Олон улсын эрүүл мэндийн бодлогын салбарт олон жил ажилласан гурван нэр хүндтэй судлаач — Robert Beaglehole, Ruth Bonita, Tikki Pang — Nature Health сэтгүүлд нийтэлсэн өгүүлэлдээ дэлхийн тамхины хяналтын бодлогод “хор хөнөөлийг бууруулах” (harm reduction) зарчмыг албан ёсоор нэгтгэхийг уриалжээ. Эдгээр мэргэжилтнүүд нь дэлхийн тамхины эсрэг бодлогын суурийг тавилцсан хүмүүс бөгөөд өнөөгийн арга барил хангалтгүй байгааг онцолж буй нь онцгой ач холбогдолтой юм.
Тэдний гол санаа бол: тамхи таталт жил бүр долоон сая гаруй хүний аминд хүрсээр байна. ДЭМБ /World Health Organization/-ын 2025 он гэхэд тамхины хэрэглээг 30 хувиар бууруулах зорилт биелэхгүй байгаа төдийгүй Тогтвортой хөгжлийн зорилт-ын хүрээнд 2030 он гэхэд халдварт бус өвчний улмаас нас баралтыг гуравны нэгээр бууруулах зорилт ч мөн замаасаа хазайжээ. Үүний шалтгаан нь одоогийн бодлого ялангуяа удаан хугацаанд тамхи татсан, донтох түвшин өндөртэй хүмүүсийн дунд хангалттай хурдтай өөрчлөлт авчирч чадахгүй байгаатай холбоотой гэж тэд үзэж байна.
Мөн зохиогчид тамхины бодлогын хэлэлцүүлэгт бий болсон нэгэн буруу чиг хандлагыг шүүмжилжээ. Зарим бодлого боловсруулагчид тамхины утааг устгахын оронд никотиныг бүхэлд нь устгах зорилт руу шилжиж байна. Гэвч олон арван жилийн судалгаагаар тамхинаас үүдэлтэй өвчлөлийн гол шалтгаан нь никотин бус, харин шаталтын үед үүсдэг утаа гэдэг нь нотлогдсон. Эдгээрийг адилтган үзэх нь олон нийтийн эрүүл мэндэд ашиггүй, харин ч саад болж байна.
Тэдний санал болгож буй шийдэл нь одоогийн бодлогыг орлох биш, харин нэмэлт болгон хэрэгжүүлэх явдал юм. Тухайлбал, 2040 он гэхэд насанд хүрэгчдийн өдөр тутмын тамхидалтын түвшинг 5 хувиас доош бууруулах “утаагүй дэлхий” зорилтыг дэвшүүлжээ. Үүнийг хэрэгжүүлэхдээ Тамхины хяналтын суурь конвенц /FCTC/-ын хүрээнд хэрэгжиж буй арга хэмжээнүүдийг үргэлжлүүлэхийн зэрэгцээ утаагүй, зохицуулалттай никотины хувилбаруудыг илүү хүртээмжтэй болгох шаардлагатай гэж үзэж байна. Сонирхолтой нь, хор хөнөөлийг бууруулах ойлголт нь FCTC-ийн 1(d) зүйлд аль хэдийн багтсан боловч практикт төдийлөн хэрэгжээгүй ажээ.
Тэдний иш татсан баримтууд ч үүнийг баталж байна. Швед улс Европт хамгийн бага тамхидалтын түвшинтэй бөгөөд уушгины хорт хавдрын түвшин нь ЕХ-ны дунджаас хоёр дахин бага байна. Энэ нь snus болон никотины уут зэрэг бүтээгдэхүүний өргөн хэрэглээтэй холбоотой. Япон улсад халаадаг тамхины бүтээгдэхүүн нэвтэрснээр тамхины борлуулалт огцом буурсан бол Шинэ Зеланд улсад 2018 оноос хойш зохицуулалттай вейп бүтээгдэхүүний хүртээмж нэмэгдсэнээр тамхидалт эрс багассан, ялангуяа Маори зэрэг эмзэг бүлгүүдэд илүү хурдтай буурчээ.
Залуучуудын тухайд ч тодорхой үр дүн харагдаж байна. Шинэ Зеландад тамхи татдаггүй залуусын дунд тогтмол вейп хэрэглэх нь ховор, туршилтын хэрэглээ буурсан, харин залуучуудын тамхидалтын түвшин 1 орчим хувь болж буурсан байна. Вейпинг нь залуусыг тамхи татахад хүргэдэг гэх онолыг хүн амын түвшний өгөгдөл дэмжихгүй байгааг зохиогчид онцолжээ.
Хамгийн анхаарал татахуйц хэсэг нь зохицуулалтын зөрүүгийн тухай юм. Олон оронд уламжлалт тамхи харьцангуй сул хязгаарлалттай байхад, харьцангуй бага хор хөнөөлтэй хувилбарууд илүү хатуу зохицуулалт, амтны хориг, бүр зарим тохиолдолд бүрэн хоригт өртөж байна. Энэ нь хамгийн аюултай бүтээгдэхүүнийг хамгаалж, харин аюул багатай хувилбаруудын хүртээмжийг хязгаарлаж буй буруу бодлого гэж тэд дүгнэжээ. Үүний оронд эрсдэлд суурилсан зохицуулалт хэрэгжүүлж, хамгийн хатуу хяналтыг шаталтат тамхинд, харин бусад хувилбаруудад бодит эрсдэлд нь нийцүүлэн зохицуулах ёстой гэж үзэж байна.
Энэхүү дүгнэлт нь ямар нэгэн арилжааны ашиг сонирхолгүй, харин дэлхийн тамхины хяналтын тогтолцоог өөрсдөө бүтээлцсэн хүмүүсээс гарч байгаа нь онцлог юм. Тэдний үзэж буйгаар, бодлогыг шинэчлэхгүй бол олон хүний амь нас эрсдэх эрсдэл хэвээр үлдэнэ.
Гэсэн хэдий ч World Health Organization энэ байр сууринд болгоомжтой хандаж ирсэн. FCTC-ийн хүрээнд зохион байгуулагддаг уулзалтуудад харьцангуй бага хор хөнөөлтэй хувилбаруудын талаарх нотолгоог хангалттай авч үзээгүй хэвээр байна. Энэ хандлагын үр дагавар нь тодорхой: жил бүр тамхинаас татгалзаж чадах байсан олон хүн боломжоо алдаж байна.
Эцэст нь зохиогчид нэг чухал зүйлийг онцолжээ. Шинжлэх ухааны нотолгоо, бодит жишээнүүд аль хэдийн бий болсон. Харин дутуу байгаа зүйл нь улс төрийн хүсэл зориг юм. Энэ нь дэлхийн эрүүл мэндийн салбарынхан анхааралтай авч үзэх ёстой бодит дүгнэлт билээ.
Эх сурвалж: https://09algor.substack.com/p/when-evidence-outpaces-policy-rethinking?r=5a0q46&triedRedirect=true
