2018 оны дөрөвдүгээр сард “Эрдэнэс Монгол” компанийн 100 хувийн эзэмшлийн нэгэн компанийг Засгийн газар байгуулсан нь “Эрдэнэс Алт ресурс” байв. Монгол Улсын нутаг дэвсгэрт үнэт металын хайгуул, олборлолт, цэвэршүүлэх, борлуулах чиг үүрэгтэйгээр байгуулагдсан “Эрдэнэс Алт ресурс”-ын гол зорилго улсынхаа алт, мөнгөний нөөцийг нэмэгдүүлж, олборлосон үнэт металаа дотооддоо цэвэршүүлснээр эрдэнэсийн санг арвижуулж, валютын нөөцийг нэмэгдүүлэх байлаа. Иим үүрэг хүлээсэн “Эрдэнэс Алт ресурс” Баянхонгор аймгийн Шинэжинст, Баян-Өндөр сумдад хайгуулын дөрвөн тусгай зөвшөөрлийг эзэмших болсон.

Үүний нэг нь Хүрэнцавын алтны орд. 34.5 тонн алтны нөөцтэй хэмээгдэж байгаа Хүрэнцавын ордыг 2020 онд Засгийн газрын тогтоолоор “Эрдэнэс Алт”-д эзэмшүүлэх болсон юм. Гэтэл энэ ордын лицензийг “Хамтран ажиллах санамж бичиг” гэх нэрийн дор “Степ голд”-д “бэлэглэсэн” ноцтой хуйвалдаан 2022 оны есдүгээр сарын 20-нд болжээ.

Санамж бичигт Хүрэнцавын тусгай зөвшөөрлийг эзэмшигч “Эрдэнэс Алт ресурс” компанийн гүйцэтгэх захирал Б.Ачитсайхан нэг талаас, нөгөө талаас “Степ голд” ХХК-ийн гүйцэтгэх захирал Т.Батаа гарын үсэг зурсан бөгөөд Баянхонгор аймгийн Шинэжинст сумын нутагт байдаг Хүрэнцавын алтны ордын хайгуулын талбайд  гадаад болон дотоодын хөрөнгө оруулалтаар хайгуул хийх, бүс нутгийн хэмжээнд олон улсын стандартад нийцүүлэн нөөцийг тогтооно хэмээн зорилгоо тодорхойлсон байдаг. Хамтын ажиллагааны хэлбэрээ ““Степ голд” “Эрдэнэс Алт ресурс”-д хөрөнгө оруулалт, санхүүжилт олгох, хайгуул судалгааны ажлыг гүйцэтгэх, төслийн үнэ цэн, үнэлгээг тогтоолгож, цаашдын хөрөнгө оруулалтыг шийдвэрлэж хамтран ажиллана” хэмэээн Санамж бичигт дурджээ.

Энэ нь Засгийн газрын мэдлийн буюу “Эрдэнэс Монгол”-ын 100 хувийн эзэмшлийн лицензийг охин компанийнх нь Гүйцэтгэх захирал дур мэдээд хувийн компаниар хайгуул хийлгэж, цаашдын хөрөнгө оруулалтыг нь хийх эрхийг тэр компанид олгохоор завдсан гэсэн үг. Уг нь хууль дүрмээр бол энэ эрх нь толгой компани буюу “Эрдэнэс Монгол”-ын удирдлага, ТУЗ-д хадгалагддаг.

Тэгвэл өөртөө байхгүй эрх үүсгээд “Эрдэнэс Монгол”-ын эзэмшлийн Хүрэнцавын ордыг хувийн компанид найр тавин өгөх гэж байсан Б.Ачитсайхан бол Уул уурхайн яамны мэргэжилтэн байж байгаад “Эрдэнэс Алт ресурс”-ын захирлаар 2019 оны хоёрдугаар сард томилогдсон. Энэ албанд томилогдох үедээ Хэнтий аймгийн нутгийн зөвлөлийн тэргүүлэгчээр ажиллаж байсан. Хэнтийн нутгийн зөвлөлийн тэргүүлэгч Төрийн өмчит компанид “крандуулж” очлоо гэснээс өөрөөр олонд танигдаагүй байсан тэрбээр дахин нэг удаа олны анхаарлын төвд орж ирсэн нь Засгийн газрын 2020 оны хоёрдугаар сарын 12-ны хуралдааны Алт цэвэршүүлэх үйлдвэр барих боломжийг судлах тухай гаргасан шийдвэртэй холбоотой. Засгийн газар ийм шийдвэрийг сая дурдсанчлан 2020 оны хоёрдугаар сард гаргасан. Гэтэл Б.Ачитсайхан томилогдсоноосоо долоон сарын дараа буюу 2019 оны аравдугаар сарын  11-нд Казахстаны “Сымбат инжинеринг” ХХН-тэй Монгол Улсад алт цэвэршүүлэх үйлдвэр барих, ашиглалтад оруулах гэрээнд гарын үсэг зурсан байдаг юм.

Бүр Казахстаны “Даниель М” ХХК-иар “Алт цэвэршүүлэх үйлдвэр байгуулах ТЭЗҮ”-г хийлгэхээр ямар нэгэн тендергүйгээр шууд сонгон шалгаруулалтаар гэрээ хийсэн байсан нь энэ үед ил бол Хэнтийн нутгийн зөвлөлийн тэргүүлэгч гишүүн, “Эрдэнэс Алт ресурс”-ийн Гүйцэтгэх захирал Б.Ачитсайхан ахин нэг олны анхааралд орж байв.

