Оскарын шагналт кино найруулагч, Францын алдарт од Жан-Жак Аннауд хятад зохиолч Зянь Руний “Чонон сүлд” романаас сэдэвлэн ижил нэрээр кино бүтээлээ. ӨМӨЗО-нд зураг авалтыг нь хийсэн уг кинонд Монголын талаас жүжигчин Р.Анхням тоглосон. Өнгөрсөн сарын эхээр уг кино нээлтээ хийж ашиг орлогоороо тэргүүлж байгаа юм. Монгол хүн тоглосон гэдэг утгаар монголчууд ч “Чонон сүлд”-ийг хүлээлттэй үзлээ. Харин ирэх жил Оскарт нэт дэвшинэ хмэээн сурталчилсан тус кино монголд нээлтээ хийснээс хойш үзэгчдийн санаа бодол хуваагдаж байна. Зарим нь сэтгэл хөдөлгөсөн сайхан кино болж хэмээн үзэж байгаа бол заримынх нь сэтгэлд огтхон хүрээгүй тухай нийгмийн сүлжээ сайтуудад бичих боллоо. Үүнтэй холбогдуулан www.24tsag.mn сайт уг киноны тухай олон улсын мэргэжилтнүүд хэрхэн шүүмжилсныг хүргэж байна. Хүн, амьтны холбоог харуулсан “Чонон сүлд” барууныхны үзэж буй шиг үнэхээр сайн кино юу?

“Чонон сүлд” монголчуудын соёлыг үгүйсгэсэн тухай олон улсын мэргэжилтнүүд ийн шүүмжлэв

• БНХАУ-ын Зохиогчдын холбооны тэргүүн гишүүн Гуо Шуэбо 2004 онд бичигдсэн “Чонон сүлд” зохиол хийгээд 2015 онд нээлтээ хийсэн кино нь худал соёлыг өгүүлж, монголчуудын түүхийг гуйвуулж байна хэмээн шүүмжилжээ. Хятадын алдарт шүүмжлэгч уг киног нээлтээ хийсэн даруйд дээрх шүүмжлэлийг бичсэн байна. Тэрээр “Чоно хэзээ ч монголчуудын сүлд байгаагүй. Монголын утга зохиол болон түүхэнд чоныг сүлд гэж үздэг ямар ч баримт байхгүй” хэмээн бичжээ. Үүнээс гадна нь “Хомхой, амиа хичээсэн, хүйтэн, хэрцгий чоно гэдэг амьтан монголчуудын малын байгалийн дайсан юм. Кинонд гардаг шиг хэзээ ч сүрэглэн амьдардаггүй бөгөөд үргэлж өөрийнхөө төлөө л ан хийж тулалддаг амьтан юм. Иймээс уг кино хуурамч соёлыг түгээж, ард түмэнд тулгаж байгаа өнөө үеийн фашимз юм” хэмээн хатуу шүүмжилсэн байна.

• Мөн “The Philosopher And the Wolf: Lessons From the Wild on Love, Death And Happiness” номын зохиогч, Уэльсийн фолисофич Марк Роуландс “Зохиогч байгалийн зэрлэг байдлыг хүнтэй хэрхэн зохицож буйг харуулахыг хүссэн. Гэвч улс төрийн томилгооноос зугтаан хөдөө ирсэн гол дүр Чен Зений жүжиглэлт тийм ойр байсангүй. Тухайлбал “Life of PI” кинон дээр хүү бартай итгэлцэж чадсаны үндсэн хоёулаа амьд гардаг. Гэвч Чонон сүлд дээр Чен Зень чонотой итгэлцэж, түүнийг хайрлаж байгаагаа сайн гаргаж чадаагүй хөндий жүжиглэлт үзүүллээ” гэжээ.

• Хятадын “Вэйбо” сүлжээний алдарт шүүмжлэгч, орчуулагч Мень Жианьву “Уг кино нь чоно, хүний иргэншил хоёр бие биедээ буулт хийж буйг харуулжээ. Гэвч чонын овог нь монголчуудын хувьд яг далбаа шиг юм. Нэг тал нь байгаль, нөгөө тал нь иргэншил. Хоёр тал хоёулаа тэнцүү байх ёстой харьцааг уг кинонд алдагдуулсан байна” хэмээн шүүмжилжээ.

"Чонон сүлд" монголчуудын ахуйг үсүйсгэсэн тухай Монголын зохиолч, шүүмжлэгчид ингэж бичжээ.

Яруу найрагч, зохиолч Б.Батрэгзэдмаа тус киног үзсэн сэтгэгдлээ фэйсбүүк хуудсандаа нийтэлсэн байна.  Тэрбээр "Чонон сүлд" киног өчигдөр орой үзээд зүрх базлаад шөнө унтаж чадсангүй ээ. Үхмээр гунигтай доромжлолыг амслаа.

