Дэлхийд гуравдугаарт жагсаж буй Японы “Софт” банкнаас Азид нөхөн сэргээгдэх эрчим хүчний нэгдсэн сүлжээг хөгжүүлэх санаачилгыг гарган ажиллаж эхэлжээ. Тэд энэ ажлын хүрээнд монголын өмнийн говь болох Цогтцэций суманд салхины эрчим хүчний нөөц хэр байгааг дөрвөн жилийн турш хэмжиж судалсан байна. Энэ тухай “Софт” банкны Захиралын дэргэдэх ажлын албаны Ерөнхий менежер Шима Сатошитай ярилцлаа.-Эрчим хүчний хэрэглээ жил ирэх тусам өсч байна. Тэр ч утгаараа дэлхий нийт байгаль орчинд хор хөнөөл багатай гэдгээр нь сэргээгдэх эрчим хүчийг сонгож байна. Яагаад монголын өмнийн говийг сонгон салхины нөөцийг судлах болов?
-Азийн эрчим хүчний хэрэглээ 2009-2030 он хүртэлх судалгаагаар нэмэгдэх хандлагатай байна. Тиймээс хоёр дахин нэмэгдсэн энэ хэрэглээг ямар эх үүсвэрээр хангах вэ гэдэг асуудал тулгарч буй юм. Энэ бол маш том асуудал. Ялангуяа азийн хэмжээнд анхаарал хандуулан нөхөн сэргээгдэх эрчим хүчний нэгдсэн сүлжээг байгуулж хөгжүүлэхэд хувь нэмрээ оруулахаар ажиллаж байна. Манай компани бол дэлхийн хэмжээнд ажилладаг. Үүрэн телефоны салбарт хүч үзэж байна. Өнгөрсөн жилийн 12 дугаар сард АНУ ын “Спринтс” үүрэн телефоны компанийг 20.1 тэрбум ам.доллараар худалдаж авсан. Нэг жилийн дотор дэлхийд гуравт жагсах хэмжээнд хүргэсэн нь бидний амжилт юм.
Монголын өмнөх Засгийн газартай манай Засгийн газар Азийн нэгдсэн сүлжээ буюу ногоон эрчим хүчийг экспортлох, сэргээгдэх эрчим хүчний станц барих хамтын ажиллагааны гэрээ байгуулсан юм. Уг гэрээний хүрээнд “Mongolia Green Growt and to Asia” гэсэн хамтарсан компани байгуулсан. Их үйлсийг бүтээхэд “Ньюком” групп оролцохоор хамтарсан. Энэ ажлын хүрээнд судалгааны баг дөрвөн жилийн туршид Цогтцэций суманд хэмжилт хийж 13 мянган кВт цахилгааныг хангах эх үүсвэр нь монголд байна гэсэн тооцоог гаргалаа. Монголын салхины нөөц дотоодын хэрэглээг хангаад зогсохгүй Азид эрчим хүч экспортлох боломж байна. Салхины нөөц нь жилдээ найман мянган кВт цаг, нарны эрчим хүчний нөөц нь таван мянган кВт цаг эрчим хүчийг үйлдвэрлэх хүчин чадалтай.
-Таны энэ яриа гэрэл гэгээг дагуулж байна. Бид импортлох бус гадаад зах зээлд эрчим хүч нийлүүлнэ гэдэг чихэнд чимэгтэй сонсогдлоо. Гэхдээ манай салхины нөөцөөр ямар хүчин чадалтай станц босох боломжтой вэ. Хэрэв бүтээн байгуулалтын ажил эхэлбэл хэдий хэр хугацаа шаардахаар байгаа вэ?
