Нийгмийн бодлогын байнгын хорооны 2022 оны аравдугаар сарын 5-ны өдөр "Хөдөлмөр эрхлэлтийг дэмжих сан"-д хийсэн аудитын шалгалтын дүгнэлттэй танилцаж, УИХ-ын гишүүд байр сууриа илэрхийлэв.
М.Оюунчимэг: Хөдөлмөр эрхлэлтийг дэмжих уялдаа холбоотой бодлого боловсруулж, санхүүжилтийг 2023 оны төсөвт суулгах хэрэгтэй
Нийгмийн бодлогын байнгын хорооны даргаар ажиллах хугацаандаа эрүүл мэндийн чиглэл, ялангуяа эмийн чанар үнэ, нөгөө талаасаа хөдөлмөр эрхлэлтэд зарцуулж байгаа хөрөнгө мөнгө, үр дүн нөлөө ямар байгаа талаар гүйцэтгэлийн аудит хийх шаардлагатай байна гэдэг шаардлага тавьж байсан. Иймд Үндэсний аудитын газрраас маш нарийн аудит хийсэнд талархалтай байна. Аудитын дүнгээс харахад эмийн үнэ бодит байдал дээр маш их зөрүүтэй байгаа нь харагдсан. Шалгалтын дүн дээр үндэслэн арга хэмжээ авч эхэлсэн. Нийгмийн бодлогын байнгын хорооны гишүүд цаашид маш сайн шахаж ажиллана. Ажиллах ч хэрэгтэй.
Мөн хөдөлмөр эрхлэлтийн чиглэлээр гурван их наяд орчим төгрөг зарцуулсан байна. Тэгсэн хэрнээ бодит үр дүнд хүрэхгүй байгаа нь аудитын шалгалтын дүнгээс илэрхий харагдаж байна. Энэ нь дан ганц Хөдөлмөр, нийгмийн хамгааллын яамны алдаа, зохион байгуулалтгүйтэй холбоотой биш юм. Засгийн газрын яамдууд өөр хоорондоо уялдаа холбоогүй ажиллаж байгаагаас ийм нөхцөл байдалд хүрсэн гэж болно. Иймд Хөдөлмөр, нийгмийн хамгааллын яамнаас хөдөлмөр эрхлэлтийг дэмжих зорилго бүхий “Орлоготой иргэн” хөтөлбөрийг амжилттай хэрэгжүүлэхэд тодорхой төлөвлөгөө гаргаж, түүнд шаардагдах төсвөө тодорхой тусган УИХ дээр хамгаалах хэмжээнд боловсруулаад ороод ирээч гэж хүсмээр байна.
Бодит хөдөлмөрийн зах зээл дээр ажил эрж, хайж байгаа иргэдийн тоо нэмэгдээд байдаг. Гэвч нөгөө талаасаа ажиллах хүчний нөөц байхгүй байна гэдэг эрэлт их байна. Иймд энэ хоёрыг хэрхэн уялдуулах вэ, яаж хөдөлмөрийн эрэлтэд нийцүүлэн зохицуулах вэ гэдгийг Хөдөлмөр, нийгмийн хамгааллын яам байнга бодож, төлөвлөж байх учиртай. Тиймээс энэ асуудал дээр тодорхой төлөвлөгөө гаргаж, төсөв хөрөнгөө 2023 оны төсөвт суулгаад хэрхэн хэрэгжүүлэх механизмаа өнөөдөр гаргачихаад танилцуулах учиртай. Бусад яамны бодлоготой гол нь уялдуулах хэрэгтэй. Үүнийг зайлшгүй анхаарч ажиллаарай. Хоёрдугаарт, УИХ-ын чуулганы нээлтээр УИХ-ын дарга Г.Занданшатар “Орлоготой иргэн” хөтөлбөрийг амжилттай хэрэгжүүлэхийн тулд “Итгэлийн зээл” гаргая гэдэг саналаа хэлсэн. Тэр нь “Итгэлийн зээл” өрхийн бичил жижиг бизнес эрхэлж буй хүмүүсийг дэмжих утгаараа “Хөдөлмөр эрхлэлтийг дэмжих сан”-гаас гаргаж байгаа санхүүжилттэй төстэй байх болов уу. Иймд иргэдийг ажлын байраар хангах, орлоготой байх нөхцөл бүрдүүлэхийн тулд аль алиных нь харилцан уялдааг хангаж хэрэгжүүлээрэй.
