Улсын Их Хурлын Хууль зүйн байнгын хорооны өнөөдрийн /хоёрдугаар сарын 17/ хуралдаанаар Захиргааны ерөнхий хууль болон холбогдох бусад хуулийн төслүүдийг хэлэлцэх эсэх талаар хэлэлцэн шийдвэрлэсний дараа Шүүгчийн албан тушаалын цалин хангамж болон холбогдох бусад асуудлын талаар авах зарим хэмжээний тухай Байнгын хорооны тогтоолын төслийг хэлэлцэх ёстой байлаа.
Уг төсөл дэх “Бүх шатны шүүхийн шүүгчийн үндсэн цалинг тогтоохдоо шүүгчийн эдийн засгийн хараат бус байдлыг бүрэн утгаар нь бүрдүүлэх, шүүхийн хүний нөөцийн бодлогыг дэмжих, шүүгчийн хараат бус байдалд хөндлөнгийн этгээдийн нөлөөллийг бий болгохоос урьдчилан сэргийлэх зорилгоор бусад орнуудын үндэсний дундаж цалинг 2-7 дахин нэмэгдүүлж олгодог туршлагыг өөрийн орны улсын төсвийн өнөөгийн бодит байдалтай нийцүүлэн нэг сарын хөдөлмөрийн хөлсний доод хэмжээг 13,8-15,8 дахин нэмэгдүүлэхээр тусгана” гэсэн заалттай холбогдуулан Байнгын хорооны гишүүн Х.Тэмүүжин саналаа илэрхийлэхдээ:
-Цалингийн хэмжээг ингэж хөдөлгөөнтэй байдлаар бичих хэрэг байна уу? Хөдөлмөрийн хөлсний доод хэмжээг төр биш, гурван тал хэлэлцэж байгаад үе үе шинэчлэн тогтоодог. Шүүгчийн цалин хөлсөнд огт хамаагүйгээр жил бүр хөдөлгөөн гарна, энэ нь төсвийн бодлогод ч нөлөөтэй гэсэн үг. Тиймээс төрд огт хамаагүй, том эрсдэлтэй, тогтвортой бус зүйлтэй шүүгчийн цалинг уялдуулах хэрэггүй. Төрийн нарийн бичгийн дарга, УИХ-ын гишүүний цалинтай уялдуулах нь илүү зохистой, тогтвортой байх гэсэн бол Ц.Оюунгэрэл гишүүн:
-Шүүгчийн одоогийн авч байгаа цалин хөлсийг суурь цалин гээд үүн дээр нь нэмэх асуудлыг ярьж болох юм. Харин УИХ-ын гишүүн, Төрийн нарийн бичгийн даргын цалинтай харьцуулбал улс төрийн асуудал гарч ирнэ. Хөдөлмөрийн хөлсний доод хэмжээ гэхээр салбар болгоны Үйлдвэрчний эвлэл оролцох болно, салбар болгон асуудалтай болохоор тус тусад нь салгаж хэлэлцээр хийдэг зүйлийг суурь болгон оруулах нь ярвигтай, төсөв батлахад ч хүндрэлтэй гэлээ. Тэрбээр бас “Шинэ хууль гарснаас хойш шүүгч нар нөлөөллийн мэдүүлэг бөглөж өгдөг болсон, тэгэхээр ямар боловч нөлөөлөл байна гэсэн үг. Энэ хугацаанд хэдэн шүүгч ийм мэдүүлэг бөглөж өгсөн, шүүгчид шударга байгааг илтгэх тоо баримт байна уу?” гэж төсөл боловсруулсан ажлын хэсгийнхнээс асуусан юм.
Шүүхийн ерөнхий зөвлөлийн дарга Н.Лүндэндоржийн хариулснаар бол 10 гаруй шүүгчээс ийм мэдүүлэг өгсөн, өмгөөлөгч, хэргийн оролцогч гэх мэтийн хүмүүс шүүгчид нөлөөлөхийг оролдож байсан, заримд нь арга хэмжээ авсан, заримыг нь шалгах шатандаа явж байгаа аж.