Өргөө гэрийн адаг - навсархай оромжтой "монгол"
Өөрийн мэдлээ барсан - заяаны адаг "монгол хүн"
Тэнгэрийн амьтанд хөөгдөөд мориноосоо унаж үхсэн "монгол"
Тэвчишгүйгээр нялх бэлтрэг сүүлдэж шидэж алах "монгол эх"
Тал тэнүүн нутаг тариалангийн түрэмгийлэлд өртөн булаагдах
Тэнгэрийн жигүүртэн хун шувуу тас буудуулж тэнгэртээ халих
Тэнгэрийн заяа хаясан "Монгол өвгөний үхэл" (тэр нь Чингис хааны дүрийг бүтээсэн Өвөрмонгол жүжигчин байв)
Түүний адагт нь "монгол бүсгүй" -н хувьгүй зүрх сэтгэл мах цус..!
Төгсгөл адагт тэнгэрлэг талын чоно тариачны гараар тэжээгдэж тэр нь ирээдүйн "хэний" бүү мэд чонон сүлд болов доо.
Ёр бүхэнг ёрлосон явуурга бүхий бүхнийг дэлгэцээр харуулж "МОНГОЛ" -ын заяа буян, эрхэт тэнгэрийн эрдэм хүч, сүр сүлдийг доройтуулах гэх доромж бүхэн миний зүрхэнд хатуу тусав. Ирэх эмгэнэл энэ биш байгаа гэж айж зүдэн нойроо барав. Мөнх тэнгэр минь” хэмээн бичжээ.

Зохиолч Т.Бум-Эрдэнэ энэ киног хэд хэдэн үндэслэлтэйгээр шүүмжилсэн байна. "... Уг кино Монголчуудын тухай мэт боловч хачир дээрээ Хятад хүний жинхэнэ мөн чанарыг магтан дуулжээ. (Тэдний мөн чанарыг Монголчууд л маш сайн мэднэ)"Хятад үндэстэнд дийлдэхгүй зүйл (улс орон) гэж энэ орчлон ертөнцөд ч битгий хэл Тэнгэрт ч байхгүй шүү" гэсэн санаа тодорхой харагдана. Мэдээж наанаа энэ санаагаа "өгөөмөр сайхан сэтгэл"-ээр нууна. Кинонд (зохиолд) симбол буюу бэлгэдэл гэж тун чухал юм бий. Бэлгэдэл нь дорно дахины урлагт түлхүү илэрдэг. Киноны явцад дахь симболууд буюу бэлгэдлүүд:
1."Соёлын хувьсгал" гэдэг үгийг маш тодоор хэлээд соёлын хувьсгалын хамгийн хүчтэй зэвсэг болох радиогоор нэгэн өвөрлөгчийг хахуульдан чонын хоолны нөөцийг хамснаар кино өрнөнө.
 2.Газар орон нутгийг сүйтгэнэ. (Нуурын эрэг хавийг эзэмшиж байгаа Хятад ногоочид)
3.Хятад хэл бичгийг заахыгаа мэдэгдэнэ. (Бээжингийн хоёр оюутан Өвөр монголд анх хөл тавиад л хэлдэг үг)
4.Эмс охидыг нь өөрийн болгож байгаагаа харуулна (хонины бэлчээр дээр бэлгийн харьцаанд орж буйгаар)
5.Аль сортоотой эрчүүлийг устгаж байгаа үзүүлнэ (Билгэ өвгөний хүү чонондоо хөөгдөн мориноос унаж осгож үхэж буйгаар) 6.Өв уламжлал, ёс заншлыг үндсээр нь угаар нь тасдана. (Билгэ өвгөн дэлбэрч үхсэнээр)
7.Бэлэвсэн үлдсэн эмс нь Хятад хүнтэй сууна. Цусыг хятаджуулна. (Бүсгүй "Бээжин залуу минь" гээд хоёр гардан үнсэж буйгаар)
8.Эх орон, өв соёл, үндэс угсаагаа гэж эсэргүүцсэн болгоныг хүйс тэмтэрнэ. (Үүнийг чоноор төлөөлүүлж орвонгоор нь устгаснаар)
9.Хамгийн зоригтон ч бай, тэмцэгч хэн ч бай бидний өмнө өвдөг сөхрөн унана. (Халзан чоно хамгийн эцэст багтарч үхнэ) 10.Хэрвээ хэрэгтэй гэвэл тэр баатруудыг чинь бид тэжээнэ. (Гарын тэжээвэр чоно, Баяраа хүү хоёроор)
11.Шүтэх шүтээн чинь үүл төдий л юм болж үлдэнэ. (хамгийн сүүлд тэнгэрт үүсэх чонон хэлбэртэй үүлээр) гэх мэтээр харуулжээ.

Энэ бүгдийг киноны явцад хүчтэйгээр үзүүлэхгүй. Гэхдээ үзүүлэхгүйгээр өнгөрөөхгүй. Угаасаа "Чонон сүлд" роман нь өөрөө ийм л дээ. Кино хийсэн хүмүүсийн буруу биш. Захиалж хийлгэж байгаа даа л гол нь. Уг кино нь "Өдөр, өдрөөр хүчирхэгжин тэлж байгаа манай Хятад гүрэн (эдийн засаг, улс төр, зэр зэвсгийн хувьд) ирээдүйд дэлхийг ч гэсэн ингэсхийгээд эзэлж дөнгөнө өө" гэсэн ерөнхий симбол, бэлгэдэлтэй" хэмээн бичжээ.