Хөвсгөл аймагт найман настай охиныг хүчирхийлсэн, онц хэрцгийгээр амь насыг нь хөнөөсөн, мөн Баянгол дүүргийн нутаг дэвсгэрт бага насны гурван охин хүчирхийлсэн хэрэгт яллагдагчаар татагдсан Н.Мөнх-Оргилын давж заалдах шатны шүүх хурал өнгөрсөн долоо хоногт болсон билээ. Түүнд анхан шатны шүүхээс цаазын ял оноосон ч тэрээр өнөөдрийг хүртэл “Би хэрэг хийгээгүй” хэмээн шүүхийн шийдвэрийг эсэргүүцэн, давж заалдсаар байгаа юм. Гэвч өнгөрсөн долоо хоногт болсон давж заалдах шатны хурлаар түүнд оноосон цаазын ялыг хэвээр баталсан юм. Ингээд түүний өмгөөлөгч Д.Халзантай ярилцлаа.
Хөвсгөл аймагт найман настай охиныг хүчирхийлсэн, онц хэрцгийгээр амь насыг нь хөнөөсөн, мөн Баянгол дүүргийн нутаг дэвсгэрт бага насны гурван охин хүчирхийлсэн хэрэгт яллагдагчаар татагдсан Н.Мөнх-Оргилын давж заалдах шатны шүүх хурал өнгөрсөн долоо хоногт болсон билээ. Түүнд анхан шатны шүүхээс цаазын ял оноосон ч тэрээр өнөөдрийг хүртэл “Би хэрэг хийгээгүй” хэмээн шүүхийн шийдвэрийг эсэргүүцэн, давж заалдсаар байгаа юм. Гэвч өнгөрсөн долоо хоногт болсон давж заалдах шатны хурлаар түүнд оноосон цаазын ялыг хэвээр баталсан юм. Ингээд түүний өмгөөлөгч Д.Халзантай ярилцлаа.

-Өнгөрсөн долоо хоногт болсон шүүх хурлаар Н.Мөнх-Оргилд оноосон цаазын ялыг хэвээр баталлаа? Өөрт нь энэ тухай дуулгасан уу?

-Очиж амжаагүй л байна. Тогтоолоо хэд хоногоос авна.

-Манай улс цаазын ялгүй орон болохоо саяхан баталсан. Гэвч түүнд шат шатны шүүхээс цаазын ял оноочихлоо. Энэ тохиолдолд түүний цаазын ялыг хэрхэн гүйцэтгэх юм бэ?

-Хэдийгээр манай улс цаазын ялгүй орны тоонд нэгдсэн хэдий ч Үндсэн хуулиас энэ зүйл заалт хасагдаагүй хэвээр байгаа. Хэрвээ Эрүүгийн хуульд өөрчлөлт орох шаардлагатай бол УИХ-аар хэлэлцэж байж, тодорхой нэг заалтыг нэмж, хасах эсэхийг шийддэг. Ерөнхийлөгч цаазгүй улс болно гээд Олон улсын хэмжээнд тунхагласан болохоос биш хуульд өөрчлөлт ороогүй байна. Тиймээс Үндсэн хуульд хүчин төгөлдөр байгаа заалтыг мөрдөж таарна. Энэ ялын гүйцэтгэл нууцын зэрэглэлтэй байдаг. Тиймээс энэ талаар тодорхой мэдээлэл өгөх боломжгүй.

-Н.Мөнх-Оргилын хувьд хяналтын шатны шүүхэд хандах уу?

-Хандана. Хэрвээ дээд шүүхээс анхан болон давж заалдах шатны шүүхийн шийдвэрийг хэвээр үлдээвэл Ерөнхийлөгчид хандана. Ерөнхийлөгч уучлал үзүүлэх болов уу гэж найдаж байна. Цаазын ялгүй улс гээд Олон улсад тунхаглачихсан болохоор уучлал үзүүлэх байх.

-Уучлуулсан тохиолдолд ял нь хэр хөнгөрнө гэсэн үг вэ?

-30 жилийн хорих ялаар сольж, чанга дэглэмтэй гянданд хорино. Яваандаа дэглэм буурч болдог. Гэхдээ онц хүнд хэргийн хувьд ял буурч, хэрэг цагаадна гэж бараг байдаггүй юм.

-Н.Мөнх-Оргил хэргээ яагаад хүлээдэггүй юм бэ. Нотлох баримтаар түүнийг үйлдсэн гэдгийг тогтоосон шүү дээ?

-Ямар ч хүн хэрэг хийчихээд “Би хэрэг хийгээгүй. Гүтгэж байна” гээд хэргээ хүлээдэггүй шүү дээ. Н.Мөнх-Оргилын хувьд ч шалгаагүй орхигдсон зүйл байхгүй. Ямар нэг эргэлзээ байвал хуулийн байгууллага хэргийг шалгаж болно. Гэтэл тийм биш. Нотлох баримт хангалттай гэж шүүх үзсэн. Гэвч шийдвэрийг нь шүүгдэгч хүлээн зөвшөөрөхгүй байгаа.