Шүүгчийн цалин хөлсний асуудалтай холбоотойгоор Байнгын хорооны гишүүд олон янзын байр суурь илэрхийлсний дотор Ж.Батзандан гишүүн шүүгчийн цалин хөлсийг хөдөлмөрийн хөлсний доод хэмжээтэй уялдуулах нь муу хувилбар биш гэсэн бодолтой байсан бол Ц.Нямдорж гишүүн “Шүүгчийн цалин хөлсийг өнөөгийн түвшнээс нь буулгахгүй гэцгээж байна. Шүүхийн ерөнхий зөвлөлийн тогтоолоор баталсан хууль бус шийдвэрийг хүлээн зөвшөөрч болохгүй. Монголд ганцхан шүүгч нар байгаа бус, төрийн бусад албан хаагчдыг ялгаварлан гадуурхаж болохгүй. Цалинг нь нэмсээр байхад шуналтай нэг хэсэг нь авдгаа авсаар л байх болно. Би үүнийг шүүхэд дургүйдээ хэлж байгаа бус цалингийн хэмжээг тогтоох арга замд нь дургүйцэж байна. Хөдөлмөрийн хөлсний доод хэмжээтэй уялдуулж болохгүй, УИХ-ын 54-р тогтоолын хүрээнд асуудлыг шийдвэрлэх ёстой. “Монголд зөвхөн шүүгч нар шударга ажилла” гэж хэлж байгаа мэт логик гарч байна. УИХ-ын тогтоол хүчинтэй байгааг мэдсээр байж Шүүхийн ерөнхий зөвлөл ингэж дураар авирлаж байгаа бол хууль бусаар нэмсэн цалинг нь шүүгчдээс эргүүлэн суутгаж ч болно” гэж хэлсэн юм.
Гишүүд энэ асуудлыг нэлээд удаан хэлэлцсэний эцэст бүх шатны шүүхийн шүүгчийн цалинг УИХ-аас хуулиар тогтооно, тэгэхдээ хөдөлмөрийн хөлсний доод хэмжээтэй бус төрийн өндөр албан тушаалтнуудын цалин хөлстэй харьцуулан тогтооно, тодорхой хэмжээний нэмэгдэл байж болох бөгөөд шүүгчдийн эрх зүйн байдлыг одоо байгаагаас нь дордуулахгүйгээр шийдвэрлэе гэсэн зарчмын хэд хэдэн байр суурин дээр санал нэгдэж, уг асуудлыг хаврын чуулганаар нухацтай хэлэлцэн шийдвэрлэхээр тогтлоо.
Хууль зүйн байнгын хорооны энэ удаагийн хуралдааны төгсгөлд Үндсэн хуулийн цэцийн 2015 оны 02-р дүгнэлтийг хэлэлцэх ёстой байсан боловч Хөрөнгө оруулалтын тухай хууль, Онц байдлын тухай хууль, Төсвийн тогтвортой байдлын тухай хууль, Хүний хөгжил сангийн тухай хууль гэх мэт 6 чухал хуульд хамаатай энэхүү асуудлыг намын бүлгүүдээр сайтар хэлэлцүүлсний дараа Байнгын хороогоор хэлэлцэх нь зүйтэй гэсэн үндэслэлээр МАН-ын бүлгээс 5 хүртэл хоногийн хугацаатай завсарлага авлаа гэж Улсын Их Хурлын Тамгын газрын Хэвлэл мэдээлэл, олон нийттэй харилцах хэлтсээс мэдээллээ.
