Монголын хүндийн өргөлтийг спортын өнөөгийн байдал, хөгжил, ирээдүйн талаар Монголын хүндийн өргөлтийг холбооны зөвлөлийн гишүүн, хүндийн өргөлтийн дэлхийн мастеруудын хошой аварга, ОУХМ Ш.Лхагватай ярилцлаа. Монголын хүндийг өргөлтийн спортын өнөөгийн байдал, хөгжил, ирээдүйн
талаар Монголын хүндийг өргөлтийн холбооны зөвлөлийн гишүүн, хүндийн
өргөлтийн дэлхийн мастеруудын хошой аварга, ОУХМ Ш.Лхагватай ярилцлаа.
- Өнгөрсөн жилийн есдүгээр сард Кипрт болсон хүндийг өргөлтийн “Дэлхийн мастерууд”-ын аварга шалгаруулах тэмцээнд оролцож хоёр дахь алтан медалиа хүртэж, дэлхийн хошой аварга болсон. Энэ тэмцээний талаар болон өөрийнхөө оролцсон төрлийн талаар ярьвал...
- Өнгөрсөн жилийн есдүгээр сард Кипр улсад болсон дэлхийн мастеруудын тэмцээний 56 кг-ын жингийн 55-59 насны төрөлд оролцсон. Миний жинд Финлянд, Израйл, Монгол улсын гурван тамирчин оролцсон. Уг нь таван тамирчин оролцохоор мэдүүлгээ өгсөн байсан ч тэр үед газар хөдлөлт болсны улмаас зарим нь ирж чадаагүй. Тэмцээнд огцом өргөлтөөр 61 кг, түлхэлттэй өргөлтөөр 87 кг өргөж нийлбэр дүнгээр алтан медаль хүртсэн.
- Анхныхаа дэлхийн аваргыг хэзээ авч байв?
- Анхныхаа дэлхийн аваргыг 2005 онд Канадад авсан. 56 кг-ын жингийн 50 насны төрөлд.
- Тэмцээнд явахын өмнө хаана бэлтгэл хийж байсан бэ? Залуу тамирчидтайгаа хамт хийдэг үү?
- “Алдар” спорт хороон дээр бэлтгэл хийдэг. Мэдээж залуу тамирчидтайгаа хамт хийдэг.
- Тийм бол манай хүндийн өргөлтийг тамирчид чансаагаараа Азидаа хэр дээгүүр бичигддэг юм бэ?
- Манай тамирчдын хувьд ер нь ур чадвар нь сайжирч байгаа шүү. Азидаа бол нэлээд хүчтэй өрсөлдөгчид тооцогддог. Одоо удахгүй дөрвөн сард Азийн аварга шалгаруулах олимпийн эрхийн тэмцээн болно. Үүнд бэлдэж бэлтгэл сургуулилтаа хийж байгаа. Манай тамирчдаас Н.Баярмаа, Э.Мөнхдөл нар оролцоно.
- Азийн аваргад оролцох энэ хоёр тамирчин олимпийн эрх авч чадах болов уу?
- Н.Баярмаад их найдвар тавьж байгаа. Медаль хүртэж, олимпийн эрх авах нь гарцаагүй байх. Яагаад гэхээр бэлтгэл сайн, мөн саяхан болсон хүндийг өргөлтийн “Ерөнхийлөгчийн цом”-ын тэмцээний үеэр улсын гурван рекордыг шинэчлэн тогтоосон.
- Монголын хүндийг өргөлтийн шигшээ багт харъяалагдаж, байнгын бэлтгэл сургуулилт хийж, тэмцээн уралдаанд оролцдог хэчнээн тамирчин байдаг юм бол?
- Шигшээ багт бол үндсэн арваад тамирчин бий. Хамгийн гол нь бэлтгэл сургуулилтаа сайн хийж олимпийн эрх авах нь л чухал даа.
- Тэгвэл хүндийг өргөлтийн шигшээ багийн тамирчдын цалин хэд байдаг юм бэ?
- Манай шигшээ багийн тамирчдын хувьд цалин бол ерөнхийдөө муу.
- Хэд гэж?
