Монголын тэшүүрийн спортын үүсэл, хөгжлийн талаар болон төр засаг, удирдах байгууллагууд нь хэрхэн анхаарал хандуулж тусалж дэмждэг, цаашид хэрхэн, яаж хөгжих талаар Монголын тэшүүрийн холбооны ерөнхий дасгалжуулагч, гавъяат тамирчин Л.Цэндтэй ярилцлаа.

   Монголын тэшүүрийн спортын үүсэл, хөгжлийн талаар болон төр засаг, удирдах байгууллагууд нь хэрхэн анхаарал хандуулж тусалж дэмждэг, цаашид хэрхэн, яаж хөгжих талаар Монголын тэшүүрийн холбооны ерөнхий дасгалжуулагч, гавъяат тамирчин Л.Цэндтэй ярилцлаа.

-    Юуны өмнө ярилцлагаа Монголд тэшүүрийн спорт хэзээ хөгжиж, төлөвшсөн талаар эхэлъе?
-    Тэшүүрийн спорт бол Монголын ууган спортуудын нэг. Өөрөөр хэлбэл 1950-иад оны үеэс Завхан, Хөвсгөл, Орхон, Сэлэнгэ гэсэн аймгуудаар гол мөрөн дагаж хөгжсөн түүхтэй.
-    Энэ спортыг ард түмэнд яаж сурталчилж, хэрхэн бэлтгэл хийдэг байсан бэ, мөсөн гулгуурын талбайгаа хаана байгуулж байсан бэ?
-    Хамгийн анх театрын дэргэд, төв талбай дээр гулгуурын талбайг хийж ард түмэнд сурталчилж байсан. Тэр үед хөдөө орон нутгаас баг тамирчдыг сонгон шалгаруулж, тэмцээн уралдаан их зохиодог байсан.
-    Тэшүүрийн холбоо хэзээ байгуулагдаж, цаашлаад олон улсын тэмцээнүүдэд хэрхэн оролцож байв?
-    Манай холбоо 1959 онд анх байгуулагдаж, 1961 онд Олон улсын тэшүүрийн холбоонд нэгдэж байсан. Ингэснээр дэлхий, олимпийн тэмцээнд орох эрх бүхий болсон. Хамгийн анх 1957 онд Улаанбаатар хотод БНСАУ-ын тамирчидтай 2 орны тэмцээнийг зохион уралдаж байсан. Энэ тэмцээн нь ихээхэн туршлага өгсөн гэж боддог.
-    Тэгвэл олимп, тив дэлхий, олон улсын чанартай тэмцээнд хэрхэн яаж оролцож байв?
-    Хамгийн анх 1961 онд эмэгтэйчүүд, 1962 онд эрэгтэйчүүд дэлхийн аваргад оролцож, дараагаар нь 1964 онд манай цана, тэшүүрийн тамирчид Австрийн Инсбрүүк хотод болж байсан 9 дүгээр цагаан олимпод оролцож байсан. Тэр үед би Монголын тугийг барьж явсан. Одоогоос тавиад жилийн өмнө 100 мянган үзэгчтэй тийм том цэнгэлдэхэд ороход их л сүртэй санагдаж байсан даа.
-    Анх Монголд тэшүүрийн спорт үүсч, эрчимтэй хөгжиж байсан 60-80 оны үед төр засгаас хэрхэн анхаардаг байсан бэ?
-    Тэр үед социализмын үе байсан болоод ч тэр үү бүх санхүү, төсөв мөнгийг цаанаас нь төр засгаас төсөвлөчихдөг байсан. биеийн тамирын хорооны мэдэлд байхдаа жишээлбэл: байр, мөсөн талбайн засалт гээд бүх юмны мөнгө, санхүүг төлөвлөсөн байдаг учраас хотын аварга болоход 7 хоног, улсын аваргад 21-30 хоног, дэлхийн аваргын тэмцээнд 45 хоног хооллоод, байрлаад бэлтгэл сургуулилтаа хийчихдэг байсан.
-    Харин одоо тэшүүрийн спортод төр засаг ч юм уу холбоо, удирдах байгууллагууд хэрхэн анхаарал хандуулж байна вэ, хамгийн гол зүйлүүдийн нэг бол төсөв мөнгө, санхүү шүү дээ...
-    Одоо бол бүхий л спортууд биеэ дааж, салан зөвхөн холбоод дээр нь бүх ачаа ирсэн. Тиймээс өөрсдөө шигшээ багийн тамирчдаа бүрдүүлэх, багш, дасгалжуулагчдаа цалинжуулдаг болсон. Тийм болчихсон чинь ерөнхийдөө тэшүүрийн спортыг хөгжүүлэх тал дээр анхаарал нь суларч эхэлсэн л дээ. Мөн удахгүй тамирчин маань гадаадад тэмцээнд явах гэтэл төсөв, мөнгө дутагдаад бид өөрсдөө гадуур, дотуур хайж явах нь үнэхээр хэцүү юм байна шүү дээ.      
-    Монголын тэшүүрийн хобооны ерөнхийлөгч гэж ямар хүн байдаг юм бэ?
-    ОУХМ О.Эрдэнэ-Өлзий гэж хүн ерөнхийлөгчөөр, дэд ерөнхийлөгчөөр нь Энхбат гэж хүмүүс байлаа. Харин одоо УИХ-ын гишүүн Ц.Даваасүрэн гэж хүн байгаа. Ер нь үе үеийн удирдлагууд маань тэшүүрийн спортыг арай нэг унагачихгүйхэн дэлхий, олон улсын тэмцээнүүдэд ер нь л оролцуулаад л явж байна даа. Унагачихгүй оролцуулаад байгаад нь их баярлаж байгаа.