Уг төсөл дэх “Бүх шатны шүүхийн шүүгчийн үндсэн цалинг тогтоохдоо шүүгчийн эдийн засгийн хараат бус байдлыг бүрэн утгаар нь бүрдүүлэх, шүүхийн хүний нөөцийн бодлогыг дэмжих, шүүгчийн хараат бус байдалд хөндлөнгийн этгээдийн нөлөөллийг бий болгохоос урьдчилан сэргийлэх зорилгоор бусад орнуудын үндэсний дундаж цалинг 2-7 дахин нэмэгдүүлж олгодог туршлагыг өөрийн орны улсын төсвийн өнөөгийн бодит байдалтай нийцүүлэн нэг сарын хөдөлмөрийн хөлсний доод хэмжээг 13,8-15,8 дахин нэмэгдүүлэхээр тусгана” гэсэн заалттай холбогдуулан Байнгын хорооны гишүүн Х.Тэмүүжин саналаа илэрхийлэхдээ:
-Шүүгчийн одоогийн авч байгаа цалин хөлсийг суурь цалин гээд үүн дээр нь нэмэх асуудлыг ярьж болох юм. Харин УИХ-ын гишүүн, Төрийн нарийн бичгийн даргын цалинтай харьцуулбал улс төрийн асуудал гарч ирнэ. Хөдөлмөрийн хөлсний доод хэмжээ гэхээр салбар болгоны Үйлдвэрчний эвлэл оролцох болно, салбар болгон асуудалтай болохоор тус тусад нь салгаж хэлэлцээр хийдэг зүйлийг суурь болгон оруулах нь ярвигтай, төсөв батлахад ч хүндрэлтэй гэлээ. Тэрбээр бас “Шинэ хууль гарснаас хойш шүүгч нар нөлөөллийн мэдүүлэг бөглөж өгдөг болсон, тэгэхээр ямар боловч нөлөөлөл байна гэсэн үг. Энэ хугацаанд хэдэн шүүгч ийм мэдүүлэг бөглөж өгсөн, шүүгчид шударга байгааг илтгэх тоо баримт байна уу?” гэж төсөл боловсруулсан ажлын хэсгийнхнээс асуусан юм.
Шүүгчийн цалин хөлсний асуудалтай холбоотойгоор Байнгын хорооны гишүүд олон янзын байр суурь илэрхийлсний дотор Ж.Батзандан гишүүн шүүгчийн цалин хөлсийг хөдөлмөрийн хөлсний доод хэмжээтэй уялдуулах нь муу хувилбар биш гэсэн бодолтой байсан бол Ц.Нямдорж гишүүн “Шүүгчийн цалин хөлсийг өнөөгийн түвшнээс нь буулгахгүй гэцгээж байна. Шүүхийн ерөнхий зөвлөлийн тогтоолоор баталсан хууль бус шийдвэрийг хүлээн зөвшөөрч болохгүй. Монголд ганцхан шүүгч нар байгаа бус, төрийн бусад албан хаагчдыг ялгаварлан гадуурхаж болохгүй. Цалинг нь нэмсээр байхад шуналтай нэг хэсэг нь авдгаа авсаар л байх болно. Би үүнийг шүүхэд дургүйдээ хэлж байгаа бус цалингийн хэмжээг тогтоох арга замд нь дургүйцэж байна. Хөдөлмөрийн хөлсний доод хэмжээтэй уялдуулж болохгүй, УИХ-ын 54-р тогтоолын хүрээнд асуудлыг шийдвэрлэх ёстой. “Монголд зөвхөн шүүгч нар шударга ажилла” гэж хэлж байгаа мэт логик гарч байна. УИХ-ын тогтоол хүчинтэй байгааг мэдсээр байж Шүүхийн ерөнхий зөвлөл ингэж дураар авирлаж байгаа бол хууль бусаар нэмсэн цалинг нь шүүгчдээс эргүүлэн суутгаж ч болно” гэж хэлсэн юм.
Хууль зүйн байнгын хорооны энэ удаагийн хуралдааны төгсгөлд Үндсэн хуулийн цэцийн 2015 оны 02-р дүгнэлтийг хэлэлцэх ёстой байсан боловч Хөрөнгө оруулалтын тухай хууль, Онц байдлын тухай хууль, Төсвийн тогтвортой байдлын тухай хууль, Хүний хөгжил сангийн тухай хууль гэх мэт 6 чухал хуульд хамаатай энэхүү асуудлыг намын бүлгүүдээр сайтар хэлэлцүүлсний дараа Байнгын хороогоор хэлэлцэх нь зүйтэй гэсэн үндэслэлээр МАН-ын бүлгээс 5 хүртэл хоногийн хугацаатай завсарлага авлаа гэж Улсын Их Хурлын Тамгын газрын Хэвлэл мэдээлэл, олон нийттэй харилцах хэлтсээс мэдээллээ.