- 300 мянга гаруй төгрөгний л цалинтай даа. Яахав тэмцээн уралдаанд явахын өмнө ийш, тийшээ гарч бэлтгэл сургуулилт хийх үед л жаахан нэмэгдэл өгдөг. Түүнээс биш ер нь муу.
- Жаахан нэмэгдэл нь юу байх вэ? Холбооны зүгээс болон төр засгийн зүгээс ер нь хэр харж үздэг юм бэ?
- Харж үзэх нь үзнэ. Яахав нэмэгдэл гэдэг нь тэмцээн, уралдаанд явахын өмнө тамирчдад хувцас хэрэглэл, уух витамин зэрэг л байдаг юм даа.
- Хувцас хэрэглэл, витамин зэрэг нь нэмэгдэл биш байх ёстой зүйл юм биш үү?
- Тийм ээ уул нь бол байх ёстой зүйл.
- Ер нь дотор нь ажиллаж, энэ спортоор хичээллэдэг хүний хувьд таны бодлоо манай хүндийг өргөлтийн спортын хөгжил яг хаана явна вэ?
- Хүндийг өргөлтийн хөгжил манай оронд 80-аад оны үед нэлээд эрчимтэй хүчээ авч байсан. Одоо бол эмэгтэйчүүд их сайн болж байна. Яахав бага багаар ахиж л байна даа.
- Эрэгтэйчүүдийн хувьд яагаад сайн биш байгаа юм бол?
- Эрэгтэйчүүдийн хувьд бэлтгэл сургуулилтаа тууштай хийдэггүйтэй холбоотой байх. Нийгмээ дагаад ажил хийхээс аргагүй байдаг байх. Тэгээд ийм бага цалинтай юм чинь.
- Тэгвэл хүндийг өргөлтийн спортыг аль талаас нь дэмжээд өгвөл дэлхийн хэмжээний том тамирчид гарч ирэх бол?
- Хүндийг өргөлтөөр сайн тамирчид гаргаж ирэхийн тулд хамгийн түрүүнд сайн багш, дасгалжуулагчтай байх хэрэгтэй.
- Манайд сайн дасгалжуулагч байдаггүй гэж үү, эсвэл гадаадаас өөр сайн дасгалжуулагч авчрах хэрэгтэй юм болов уу?
- Монголд сайн тамирчид байна, сайн багш, дасгалжуулагчид байна. Хамгийн гол эдийн засаг, санхүүгийн асуудал дээр л баригдчихаад байгаа юм. Эдийн засгаар дэмжээд өгвөл их зүйл өөрчлөгдөнө дөө.
- Бусад орны хувьд ямар байдаг юм бол?
- Бусад орны хувьд хангамж маш сайн байдаг. Жишээлбэл Казахстан улсын тамирчид л гэхэд Туркээс сайн дасгалжуулагч, Хятадаас эмч авчраад л их сайн анхаардаг. Үүнээсээ ч шалтгаалаад Казахстаны эмэгтэйчүүд л гэхэд Хятадын дараагаар дэлхийд хоёрдугаарт эрэмблэгддэг. Тэр ч бүү хэл дэлхий, олимпод оролцдог тамирчид тусдаа нэг, нэг тогоочтой байдаг.
- Манай шигшээ багийн тамирчид тэмцээнд явахын өмнө болон тогтмол бэлтгэл сургуулилтаа хаана хийдэг юм бэ?
- Шигшээ багийн тамирчид ихэнхдээ Спортын төв ордонд эсвэл цаг үеэсээ шалтгаалан Эрдэнэт хотод бэлтгэлээ хийдэг.
- Аливаа спортын хөгжлийн томоохон нэг хэсэг бол дараагийн үе болох залгамж халаа байдаг шүү дээ. Хүндийг өргөлтөөр хичээллэдэг залуучууд хэр байдаг юм бэ, бэлтгэл хийдэг хүүхэд, залуучууд байна уу?
- Хүүхэд, залуучууд байлгүй яахав. Спортын хороо болон, “Алдар” спорт хороон дээр бэлтгэл сургуулилт хийдэг хүүхэд, залуучууд нэлээн бий шүү.
- Тэгвэл энэ спортод бага, залуу авъяастай хүүхдүүдийг татахын тулд ямар арга хэмжээ авдаг вэ?
