УИХ-ын чуулганы баасан гарагийн хуралдаанаар Монгол хэлний тухай болон холбогдох бусад хуулийн төслүүдийн анхны хэлэлцүүлгийг хийлээ.

Хэлэлцүүлгийг эхэнд УИХ-ын гишүүн С.Бямбацогт тус хууль амьдралд хэрэгжих бололцоотой эсэхийг тодруулсан юм. Уг асуултад Нийгмийн бодлого, боловсрол, соёл, шинжлэх ухааны байнгын хорооны дарга Д.Батцогт, "Хууль батлагдсанаар шууд хэрэгжинэ гэсэн үг биш. Ер нь хэрэгжих бололцоотой хууль гэж үзэж байна" хэмээн хариулсан. Харин УИХ-ын гишүүн Д.Дэмбэрэл, "Хүмүүс монгол бичгээ сурч байна. Гэхдээ хэтэрхий шахаад байгаа юм биш үү. Тухайлбал, дээд сургуулийн оюутнууд лекцээ монгол бичгээ хөтөлчихдөг байхад болмоор санагдаж байна. Заавал их дээд сургуулийн шалгалтад оруулна гэсэн заалт хуулинд суулгах шаардлагагүй байх" гэлээ. УИХ-ын гишүүн Л.Болд, "Өмнөх тогтолцооны үед орос сургууль төгссөн нь төгс орос хэлтэй. Монгол сургууль төгссөн нь хоёрдугаар зэргийн орос хэлтэй болж төлөвшсөн. Энэхүү ялгаанаас болоод хожим нь ажил төрөлд ороход хүртэл асуудал үүсдэг байсан. Үүн шиг нийгмээ хоёр хуваах асуудал үүсэх юм биш биз. Ирээдүйгээ харсан шийдвэр гаргая" хэмээн хэлсэн бол УИХ-ын Ж.Батзандан, "Жилд 2 удаа хуралддаг хэлний зөвлөл байна гэж хуулинд заажээ. Хэлний зөвлөл тогтмол үйл ажиллагаа явуулахгүй бол энэ том асуудлыг хүчрэхгүй" гэсэн юм.

Түүнчлэн УИХ-ын гишүүн Б.Бат-Эрдэнэ, "2025 оноос төрийн албыг хос бичигтэн болгох зорилтыг дэмжиж байна. Би “Хүмүүн бичиг” сониныг уншиж байгаа. Биднээс холдоогүй юм гэдэг чинь холдоогүй л байдаг юм байна" хэмээн дэмжиж үг хэлэв.

УИХ-ын гишүүн Су.Батболд үндэсний бичиг соёлоо дээдлэхийг дэмжиж байгаагаа илэрхийлсэн  ч нэг талыг хэт барьсан зүйл заалт хуулийн төсөлд байна хэмээн шүүмжиллээ. Тэрбээр, "25-30 насны нэг үеийнхэн крилл ч үгүй, монгол бичиг ч үгүй болсон. Бид эдгээр хүүхдүүдээр тоглочихсон түүх бий. Үүнийгээ мартах ёсгүй. Ер нь англи хэлийг хоёрдогч хэлээ болгосон дэлхийн улс илүү өндөр хөгжсөн байдаг. Өнөөдөр хотын захиргаа хаягаа монгол бичгээр бичиж тавихыг үүрэг болгож байна. Гэтэл угаагчийнхаа цалинг бүрэн өгч чадахгүй байгаа цайны газар дор хаяж 250 мянгаар хаягаа шинэчлэж чадах уу" гээд асуудалд алгуур хандах нь зүйтэй гэсэн байр суурьтай байгаагаа хэлэв.

Гишүүд хуулийн төсөл дээр хоёр хуваагдаж, зарим нь дэмжиж буйгаа хэлсэн бол зарим нь үндэсний үсэг бичгийн хэрэглээ байхгүй байгаа нь цаашид хүндрэл дагуулна гэх нэгэн ч байлаа. Мөн хэрэгжих хугацааг 2025 он хүртэл хэмээн заасан нь хэт ойр байна гэх ч гишүүн гарав. Эдгээр асуултад УИХ-ын гишүүн М.Батчимэг хуулийн бэлтгэл хангах үүднээс арван жилийн хугацаа заасан гэсэн тайлбарыг хийсэн юм. Үүний зэрэгцээ 2025 он хүртэл иргэд крилл, монгол бичигт давхар суралцаад түүнээс хойш зөвхөн монгол бичиг нь нийтийн бичиг үсэг болох юм байна хэмээн ойлгосон ойлголтын зөрүүтэй гишүүн ч байв. Энэхүү ойлголтод УИХ-ын Н.Энхболд, "2025 он хүртэл хуулийн бэлтгэл хангана. Түүнээс цааш хос бичигтэн болох юм. Цаашдаа ч крилл бичгийн хэрэглээ байсаар байх юм” гэсэн залруулга хийсэн. Гишүүд асуулт асуусны дараагаар зарчмын болон найруулгын чанартай саналуудаар санал хураалт явуулав. Ингээд тус хуулийн төслийг эцсийн хэлэлцүүлэгт бэлтгэхээр холбогдох байнгын хороонд шилжүүлснээр үдээс өмнөх хуралдаан завсарлалаа.