-20 дугаар зуунд Ойрхи дорнодод газрын тос олдсноор маш их баялаг төвлөрсөн. Газрын тос олборлож эхлээгүй байхад тэр бол баялаг биш байв. Олборлоод эхлэнгүүт үр өгөөжөө өгсөн. Монгол байгалийн баялаг ихтэй орон. Гэхдээ энэ баялаг бол нэг л өдөр дуусна. Харин шавхагдашгүй баялгаа монголчууд олж хараагүй нь харамсалтай. Салхины нөөцөөрөө долоон гВт эрчим хүч буюу долоон атомын цахилгаан станцтай тэнцэхүйц хэмжээний эрчим хүч үйлдвэрлэх боломж Монгол Улсад байна. Энэ нь 220 мянган га газрыг хамрах талбайд эрчим хүчийг түгээнэ гэсэн үг. Өөрөөр хэлбэл шулуун гүйдлийн эрчим хүчний сүлжээгээр 3000 км хүртэлх зай юм. 3000 км зам гэдэг бол Монголын говиос Японы Кюүшү хот хүртэлх зай. Энэ хүртэлх зайд эрчим хүч нийлүүлбэл таван хувийн алдагдал гарах юм билээ.
-Урьдчилсан байдлаар ТЭЗҮ хийгдсэн үү. Энд хэчнээн төгрөгийн санхүүжилт шаардагдах бол?
-Энэ оны дөрөвдүгээр сараас ТЭЗҮ- ийг хийж эхлэх юм. Судалгаанд суурилсан тоо баримтаасаа та бүхэнд дэлгэж байна. Долоон гВт ын салхин станц барьж байгуулахад 14 тэрбум ам.доллар шаардагдах тооцоо гарсан. Бүтээн байгуулалтын ажил долоон жилийн хугацаанд хийгдэнэ. Эхний ээлжинд 0,6 тэрбум ам. долларын хөрөнгө оруулалт хийгдэхээр байгаа.
-Манай улс ази буюу урд хөршид эрчим хүчээ нийлүүлэхэд жилд хэчнээн төгрөгийн ашигтай ажиллах вэ?
-Жил тутамд 2.1 тэрбум ам. долларын орлого олох боломжтой гэсэн тооцоог бид хийсэн.
-Цунамигаас үүдэн танай улсын атомын цахилгаан станцууд зогссон. Сэргээгдэх эрчим хүч импортлогч гол орон Япон гэж үзэж болох уу?
-Тэгж хэлж болно. Азийн орнуудын эрчим хүчний үнэ тарифт харьцуулсан судалгаа хийсэн. Японд нэг кВт цагийн эрчим хүчийг 25 центээр хэрэглэж байна. Тиймээс манай улс эрчим хүчийг Солонгосоос авахаар ажиллаж байна. Солонгос дахь 1 кВт цагийн эрчим хүч 6 центийн үнэтэй байна. Түүнчлэн Оросын талаас манайд сэргээгдэх эрчим хүч нийлүүлэх санал тавьсан. Энергийн шулуун шугамын гүүр барих ажлын талаар ярилцаж тодорхой шийдэлд хүрсэн байгаа. Манай тал оросуудын саналыг хүлээн авч Сахалинаас эрчим хүч импортлох болсон мэдээ бий.
-Сэргээгдэх эрчим хүчний станцаар ямар улс орнууд тэргүүлдэг вэ?
-Голланд, Америк, Герман, Дани улс тэргүүлж байна.
-Шинэчлэлийн Засгийн газарт та бүхэн энэ санал санаачилгаа албан ёсоор тавьсан уу?
-Эрчим хүчний сайд М.Сономпил, Гадаад харилцааны сайд Л.Болд, БОНХ ийн сайд С. Оюун нарт энэ тухай мэдэгдэж хамтран ажиллах боломж байгаа эсэхэд санал солилцсон. Манай улсын ерөнхий сайд Абэ энэ сарын 30-нд Монгол Улсад албан ёсны айлчлал хийнэ. Тэр үеэр энэ асуудал хөндөгдөх байх. Ер нь Монголд төр засаг солигдонгуут бодлого нь өөрчлөгддөг нь их хэцүү юм. Нэг ажил эхлүүд хаях нь улс орны хөгжлийг удаашруулх талтай. Тиймээс Шинэчлэлийн Засгийн газраас бидний ажлыг дэмжинэ гэдэгт итгэлтэй байна. Монголд сэргээгдэх эрчим хүчний станц барина гэдэг бол мөрөөдөл биш байгаасай. Салхин сэнсний хажуугаар морь унаад давхих юмсан гэсэн миний мөрөөдөл биелнэ гэдэгт найдаж байна.
Б.Заяа
Сэтгэгдэл (7)