- Залуусыг ер нь татах нь маш чухал. Энэ ч үүднээсээ саяхан сургалт, семинарыг хийсэн мөн удахгүй хүүхэд, залуучуудын дунд тэмцээн уралдаан явуулах байх.
- Та түрүүн гадны зарим тамирчид тусдаа тогоочтой байдаг гэсэн. Хүндийг өргөлтийн тамирчид энергиэ ямар хоол тэжээлээр нөхдөг юм бэ, тусгай хоол байдаг уу?
- Тусгай хоол байдаг. Витамин, амин дэм зэрэг.
- Манай тамирчид тухайн амин дэм, витаминыг хэрэглэж чаддаг уу?
- Манайхан ч бараг л хэрэглэж чаддаггүй юм даа. Саяхан манай шилдэг тамирчин Н.Баярмаад нэг компани 400 ам.долларын витамин өгсөн гэсэн. Тэгсэн надад хэлэхдээ тэр компаний өгсөн витаминыг уугаад их сайхан боллоо гэж байсан.
- Та тэгвэл өөрөө тэр витаминыг хэрэглэдэг үү? Дараа дараагийн тэмцээнд ч юм уу?
- Яахав олдвол хэрэглэх л байх даа.
- Ер нь өнгөрсөн онд оролцсон дэлхийн аваргад явах таны зардлыг хаанаас гаргасан юм бэ? Ер нь хэдэн төгрөг гарсан бэ?
- Зардлаа би өөрөө гаргасан. Ирэх очих замын зардал, очиж байрлах байр, хоол унд гээд нийтдээ дөрвөн сая орчим төгрөг гарсан шүү.
- Энэ жил тус тэмцээнд дахин оролцох уу, хаана болох вэ?
- Энэ жил оролцоно доо. Есдүгээр сард Украйнд болно. Зардал мөнгөн дээр л анхаараасай гэж бодож байна даа.
- Энэ бүхнийг ярихад Монголыг хүндийн өргөлтийн холбоо, төр засаг анхаардаггүй юм биш үү? Та түрүүн гайгүй анхаардаг гээд байсан, үгүй юм биш үү?
- Тийм юм даа, ер нь бол нэг их сайн анхаардаггүй. Хамгийн гол нь хүндийг өргөлтийн тамирчдаа санхүүгээр жаахан дэмжээд л өгвөл амжилт гаргаж, дээд түвшинд хүрэхэд бэлэн л байна даа.
- Ярилцсанд баярлалаа.
- Өнгөрсөн жилийн есдүгээр сард Кипрт болсон хүндийг өргөлтийн “Дэлхийн мастерууд”-ын аварга шалгаруулах тэмцээнд оролцож хоёр дахь алтан медалиа хүртэж, дэлхийн хошой аварга болсон. Энэ тэмцээний талаар болон өөрийнхөө оролцсон төрлийн талаар ярьвал...- Өнгөрсөн жилийн есдүгээр сард Кипр улсад болсон дэлхийн мастеруудын тэмцээний 56 кг-ын жингийн 55-59 насны төрөлд оролцсон. Миний жинд Финлянд, Израйл, Монгол улсын гурван тамирчин оролцсон. Уг нь таван тамирчин оролцохоор мэдүүлгээ өгсөн байсан ч тэр үед газар хөдлөлт болсны улмаас зарим нь ирж чадаагүй. Тэмцээнд огцом өргөлтөөр 61 кг, түлхэлттэй өргөлтөөр 87 кг өргөж нийлбэр дүнгээр алтан медаль хүртсэн.
- Анхныхаа дэлхийн аваргыг хэзээ авч байв?
- Анхныхаа дэлхийн аваргыг 2005 онд Канадад авсан. 56 кг-ын жингийн 50 насны төрөлд.
- Тэмцээнд явахын өмнө хаана бэлтгэл хийж байсан бэ? Залуу тамирчидтайгаа хамт хийдэг үү?
- “Алдар” спорт хороон дээр бэлтгэл хийдэг. Мэдээж залуу тамирчидтайгаа хамт хийдэг.
