээ, Бичигт-Зүүнхатавч боомтуудын төмөр замын хилийн шугам дайран өнгөрөх цэгийг эцэслэн тохиролцсоноор 14 жил гаруй хугацаанд гацсан Гашуунсухайтын төмөр замын өргөн нарийн царигийн маргаан эцэслэгдэж, нүүрсний экспорт гацаанаас гарлаа. Мөн эдгээр боомт болон Гашуунсухайт-Ганцмод боомтын төмөр замын бүтээн байгуулалтыг шуурхай эхлүүлж, богино хугацаанд ашиглалтад оруулахад Монгол Улсын Засгийн газраас анхаарч буйг мэдэгдэв” гэсэн байв.

ТӨМӨР ЗАМЫН УУЛЗАХ ЦЭГ ХОЁР УЛСЫНХ, ЦАРИГИЙН МАРГААН МАНАЙХ БАЙВ

Бээжингээс ирүүлсэн Монголын Засгийн газрын Хэвлэл, мэдээллийн албаны энэ мэдээгээс хоёр зүйл уншигдана. Нэгдүгээрт, царигийн маргаан биднийх байхаа болиод урд хөршид очжээ гэдэг нь харагдана. Учир нь энэ мэдээнд “Гашуунсухайт-Ганцмод боомт болон Шивээхүрэн-Сэхээ, Бичигт-Зүүнхатавч боомтуудын төмөр замын хилийн шугам дайран өнгөрөх цэгийг эцэслэн тохиролцсоноор 14 жил гаруй хугацаанд гацсан Гашуунсухайтын төмөр замын өргөн нарийн царигийн маргаан эцэслэгдлээ” гээд тодорхой өгүүлсэн байна. Уг нь өргөн царигаар төмөр замаа барих уу, нарийн царигаар явуулах уу гэдэг нь дотоодын улс төр байлаа. Төмөр зам 14 жил гацсан нь ч дотоодын улс төрийн энэ нарийн өргөн царигийн маргаанаас болж байв. Ерөнхийлөгч асан Х.Баттулга болон “Эм Си Эс” бүлэглэлийнхэн эхлүүлсэн өргөн, нарийн царигийн дотоод улс төр ингэж дэлхийд хальсныг Засгийн газрын хэвлэлийн алба нотоллоо. Дотоод улс төр нь Ерөнхий сайдын айлчлалын үед яригддаг болтлоо бид “жонхуурцгаажээ”. Засгийн газрын албан мэдээнд элдэв уянгын халил ордоггүй, протоколоор бичигддэг учир энэ царигийн маргаан гэдэг хэсгийг бодит яриа буй за.

Хоёрдугаарт, хоёр улсын Ерөнхий сайд нарын албан ёсны уулзалтаар төмөр замын хилийн шугам дайран өнгөрөх цэгийг эцэслэн тогтоожээ. Энэ бол хоёр улсын хооронд шийдэж чадалгүй арав гаруй жил болсон асуудал мөнөөс мөн. Нарийн, өргөн цариг гээд биднийг маргалдаж байх зуур БНХАУ цаанаасаа төмөр замаа хилрүүгээ барьчихсан байдаг. Харамсалтай нь энэ төмөр замтай нэг цэгт уулзах манайхны барих төмөр замын өндөр нь арван давхар байшинтай тэнцэх хэмжээгээр, уулзах цэг нь 20 км-ээр зөрчихсөн гэдэг юм. Засгийн газрын албан мэдээллээс энэ уулзах цэг, өндөржилтөө шийджээ гэж ойлгож байна.

ГАДААД БОДЛОГОО ДАГАЖ ЦЭЦИЙН ШИЙДВЭРЭЭ ХҮЧИНГҮЙ БОЛГОХ УУ?

Нэгэнт л Засгийн газрын хэвлэлийн албанаас царигийн маргааныг эцэслэлээ гэж БНХАУ-д хийж байгаа Ерөнхий сайдын албан мэдээлэлд дурдсан юм чинь Монгол Улс цаашид барих төмөр замуудаа нарийын царигаар барих нь ээ гэж ойлгож болохоор байна. Учир нь БНХАУ бол нарийн царигийн төмөр замтай орон. Тэгвэл бидэнд нэгэн саад гарч ирж байгаа нь Үндсэн хуулийн Цэцийн 2020 оны тавдугаар сарын 13-ны өдрийн дунд суудлын хуралдаанаас гаргасан тогтоол. Энэ тогтоолоор УИХ-ын 2014 оны  64 дүгээр тогтоол буюу “Төрөөс төмөр замын тээврийн талаар баримтлах бодлогын хэрэгжилтийг хангах зарим арга хэмжээний тухай” тогтоолыг Үндсэн хуулийг зөрчсөн гэж үзсэн. Тогтоолд, “Тавантолгой-Гашуунсухайт, Хөөт-Бичигт чиглэлийн төмөр замын шинэ шугамыг 1435 мм /нарийн/ царигтай, Арцсуурь-Эрдэнэт, Тавантолгой-Сайншанд-Баруун-Урт-Хөөт-Чойбалсан, Хөөт-Нөмрөг чиглэлийн шинэ шугамыг 1520 мм /бүдүүн/-ийн царигтай барих ажлыг зохион байгуулж, хэрэгжүүлж ажиллахыг Засгийн газарт даалгасугай” гэсэн байдаг юм. Энэ тогтоол нь Үндсэн хуулийг зөрчсөн гэсэн Цэцийн дунд суудлын хуралдаанаас гаргасан дүгнэлтийг УИХ-ын Хууль зүйн байнгын хороогоор хэлэлцэн, УИХ-ын нэгдсэн хуралдаанаар хүлээн авсан. Ингэснээр УИХ-ын 2014 оны 64 дүгээр тогтоолыг хүчингүй болсонд тооцсон билээ. Нэг үгээр хэлбэл, дээр дурдсан чиглэлийн төмөр замыг нарийн царигаар барихгүй гэж Цэцийн дүгнэлтээр шийдвэрлэсэн гэсэн үг. Харин Ерөнхий сайдын айлчлалаар царигийг нарийн байхаар тохирсон юм бол гадаад бодлогоо дагаад Цэцийн дүгнэлтээ хүчингүй болгох уу?

О.Балдан-Очир