Өнөөдөр Улсын их хурлын чуулганы нэгдсэн хуралдаан боллоо. Энэ үеэр УИХ гишүүн Б.Энхбаяр дараах асуудлыг хөндөж, Хууль зүй, дотоод хэргийн сайд Х.Нямбаатараас хариулт авлаа. 

УИХ гишүүн Б.Энхбаяр “Манай улсын хяналтын бурхан тэнгэр бол Үндсэн хуулийн цэц. Хамгийн дээд хяналтыг энд хийдэг. Яагаад ингэж хэлэхэд хүрэв гэвэл, хуулийг ч хүчингүй болгох эрхтэй, төрийн тэргүүнийг ч Үндсэн хууль зөрчсөн гээд огцруулах эрхтэй. Энэ хяналтын бурхан тэнгэр маань тунгалаг байж чадвал дээрээсээ доош хүртлээ үндсэн хууль хангагдаж хүний эрх хамгаалагдана. Хууль шүүхийн өмнө бүгд эрх тэгш байх зарчим эндээс улбаатай үйлчилнэ.

Гэтэл ийм асуудал болоод байна. Бид шүүхийн хуульд юу ярьсан бэ гэвэл, Үндсэн хуулийн цэцэд орон тоо гарвал 30 хоногийн дотор УДШ хуралдаад нэрээ дэвшүүлнэ гэж хуульчилсан. Үүний дагуу Үндсэн хуулийн цэцийн дарга тэтгэвэрт гарах нас нь өнгөрөөд , УИХ-аас баталсан хуулийн дагуу УДШ Үндсэн хуулийн цэцийн гишүүний орон тоог зарласан юм байна. Гэтэл Үндсэн хуулийн цэцийн дарга маань “Би тэтгэвэрт гарахгүй ээ, энэ надад үйлчлэхгүй” гээд УДШ-ийн ерөнхий шүүгчийг Үндсэн хууль зөрчсөн гээд хэрэг үүсгэчихсэн юм байна. Өөрөөр хэлбэл, манай Үндсэн хуульт байгууллагын  хамгийн дээд байгууллагуудын дунд маш том зодоон болоод байна, тэрийг бид анзаараагүй явж байж. Энэ нь биднийг Үндсэн хуулийн хямрал руу түлхэхнээ. Тиймээс үүнийг анхаарахгүй орхиж болохгүй. УДШ бол хамтын удирдлагын байгууллага, орон тоо гарсан тогтоолыг нийт шүүгчдийн хамтын хуралдаанаар хэлэлцэж зарладаг. Гэтэл нэг хүнд хэрэг үүсгэчихсэн. Үндсэн хуулийн цэц ийм байж болдог юм уу. УИХ-аас баталсан хуулийг Үндсэн хууль зөрчсөн байна гэвэл, УИХ дарга Г.Занданшатарт хэрэг үүсгэж байна гэсэн үг.

Хамтаараа баталсан хуулийг хэлэлцэнгүүтээ нэг хүнд хэрэг үүсгэчихсэн, энэ мэт Үндсэн хуулиасаа давсан асуудлууд гарч ирлээ. Үндсэн хуулийн дээд байгууллага маань, Үндсэн хуулийнхаа дээр гараад, ямар нь надад үйлчлэх вэ, ямар нь үйлчлэхгүй вэ? гээд яриад сууж байна.

Монгол Улсын бүх төрийн албан хаагчдад тэтгэврийн нас яг адил үйлчилдэг. Гэтэл Үндсэн хуулийн цэцэд үйлчлэхгүй гээд өөрөө ярьж байна. Ийм зарчимгүй үйл явдал болоод байгааг Х.Нямбаатар сайд та мэдэж байгаа юу? Энэ тал дээр ямар байр суурьтай байна вэ?

Хууль зүй, дотоод хэргийн сайд Х.Нямбаатар “Ийм зүйл болсон юм билээ, Үндсэн хуулийн цэцийн дарга Н.Чинбат төрийн алба хаах насны дээд хязгаарт хүрсэн тул УДШ-ээс Үндсэн хуулийн цэцэд томилсон суудал учраас, тухайн орон тоонд сонгон шалгаруулалт хийх шийдвэрийг УДШ-ийн нийт шүүгчдийн хуралдаанаас гаргаж, УДШ-ийн процесс явагдаж байхад Үндсэн хуулийн цэцийн гишүүн Г.Туулхүү шийдвэр гаргаад энэ процессыг зогсоосон юм билээ. 2020 оны нэгдүгээр сарын 23-нд иргэн Т тодорхой хэрэг маргааны улмаас УДШ-ийн ерөнхий шүүгч Х.Батсүрэнд дүгнэлт гаргуулах хүсэлт өгсөн  байгаа юм. Тухайн үед ажлын албаны даргаар дамжуулан “дүгнэлт бичих үндэслэлгүй байна" гэсэн хариу өгсөн байна. Үүний дараа одоогийн УДШ-ийн ерөнхий шүүгч Д.Газориг томилогдсон. Энэ үед иргэн Т ахин дээрх асуудлаар хандсан ч өмнөхтэй адил дүгнэлт гаргах боломжгүй гэсэн хариу өгчээ.

Үүн дээр “Үндсэн хуулийн цэцэд маргаан хянан шийдвэрлэх тухай” хуульд заасны дагуу хэрэг үүсгэсэн.

Ирэх долоо хоногийн даваа гаригт Үндсэн хуулийн цэцийн долоон гишүүний бүрэлдэхүүнтэй их суудлын хуралдаанаар эцэслэн шийдэх юм билээ.Хэрэв уг асуудлаар Үндсэн хууль зөрчигдсөн гэдэг шийдвэр гарвал УДШ-ийн ерөнхий шүүгч Д.Ганзоригийг огцруулах үндэслэл бүрдэх ийм нөхцөл байдалтай байгаа юм байна. Надад байгаа мэдээлэл энэ байна” гэв.

Т.Мөнхжаргал