- Манай тамирчдын хувьд ер нь ур чадвар нь сайжирч байгаа шүү. Азидаа бол нэлээд хүчтэй өрсөлдөгчид тооцогддог. Одоо удахгүй дөрвөн сард Азийн аварга шалгаруулах олимпийн эрхийн тэмцээн болно. Үүнд бэлдэж бэлтгэл сургуулилтаа хийж байгаа. Манай тамирчдаас Н.Баярмаа, Э.Мөнхдөл нар оролцоно.
- Азийн аваргад оролцох энэ хоёр тамирчин олимпийн эрх авч чадах болов уу?
- Н.Баярмаад их найдвар тавьж байгаа. Медаль хүртэж, олимпийн эрх авах нь гарцаагүй байх. Яагаад гэхээр бэлтгэл сайн, мөн саяхан болсон хүндийг өргөлтийн “Ерөнхийлөгчийн цом”-ын тэмцээний үеэр улсын гурван рекордыг шинэчлэн тогтоосон.
- Монголын хүндийг өргөлтийн шигшээ багт харъяалагдаж, байнгын бэлтгэл сургуулилт хийж, тэмцээн уралдаанд оролцдог хэчнээн тамирчин байдаг юм бол?
- Шигшээ багт бол үндсэн арваад тамирчин бий. Хамгийн гол нь бэлтгэл сургуулилтаа сайн хийж олимпийн эрх авах нь л чухал даа.
- Тэгвэл хүндийг өргөлтийн шигшээ багийн тамирчдын цалин хэд байдаг юм бэ?
- Манай шигшээ багийн тамирчдын хувьд цалин бол ерөнхийдөө муу.
- Хэд гэж?
- 300 мянга гаруй төгрөгний л цалинтай даа. Яахав тэмцээн уралдаанд явахын өмнө ийш, тийшээ гарч бэлтгэл сургуулилт хийх үед л жаахан нэмэгдэл өгдөг. Түүнээс биш ер нь муу.
- Жаахан нэмэгдэл нь юу байх вэ? Холбооны зүгээс болон төр засгийн зүгээс ер нь хэр харж үздэг юм бэ?
- Харж үзэх нь үзнэ. Яахав нэмэгдэл гэдэг нь тэмцээн, уралдаанд явахын өмнө тамирчдад хувцас хэрэглэл, уух витамин зэрэг л байдаг юм даа.
- Хувцас хэрэглэл, витамин зэрэг нь нэмэгдэл биш байх ёстой зүйл юм биш үү?
- Тийм ээ уул нь бол байх ёстой зүйл.
- Ер нь дотор нь ажиллаж, энэ спортоор хичээллэдэг хүний хувьд таны бодлоо манай хүндийг өргөлтийн спортын хөгжил яг хаана явна вэ?
- Хүндийг өргөлтийн хөгжил манай оронд 80-аад оны үед нэлээд эрчимтэй хүчээ авч байсан. Одоо бол эмэгтэйчүүд их сайн болж байна. Яахав бага багаар ахиж л байна даа.
- Эрэгтэйчүүдийн хувьд яагаад сайн биш байгаа юм бол?
- Эрэгтэйчүүдийн хувьд бэлтгэл сургуулилтаа тууштай хийдэггүйтэй холбоотой байх. Нийгмээ дагаад ажил хийхээс аргагүй байдаг байх. Тэгээд ийм бага цалинтай юм чинь.
- Тэгвэл хүндийг өргөлтийн спортыг аль талаас нь дэмжээд өгвөл дэлхийн хэмжээний том тамирчид гарч ирэх бол?
- Хүндийг өргөлтөөр сайн тамирчид гаргаж ирэхийн тулд хамгийн түрүүнд сайн багш, дасгалжуулагчтай байх хэрэгтэй.
- Манайд сайн дасгалжуулагч байдаггүй гэж үү, эсвэл гадаадаас өөр сайн дасгалжуулагч авчрах хэрэгтэй юм болов уу?
- Монголд сайн тамирчид байна, сайн багш, дасгалжуулагчид байна. Хамгийн гол эдийн засаг, санхүүгийн асуудал дээр л баригдчихаад байгаа юм. Эдийн засгаар дэмжээд өгвөл их зүйл өөрчлөгдөнө дөө.
- Бусад орны хувьд ямар байдаг юм бол?