“Эрдэнэс Алт ресурс”-д ийм үүх түүхтэй Б.Ачитсайхан тэгвэл энэ удаа Хүрэнцавын алтны ордыг “Степ голд”-д хадаг болгон өгөх гэж байсан нь энэ. “Степ голд” бол Дорнод аймгийн Цагаан-Овоо суманд “Алтан цагаан овоо” төслийг хэрэгжүүлж байгаа, 2016 онд анх байгуулагдсан компани. 2018 онд Торонтогийн хөрөнгийн биржид хувьцаагаа гаргаж олон нийтэд нээлттэй болсон уг компани Алтан цагаан овоо холимог металлйн ордын ашиглалтын лиценз эзэмшихээс гадна Уудам хөндийн алтны ордын хайгуулын лиценз эзэмшигч. Энэ Уудам хөндийн орд нь Баянхонгорын алтны хүдрийн дүүрэгт орших хамгийн том хайгуулын тусгай зөвшөөрлийн талбайтай, “Эрдэнэс Алт ресурс”-ийн Хүрэнцавын ордтой хаяа дэрлэдэг ийм орд.

Гэтэл төрийн өмчийн тусгай зөвшөөрлийг хажууханд нь хаяа дэрлэн оршдог орд газрын лиценз эзэмшигчид ямар нэгэн сонгон шалгаруулалтгүйгээр, дээд удирдлагадаа мэдэгдэлгүйгээр хөрөнгө оруулах эрхийг Б.Ачитсайхан “Санамж бичиг” нэрээр олгосон байж таарч байна. Энэ тухай нь толгой компанийн удирдлагууд нь “Степ голд”-ын мэдээллээс олж мэдсэн гэдэг бөгөөд тэр даруйд нь “Степ голд” руу бичиг явуулж Б.Ачитсайханы ”Санамж бичиг”-ийг хэрэгжүүлэх боломжгүй гэдгээ мэдэгдсэн байна.

Энэ бол “Эрдэнэс Алт ресурс”-ийн Б.Ачитсайхан дур мэдэн хувийн компанитай Санамж бичиг байгуулснаас 20 хоногийн дараах явдал. Харин үүний дараа дөнгөж 2022 оны арванхоёрдугаар сарын 9-нд буюу Санамж бичиг байгуулснаасаа 3 сарын дараа л Б.Ачитсайхан “Степ голд” руу Санамж бичгийг цуцлах тухай албан тоот илгээжээ.

Гэтэл үүнийг нь “Степ голд”-ынхон санал гэж хүлээн авсан бөгөөд үргэлжлүүлэн хамтран ажиллах хүсэлтэй байгаа тухайгаа “Эрдэнэс Алт ресурс” руу 2022 оны арванхоёрдугаар сарын 20-ны өдрийн албан тоотдоо дурдсан байдаг. Ийм л зүйл “Эрдэнэс Алт ресурс”-ийн Хүрэнцавын алтны ордын хайгуулын лицензэд учраад буй.

“Степ голд”-ынхонтой ийм Санамж бичиг байгуулах болсон шалтгаанаа Б.Ачитсайхан “Х.Бадамсүрэн даргын шахалт” хэмээн тайлбарлаж байгаа аж.  “Эрдэнэс Алт ресурс” бол “Эрдэнэс Монгол” компанийн Зэс, метал группэд харьяалагддаг. Энэ группийн даргаар 2022 оны наймдугаар сарын 31-нд буюу Б.Ачитсайханыг Санамж бичиг байгуулахаас хэдхэн хоногийн өмнө Х.Бадамсүрэнг Засгийн газрын хуралдаанаар томилсон.

Б.Ачитсайханы шууд удирдлага нь Х.Бадамсүрэн гэсэн үг. Х.Бадамсүрэн даргын хувьд “Эрдэнэт” захирлаар томилогдсоныхоо дараа 49 хувийнхан буюу Б.Шинэбаатар нартай хамтран ажиллаж байсан. Энэ үед, тодруулбал 2017 онд “Эрдэнэт үйлдвэр”-ийн ажилтнуудыг шагнаж урамшуулах жагсаалт гэсэн нэгэн цаас хэвлэлүүдээр гарч шуугиан тарьж байсны дотор Х.Бадамсүрэн захирлын нэр ч байсан юм.

Өөрөөр хэлбэл Эрдэнэт үйлдвэрийн 49 хувь нь ХХБ-ны мэдэлд байх тэр үед төрийг төлөөлж томилогдсон Х.Бадамсүрэн захирал 49 хувийнхантай маш дотно ойлголцдог байсан гэдгийн нэгэн жишээ болгож хуучин баримтыг энд ийн сөхөж байна. Тэгвэл “Эрдэнэс Монгол”-ын Зэс, металлын группийн “Эрдэнэс Алт ресурс”-ийн Хүрэнцавын алтны ордыг бараг л эзэмшихээ шахсан “Степ голд” компанийн Баянхонгор дахь Уудам хөндийн төслийн ард ХХБ-ны эзэн Д.Эрдэнэбилэг байдаг юм байна. Өөрөөр хэлбэл, “Эрдэнэт” үйлдвэрээс эхэлсэн Х.Бадамсүрэн, Д.Эрдэнэбилэг гэдэг хоршил өдгөө Хүрэнцавын ордыг хувийн компанид өгөх болтлоо үргэлжилж буй юм биш биз гэсэн хардлага байгаа нь зүй ёсных болоод байна.

С.Ононтуул