Монгол Улс Таван толгой төслийн өр ширийн асуудлаа шийдэж чадахгүй байгаа учраас уг төсөл гацаанд орсон тухай барууны эх сурвалж мэдээллээ. Тендерт ялсан ёсоор Таван толгойн төслийг Хятадын “Шенхуа Энержи” тэргүүтэй консерциум хэрэгжүүлэх ёстой байсан боловч төсөл өөр нэгэн Хятадын уурхайн компанид өрөө төлж дуусаагүй байгаа нь энэ төслийг гацаах шалтгаан болоод байсан юм. Тэгвэл цөхөрч ядарсан Монголын засгийн газар юу ч хийгээд хамаагүй уг төслийг хурдхан үргэжлүүлэх хүсэлтэй байна хэмээн гадны эх сурвалж ёжлон бичсэнийг хүргэе.

Гадаад хөрөнгө оруулалт нь өнгөрсөн жил 74 хувиар унасан Монголын засгийн газар дөрвөн тэрбум ам.доллараар үнэлэгдэж буй Таван толгойн төслийг хөдөлгөхийн тулд юугаа ч өгөхөд бэлэн байгаа ч үнэхээр цөхөрсөн байдалд оржээ. Дэлхийд нүүрсний нөөцөөрөө тэргүүлэгч уг ордын төслийг Хятадын “Шенхуа Энержи”, Японы “Сумитомо”, Монголын “Майнинг Корпораци” гэсэн хамтрал явуулах эрхээ өнгөрсөн жил авсан. Уг төслийн гэрээ хэлэлцээрийг цагаан сараас өмнө хоёрдугаар сарын эхээр үзэглэж дуусгах ёстой байсан боловч хэцүүхэн шалтгааны улмаас өдий хүртэл хойшлогдсон билээ. Харин зүүн, баруун Цанхийн ордыг багтаасан мега төслийг удирдагч Монгол Улсын сайд М.Энхсайхан асуудлыг шийдвэрлэх аргаа олохгүй төөрч явна.

Монголын төрийн өмчит “Эрдэнэс таван толгой” компани Хятадын “Чалко” группээс 2011 онд 350 сая ам.долларыг зээлэхдээ Таван толгойн Зүүн цанхийн ордоос олборлох нүүрсээр өрөө төлнө хэмээн тохиролцсон байжээ. Гэтэл одоо “Чалко”-гийн өрөөс 150 сая ам.доллар төлөгдөөгүй үлдсэн байгаа бөгөөд уг мөнгийг яаж төлөх вэ гэсэн асуудал хэдэн сарын турш М.Энхсайхан сайдын толгойг ажиллуулж байна.

Хамгийн харамсалтай зүйл нь “Чалко”-гоос зээлсэн энэ их мөнгийг монголчууд богино настай нийгмийн халамжийн хөтөлбөрт зориулж, иргэн бүртээ сард ойролцоогоор 15 доллар тараагаад дууссан байгаа юм. Хүүтэй мөнгөөр хүүхдийнхээ толгойг эрхлүүлчихээд хожим нь өрөө төлөх гэж зовж байна  аа тэд.

Одоо Таван толгойн төслийн менежерээр ажиллаж буй Энхбаатар Мягмар-Өлзийгөөс “Чалко”-гийн өрийн тухай тодруулахад тэрээр нөхцөл байдлыг бүр ч дорлуулах хариу өглөө. Түүний хэлснээр “Чалкод төлөгдөөгүй 150 сая ам.долларын өрийг эргүүлэн төлсний дараа ч “Эрдэнэс таван толгой” компани таван жилийн хугацаанд “Чалко”-д Зүүн Цанхийн ордын нүүрсний 80 хувийг зарах үүрэгтэй хэмээн гэрээлсэн байсан” гэжээ.

Хамгийн хэцүүхэн бас нэгэн мэдээ нь “Эрдэнэс таван толгой” компани Зүүн Цанхийн уурхайг хөгжүүлэх ажил дээр “МакМахон Холдингс” компанитай мөн маргаантай байгаа бөгөөд одоо 30 сая ам.долларын өртэй гэх юм.

Дөрвөн тэрбумаар үнэлэгдэх Таван толгой төсөл олон зуун гадаадын хөрөнгө оруулагчдыг татсан ч ийнхүү хөдөлж чадахгүй байна. 1.8 тэрбум тонн коксжуулах нүүрс агуулдаг Баруун, Зүүн Цанхийн ордоо хэрхэхийгээ ч Монголын эрх баригчид мэдэхээ байлаа. Үйл ажиллагаагаа явуулмаар байдаг, өрний дэнсэнд тавигдчихсан энэ ордуудыг яах вэ? Хэн хариуцлага хүлээх вэ?

Энэ нь төслийг удаасанд хөрөнгө оруулагчид бухимдаж, байдал цаашид удаан үргэлжилбэл шахаанд орсон Монголын засгийн газар хэт уян бодлого барьж үнэтэй төслөө үнэгүйдүүлэх вий гэсэн хардлага төрүүлж байгааг нуух юун.