- Бусад орны хувьд хангамж маш сайн байдаг. Жишээлбэл Казахстан улсын тамирчид л гэхэд Туркээс сайн дасгалжуулагч, Хятадаас эмч авчраад л их сайн анхаардаг. Үүнээсээ ч шалтгаалаад Казахстаны эмэгтэйчүүд л гэхэд Хятадын дараагаар дэлхийд хоёрдугаарт эрэмблэгддэг. Тэр ч бүү хэл дэлхий, олимпод оролцдог тамирчид тусдаа нэг, нэг тогоочтой байдаг.
- Манай шигшээ багийн тамирчид тэмцээнд явахын өмнө болон тогтмол бэлтгэл сургуулилтаа хаана хийдэг юм бэ?
- Шигшээ багийн тамирчид ихэнхдээ Спортын төв ордонд эсвэл цаг үеэсээ шалтгаалан Эрдэнэт хотод бэлтгэлээ хийдэг.
- Аливаа спортын хөгжлийн томоохон нэг хэсэг бол дараагийн үе болох залгамж халаа байдаг шүү дээ. Хүндийг өргөлтөөр хичээллэдэг залуучууд хэр байдаг юм бэ, бэлтгэл хийдэг хүүхэд, залуучууд байна уу?
- Хүүхэд, залуучууд байлгүй яахав. Спортын хороо болон, “Алдар” спорт хороон дээр бэлтгэл сургуулилт хийдэг хүүхэд, залуучууд нэлээн бий шүү.
- Тэгвэл энэ спортод бага, залуу авъяастай хүүхдүүдийг татахын тулд ямар арга хэмжээ авдаг вэ?
- Залуусыг ер нь татах нь маш чухал. Энэ ч үүднээсээ саяхан сургалт, семинарыг хийсэн мөн удахгүй хүүхэд, залуучуудын дунд тэмцээн уралдаан явуулах байх.
- Та түрүүн гадны зарим тамирчид тусдаа тогоочтой байдаг гэсэн. Хүндийг өргөлтийн тамирчид энергиэ ямар хоол тэжээлээр нөхдөг юм бэ, тусгай хоол байдаг уу?
- Тусгай хоол байдаг. Витамин, амин дэм зэрэг.
- Манай тамирчид тухайн амин дэм, витаминыг хэрэглэж чаддаг уу?
- Манайхан ч бараг л хэрэглэж чаддаггүй юм даа. Саяхан манай шилдэг тамирчин Н.Баярмаад нэг компани 400 ам.долларын витамин өгсөн гэсэн. Тэгсэн надад хэлэхдээ тэр компаний өгсөн витаминыг уугаад их сайхан боллоо гэж байсан.
- Та тэгвэл өөрөө тэр витаминыг хэрэглэдэг үү? Дараа дараагийн тэмцээнд ч юм уу?
- Яахав олдвол хэрэглэх л байх даа.
- Ер нь өнгөрсөн онд оролцсон дэлхийн аваргад явах таны зардлыг хаанаас гаргасан юм бэ? Ер нь хэдэн төгрөг гарсан бэ?
- Зардлаа би өөрөө гаргасан. Ирэх очих замын зардал, очиж байрлах байр, хоол унд гээд нийтдээ дөрвөн сая орчим төгрөг гарсан шүү.
- Энэ жил тус тэмцээнд дахин оролцох уу, хаана болох вэ?
- Энэ жил оролцоно доо. Есдүгээр сард Украйнд болно. Зардал мөнгөн дээр л анхаараасай гэж бодож байна даа.
- Энэ бүхнийг ярихад Монголыг хүндийн өргөлтийн холбоо, төр засаг анхаардаггүй юм биш үү? Та түрүүн гайгүй анхаардаг гээд байсан, үгүй юм биш үү?
- Тийм юм даа, ер нь бол нэг их сайн анхаардаггүй. Хамгийн гол нь хүндийг өргөлтийн тамирчдаа санхүүгээр жаахан дэмжээд л өгвөл амжилт гаргаж, дээд түвшинд хүрэхэд бэлэн л байна даа.
- Ярилцсанд баярлалаа.
Б.Ням
Сэтгэгдэл (1)