Б.Жаргалмаа: Хөдөлмөр эрхлэлтийг нэмэгдүүлэх бодлого дунд шатандаа хэрэгжихгүй байна
Аливаа зүйлд сэтгэл байхад гарц шийдэл бүгд байдаг. Хэдхэн хоногийн өмнө Сонгинохайрхан дүүрэг нэмэн өртөг шингэсэн холбоодтойгоо хамтран иргэдийн хөдөлмөр эрхлэлтийг дэмжих хөгжлийн төвүүдийн өдөрлөгийг зохион байгуулсан. Анх нэмэн өртөг шингэсэн бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэгчдийн холбоо 20 орчим ААН оролцож эхэлж байсан. Харин энэ жил 60 гаруй ААН оролцлоо. Ганц өдрийн өдөрлөг зохиох гэхэд ААН бүгд оролцъё гээд 2150 иргэн оролцсон. Хүмүүс хөдөлмөр эрхлэхийг, ажилтай орлоготой байхыг маш ихээр хүсэж байна. Өөрөөр хэлбэл, төр засаг нь тодорхой хэмжээний хөтөлбөр, шийдлүүд, төсөв мөнгийг шийдээд өгчихсөн тохиолдолд иргэд хөдөлмөр эрхлэх, хөдөлмөрлөж олсон мөнгөө амьдралдаа зарцуулах сонирхолтой байгаа нь бидний зохион байгуулсан өдөрлөгөөс харагдаж байсан. Төр засгийн шийдвэр хангалттай байна. Харин уялдаа холбоо муу байгаа нь аудитын дүгнэлтээр харагдаж байна. Татвар төлөгчдийн мөнгө уйлдаггүй биш уйлдаг болгох ёстой. Татвараа төлсөн бол төлсөн татвараа эргээд амьдралдаа ашигтай орлоготойгоор зарцуулдаг байхыг олон нийт гаардаж байгаа. Бид энэ ажлыг л хийх ёстой.
Халамжаас хөдөлмөрт шилжье гээд яриад байна. Гэтэл халамжийн мөнгийг хэнд өгч байгааг дүгнэж чадахгүй байгаа. Хэсгийн ахлагч нар нь өөрсдийн хүмүүстээ өгч байгаа юм байна. Үүнийг яаж хүрэх ёстой хүнд нь хүргэх юм бэ. Хүүхдүүдээ хараад гэртээ сууж буй, хөгжлийн бэрхшээлтэй хүүхдээ харж байгаа эцэх эхчүүдэд дэмжлэг үзүүлдэг боломжийг олгох ёстой. Сайн дураараа татгалз гээд байх юм. Татгалзахгүй шүү дээ. Хүрэх ёстой эздэд нь хүргэе. Төсөв хэлэлцэж буй энэ цаг мөчид яаралтай орж ирээч. Ажлаа яаравчлан төсвөө баталъя. Өөрөөр хэлбэл, хүрэх ёстой хүмүүст нь хүргэе. Шаардлагагүй тооцоо судалгаагаа эргээд хянадаг болъё. Түрүүнд Д.Батлут гишүүн төсвийн мөнгө уйлдаггүй гэж хэлсэн. Уйлдаг болгоё л доо. Уйлна шүү дээ энэ чинь. Бид татвар төлөгчдийн мөнгийг аваад зөв зарцуулж чадахгүй бол тэд нар шаардах нь зөв. Бодлого, хөтөлбөр төр засгаас гаргадаг бол хэрэгжилтийг нь бид хийдэг болъё. Аудитын дүгнэлтэд дахин хариуцлага тооцох тэр механизмыг бий болгох шаардлага байна. Сэтгэл байвал юуг ч хийж болдог шүү.