-Шат шатны шүүхээс цаазын ял оноогоод байхад хэргийг удаашруулах нь хохирогчдын талд хэцүү байгаа байх?

-Хэрэг шийдэгдэхгүй удааширч байгаа нь үнэн. Гэхдээ шүүгдэгчийн хувьд давж заалдана. Мэдээж хүүхдээ алуулсан хүмүүст хэрэг нэг мөр шийдэгдэхгүй байгаа нь хэцүү. Тэр хүний зүсийг харах нь битгий хэл, нэрийг нь сонсохоос ч дургүй нь хүрч байгаа байх. 

-Н.Мөнх-Оргилын хувьд, хуулийнханд болон ард түмэнд, ар гэрийнхэндээ “Би хэрэг хийгээгүй” гэж эргэлзээ төрүүлэхээр яриад байдаг. Тэгэхээр түүний хэргийг дахин эхнээс нь шалгах боломж бий юу?

-Эзэнгүй хэргийг байнга шалгаж, мөрдөн байцаалт явуулдаг ч эзэнтэй  хэргийг дахин шалгах боломж байдаггүй. Учир нь энэ хэрэг эзэнтэй шүү дээ. Тэгэхээр эргэж шалгахгүй байх. Хэдэн жилийн дараа янз бүрийн бармт гарч ирвэл сэргээн шалгах тохиолдол гарахыг үгүйсгэхгүй. Н.Насанжаргал өмгөөлөгч анхнаасаа энэ хэргийг гардаж өмгөөлсөн хүн. Үйлчлүүлэгчийн хотод хүчирхийлсэн гэх охидоор таниулах ажиллагааг хийлгэхэд “Мөн” гэж хэлсэн юм билээ. Харин үүнийг өмгөөлөгч Н.Насанжаргалын хувьд таниулах ажиллагааг хийхдээ хууль зөрчсөн гэж үздэг юм билээ.

-Ямар хууль зөрчсөн гэж?

-Тэр талаар дэлгэрэнгүй ярих боломжгүй. Хэрэг нэг мөр шийдэгдээгүй байна.

-Түүнийг нийт дөрвөн удаагийн үйлдлээр яллаж байгаа. Гэхдээ шүүх хурлын үеэр хохирогч, өмгөөлөгч гэх мэт хүмүүс харагддаггүй?

-Хөвсгөлд гарсан хэргийн хохирогч талаас нэг хүн, өмгөөлөгчтэйгээ шүүх хуралд оролцдог. Харин хотод гарсан хэргийн хохирогч гэж хүмүүс ирдэггүй юм билээ. Хохирогч талын зүгээс шүүх хуралд оролцох эсэхийг өөрсдөө шийддэг. Ингээд шүүхийн шийдвэрийг харж байгаад эргээд гомдол гаргах эрх нь тэдэнд бий.

-Шүүгдэгчийн талаас өмгөөлөгч хохирогчийн талтай уулзаж болдог уу? 

-Хохирол барагдуулах, хүсэлт гаргах тухайд уулзаж ярилцаж болно. Түүнээс хэргийн тухайд бол ярилцах боломжгүй. Яагаад гэвэл тэд дургүй байдаг юм.

-Хоригдоод нэлээн удлаа. Ар гэрийнхээс нь тантай холбогдож байна уу?

-2010 оны тавдугаар сарын 21-нээс хойш өнөөдрийг хүртэл хоригдож байна. Түүнээс өмнө баривчилгаа, мөрдөн байцаалт гээд их удсан. Би Н.Мөнх-Оргилыг сүүлийн дөрвөн хугацаанд өмгөөлж байгаа. Энэ хугацаанд эхнэртэй нь уулзлаа. Харин өнгөрсөн долоо хоногт болсон шүүх  хурлын үеэр Хөвсгөлөөс хамаатных нь хүн гээд ярьсан. Ер нь нэг их хүн асуугаад байдаггүй. Ээж нь гэж 50 гаруй насны эмэгтэй байдаг гэсэн. Хүүгээ хоригдсоноос хойш надтай уулзаж холбогдож асууж байсангүй.

-Хорих ангид нөхцөл байдал ямар байдаг юм бэ? Ялын дээд хэмжээ сонссон хүний хувьд хэцүү л байдаг байх?

-Гартаа гавтай, хөлөндөө тушаатай ч хоригдож байдаг юм билээ. Хорихын нөхцөл байдал тийм ч муу биш. Гэхдээ л эрхээ хасуулсан дээрээс нь ялын дээд хэмжээ сонссон хүнд ямар сайн байх билээ.