35 тэрбумын татвараас зайлсхийсэн гэх АНУ-ын иргэн Жастин Капла болоод холбогдох хоёр этгээд хэдхэн хоногийн өмнө шүүхээс ял авсан. Тэдэнд 5.6-5.10 жилийн ял оноосон байдаг. Тэгвэл энэхүү  шийдвэрт АНУ-ын элчин сайдын яам хийгээд  “Саусгоби сэндс” компанийн одоогийн удирдлагууд гомдолтой байгаагаа мэдэгдсээр байгаа юм. Өөрөөр хэлбэл, шүүхээс хэтэрхий өрөөсгөл шийдвэр гаргасан гэж тэд гомдоллосон. Улмаар давж заалдана гэдгээ ч мэдэгдээд байна.
Тэгвэл дээрх хэргийн дуулиан намжаагүй байгаа энэ цаг мөчид нэгэн ноцтой мэдээлэл гарч олныг гайхшруулж эхэллээ.

Тодруулбал, өчигдөр сошиал ертөнцөд  “Улаанбаатар дахь АНУ-ын Худалдааны зөвлөлөөс мэдэгдэл гаргаж, Жастин Каплаг суллахгүй бол эдийн засгийн хориг арга хэмжээг авах болно” гэсэн материал цацагдав.  Энэхүү хориг арга хэмжээ нь “Мянганы сорилтын сан”-гаас олгогдох тусламжийг зогсоох явдал гэдгийг ч онцолж орхилоо.

Гагцхүү энэ бүхэн хэр үнэний ортой мэдээлэл гэдэг нь одоогоор тодорхойгүй байна. Хэд, хэдэн холбогдох хүмүүсээс тодруулсан ч дорвитой тайлбарыг өгөөгүй юм. Харин “Саусгоби сэндс”-ийнхэнтэй холбогдоход  “Энэхүү мэдээллийг олж харсан. Гэхдээ ташаа мэдээлэл байх гэж бодож байна. Бидэнд энэ талаар мэдэх зүйл алга. Тиймээс мэдээллийг үгүйсгэж байна” гэх тайлбарыг өгсөн юм.

Нэг талаас тэд ингэж тайлбарлав. Харин нөгөө талаас дээрх мэдээлэл үнэн бол хэрхэх вэ?. Ийм  эргэлзээ олон хүнд төрөх нь дамжиггүй.  Магадгүй учир мэдэх зарим хүмүүст нэгийг бодогдуулаад ч амжсан биз ээ.

Хамгийн сонирхолтой нь АНУ-тай байгуулсан гэрээнд “Хэрвээ Монголд хөрөнгө оруулсан АНУ-ын иргэний эрх ашгийг зөрчвөл тусламжийг зогсооно” гэсэн утгатай заалт байдаг талаар эх сурвалж дурдав. Хэрэв энэ үнэн бол Монголын хуулыг уландаа гишгэсэн илт бусдын талд үйлчилсэн зүйл биш гэж үү. Өөрөөр хэлбэл, гадныхан монголд хууль зөрчиж ял шийтгэл хүлээхэд тэдний эрх ашиг зөрчигдөж байна гэж үзээд байвал ямар эрсдэл бий болох вэ. Бас л бодох л зүйл.

Угтаа манай улсын хуулинд харшилсан ийм утгагүй заалт байхгүй гэдэгт олон хүн итгэж байна. Гэхдээ  манай улсын шүүхэд итгэл үнэмшилгүй хандаж, янз бүрийн мэдэгдэл гаргаж байгаа хүмүүс  ямар ч үйлдэл гаргаж магадгүй гэж хардах хүн ч цөөнгүй байгаа юм.

Өөрөөр хэлбэл, Монголд хоёр дахь ээлжийн тусламж олгох асуудлыг түдгэлзүүлж мэднэ гэж битүүхэн “айх” хүмүүс байсаар байна. Цаашлаад уг мэдээлэл худал болж таарвал шүүхэд хөндлөнгөөс нөлөөлөх гэсэн хэн нэгний зориудаар тарааж байгаа санаатай явуулга ч байж мэдэх юм.

Юутай ч энэ асуудлаар Монголын эрх баригчид хийгээд  Улаанбаатар дахь АНУ-ын Худалдааны зөвлөлөөс нэн яаралтай хэвлэлийн хурал хийхээр зэхэж байгаа сурагтай.

Дашрамд хэлэхэд уг хэргийн талаар АТГ-ын Мөрдөн байцаах албаны дарга, ахлах комиссар Э.Амарбатаас тодруулахад "АНУ-ын ЭСЯ-наас мэдэгдэл хийснийг өнгөрсөн долоо хоногийн өдөр тутмын сонинуудаас үзсэн. Мэдээж хэрэг ЭСЯ-ныхан нь иргэнийхээ эрх ашгийг хамгаалах, санаа тавих үүднээс боломжоороо тусалж дэмжих үйл ажиллагаа явуулах ёстой байх. Бид тэдний мэдэгдэлд хүндэтгэлтэй хандаж байна.
Гэхдээ Монгол Улс 1992 онд баталсан Үндсэн хуулиараа хүний эрх, эрх чөлөөг дээдэлсэн, шударга ёсыг эрхэмлэнэ, тусгаар тогтнолоо дээдэлсэн, хүмүүнлэг иргэний ардчилсан нийгэм байгуулахыг эрхэм зорилгоо болгоно гэж тогтоож өгсөн. Үндсэн хуульдаа нийцүүлэн нийгмийн олон талт харилцааг зохицуулах хуулиуд баталсан. Өнөөдөр манай улсад 540 хууль батлагдсан байна. Энэ хуулийн заримыг нь зөрчсөн тохиолдолд эрүүгийн хариуцлага хүлээлгэхээр заасан. Энэ хууль хүн бүрт, нийтэд адил тэгш үйлчлэх ёстой. Монгол Улсын хууль тогтоомжийг зөрчсөн бол гадаад, дотоодын хэн ч байсан хариуцлага хүлээх л ёстой. Энэ зарчмаар л Жастин Капла нарт холбогдох асуудал шийдэгдсэн гэж ойлгож байгаа.

Цаашдаа гадаадын иргэд холбогдсон хэрэг хэрхэн өөрчлөгдөхийг би хэлж мэдэхгүй. Монгол Улсад хөрөнгө оруулалт хийж буй компаниуд нийгмийн ямар харилцаанд орох вэ гэдгийг би хэлж мэдэхгүй. Гэхдээ Монгол Улс хуультай, гадаад дотоодын хэн ч байсан дураараа байж болохгүй, энэ улсын хуулийг дагаж мөрдөх учиртайн жишээ дээрх тохиолдол боллоо гэж ойлгож байна. Манай шалгагдаж байгаа хэргүүдээс харахад гадаадын иргэд хахуулийн болон татвараас зайлсхийсэн хэрэгт л ихэнхдээ холбогддог юм" гэлээ.