Д.Батлут: Хөдөлмөрийн зах зээлээ ХНХЯ судалж, бодитойгоор хандаж чадаж байгаа юу
Хөдөлмөр нийгмийн хамгааллын үйл ажиллагаа бүхэлдээ судалгаан дээр суурилж ажиллах ёстой гэж харж байна. Тэгэхээр өнөөдөр манай нийгэмд статистик мэдээлэл хэр бодитой гарч байгаа вэ. Хөдөлмөрийн зах зээлийг бид бүхэн судалж чадаж байгаа юу, үгүй юу. Мэргэжил сургалт үйлдвэрлэлийн төвд суралцаж төгсөж буй хүмүүс ажлын байраар хангагдаж байгаа нь жил бүхэн бууралттай байна. Сургалтыг зохион байгуулж чадаж байгаа юу. Хоёрдугаарт, Хөдөлмөр эрхлэлтийг дэмжих сангийн гүйцэтгэл төлөвлөлтдөө хүрдэггүй. Гүйцэтгэл дээрээ их мапатай. Нэгдсэн санд хангалтгүй системийн ажиллагаа бүрэн бус. Тэнд хэсэг бүлэг хүмүүс мөнгө шамшигдуулаад байгаа дүр зураг харагдаад байна. Үүнийг олж тогтоосон уу. Гуравдугаарт, төсөл хөтөлбөрийн эргэн төлөлт 12,7 тэрбум төгрөг төлөгдөөгүй байгаа. Энэ яг үнэндээ дээрх миний хэлснийг бататгаж байгаа үзүүлэлт юм. Эргэн төлөгдөх юм уу үгүй юу. Хүмүүс нь олдож байгаа ч юм уу гээд асуудлууд байна. Халамжийн чиглэлээр, ажлын байр гаргах чиглэлээр санаачлаад явж байгаа нь сайшаалтай ч гэсэн зарим нэг зүйл дээр анхаараарай. Монгол Улсын Ерөнхийлөгч тэрбум мод тарих санаачилгыг гаргаад, хэрэгжүүлээд явж байгаа. Хэн нэгэн хүнээр мод тариулаад мөнгө өгч байгаа явдал биш. Мод тарина гэдэг нарийн технологитой зүйл шүү. Тэрбум модыг нь тэг мод болгоод хаячхав. Тарьдаг, үхдэг. Ургадаггүй, арчлагддаггүй, хамгаалагддаггүй ийм байдалд оруулж болохгүй шүү.
Алдаа дутагдал гарчихсан, ямар арга хэмжээ авсан бэ гээд асуухад алдаа гаргахгүйн төлөө ажилладаг гээд мэдээлэл өгөхгүй байна. Түмний татварын мөнгө уйлдаггүй байх шүү. Төрийн ажилд мэргэжил боловсрол гэхээсээ илүүтэй сэтгэл их чухал байдаг юм. Тэгж байж илүү хүчтэй, хүндээ хүрч ажилладаг. Ингэж ажиллаж байгаа хүмүүсийг яалтай ч билээ дээ. Статистик мэдээ гэж яамнаас аймаг руу, аймгаас сум руугаа, сумаас баг руугаа л тийм мэдээ гарга гээд өгдөх байхгүй юу. Тэгээд маш хурдтай хуулаад хийнэ. Ийм байдлаар ажиллах юм бол төрийн ажил, түмний асуудал яаж үнэн зөв гарч, түүн рүү чиглэсэн арга хэмжээ хөтөлбөрийг хэрэгжүүлж чадах юм бэ. Манай энэ яам Хөдөлмөр, нийгмийн хамгааллын яам. Гол чиглэлийнхээ ажилд ийм хуумгай хандаж, ийм сонин үр дүн гаргаж байгаад гайхалтай байна. Хөдөлмөрийн биш халамжийн яам болчхов оо, та нар.
Д.Батчулуун