-    Тэгэхээр олигтой анхаарал хандуулж чадахгүй байгаа гэсэн үг үү?
-    Ерөнхийдөө тийм. Жишээлбэл: бидний үед 1964 онд тэр үеийн ЗХУ-ын гавъяат тамирчин, олимп, дэлхийн аварга Евгений Грищен гэдэг хүн 500 метрт 39.5 секунд хурдалж байсан. Тэр үед ихэнх хүмүүс 39.5-аас илүү ажиллаж, гүйж чадахгүй гэж байсан. Харин одоо техник, технологи хөгжөөд тамирчид 34 сек гүйж байна шүү дээ. Энэ нь тогтмол бэлтгэл, сургуулилт хийх талбай, боловсон хүчинтэй шууд холбоотой.  
-    Ер нь манайхан бэлтгэл сургуулилтдаа хэрхэн, хэзээ гардаг юм бэ, бэлтгэл хийх талбай байдаггүй гэж үү?
-    Өөр орны, тэшүүрийн спортоо хөгжүүлсэн орнуудын жишгээр тамирчид нь бүтэн жилжингээ тасралтгүй тогтмол бэлтгэл хийдэг. 8, 9-н сар гэхэд л битүү мөсөн талбай дээр гардаг. Харин манайхны хувьд 12 сарын сүүлээр гадаа мөсөн талбай дээр гараад нэг их удалгүй 3 сар гэхэд нөгөөх нь хайлаад гулгахын аргагүй болчихдог.
-    Тэгэхээр нэн тэргүүнд тэшүүрийн спорт, тэшүүрийн спорт гэлтгүй уран гулгалт зэрэг спортуудыг хөгжүүлэхийн тулд битүү мөсөн гулгуурын талбай хэрэгтэй гэсэн үг үү?
-    Тийм. Гадаад орнуудын хувьд аль 1970 оны үед л хиймэл гулгуурыг бий болгосон. Тэр нь доогуур нь хөргүүр тавиад ус асгаж хөлдөөгөөд янзалсан талбай юм. Энэ нь сүүлдээ хөгжөөд бүр зааланд ороод битүү мөсөн гулгуурын талбайтай болчихсон байсан.  Харин манайд одоо ч алга. Гадаа хийхээс тэс ондоо зүйл. Нар, салхи, шуурга гээд байгалийн хүчин зүйлээс хамааралгүйгээр бэлтгэл сургуулилт хийх хэрэгтэй. Мэдээж нүүр, нүдгүй цасаар шуурч байхад гадаа гулгана гэж юу байхав дээ.
-    Холбооны ерөнхийлөгч, удирдах байгууллагуудад энэ талаар санал, хүсэлт тавьж байсан уу?
-    Одоохондоо тэр талаар яриагүй. Уул нь хэлүүлэлтгүй л хөгжүүлэж ёстой шүү дээ.
-    Тэгвэл манайхаар дамжуулан санал, хүсэлт, ийм зүйлийг шийдээд өгөөч гэж хэлэхээр зүйл байвал хэлж болно шүү дээ...
-    Өө байлгүй яахав. Юуны өмнө удирдах байгууллагууд, төр засаг минь тэшүүрийн спортыг хөгжүүлэхэд анхаарлаа хандуулж, нэн тэргүүнд битүү зааланд мөсөн гулгуурын талбай хийж өгөөч. Ингэж байж авъяаслаг чадалтай хүүхэд, залуусыг татаж амжилт гаргана. Дээрээс нь багш дасгалжуулагчид, тэдгээрийн цалин мөнгө, хүчний аппарат, шагнал урамшуулал гээд зүйлүүд дээр туслаач гэж хүсч байна. Ер нь л аливаа спорт мөнгө, санхүү дээр тогтдог шүү дээ. Ийм л зүйлийг эхний ээлжинд хүсье.
-    Одоо тэшүүрийн спортыг сонирхдог хүүхэд, залуус хэр олон байдаг вэ, ер нь битүү талбайтай боллоо гэхэд хэр дэвшилт авчрах бол?
-    Одоо бол өвөл болж байгаа учраас эцэг эхчүүд хүүхдүүдээ зөв хүмүүжүүлэх, зэрэгтэй болгох, олон улсын тэмцээнд оролцуулдаг болгоод өгөөч гэж их ирдэг. Гэхдээ бид бэлтгэл хийх хангалттай орчин байхгүй учраас бүгдийг нь хүлээн авахад хүндрэлтай байдаг. Битүү талбайтай болсноор зөвхөн тэшүүр биш, шорт трек, уран гулгалт, хоккей гээд маш олон төрлийн спортууд хөгжинө. Маш том үсрэлтийг хийж чадна гэсэн үг. Нийт ард түмнийг бүгдийг нь татна шүү дээ. Дээрээс нь 24 цагийн турш ажиллана.  Зун ч адил.
-    Тэгвэл хоёулаа ярилцлагаа монгол хүүхдүүд ер нь тэшүүрийн сдортод хэр авъяастай вэ, цаашид амжилт гаргах ирээдүй ямар өнгөөр харагдаж байна вэ гэсэн асуултаар өндөрлөе...
-    Монгол хүүхдүүд тэшүүр гэлтгүй бүхий л зүйл дээр маш их авъяастай. Мэдээж түрүүн хэлсэнчлэн дээрээс тавих анхаарал нь сайн байх юм бол амжилт гаргах нь тодорхой. Жишээлбэл 9 наснаасаа хойш 3 жил тэшүүрийн спортоор хичээллэж байгаа Г.Сумъя гээд охин байна. Жил бүр насандаа улсынхаа рекордыг эвдсээр байгаа. Энэ нь цаанаасаа нэг зүйлийг хэлээд байгаа юм шүү дээ.
-    Ярилцсанд баярлалаа.
-    Баярлалаа