Иргэд лавлагаа шатлалын эмнэлэгт үзүүлэхдээ анхан шатны эрүүл мэндийн байгууллагаас 13А маягт буюу үйлчлүүлэгчийн онош, лавлагаа шатлалд илгээх болсон шалтгааныг үндэслэлийн хамт бичсэн мэдээлэл бүхий илгээх бичгийг \цаасан\ заавал авч очдог байсан юм.

Гэвч энэ нь иргэдэд чирэгдэл үүсгэж буй тул өнгөрсөн нэгдүгээр сараас 13А маягтыг цахимд шилжүүлэхээр болсон. Тодруулбал, ЦХХХ-ны сайд Н.Учрал 13А маягтыг цахим хэлбэрт шилжүүлэхэд шаардлагатай программ хөгжүүлэлт болоод бусад холбогдох ажлыг эрчимжүүлж, бэлтгэл ажлыг сайтар хангахыг үүрэг болгож, шаардлагатай тохиолдолд ЦХХХЯ-аас дэмжиж ажиллана гэж байв. 

Ингэснээр тус маягтыг эрүүл мэндийн байгууллага хооронд цахимаар илгээх, хүлээн авах болон иргэд 13А маягт өөр дээр нь бичигдсэн эсэхээ төрийн үйлчилгээний нэгдсэн системээс харах нөхцөл бололцоо бий болсон.

Гэтэл өдгөөг хүртэл 13А маягт авахаар өрхийн эмнэлэг рүү гүйж цаг алдах, яаралтай үйлчилгээ авч чадаагүйгээс эрсдэлд орох зэрэг дүр зураг хэвээр байгаад иргэд шүүмжлэлтэй хандаж байна.

Тухайлбал, маягт авахын тулд өрхийн эрүүл мэндийн төвдөө очиж бүртгэл хийлгэж, үүсгүүлэх шаардлагатай болж байгаа хэрэг. Энэ нэг ёсны тодорхойгүй байдал юм. Зарим иргэд заавал очиж бүртгүүлэх шаардлагатай байж болно. Өөрийн биеэр очихоос нааш цахимд хандаж чадахгүй гэсэн үг.

Тэгэхээр цаасан 13А маягтыг бүрэн халах боломжгүй ч байж мэднэ. 

13А-гүй шууд авах үйлчилгээ. Үүнд:

- Яаралтай тусламж

- Гэмтлийн тусламж, үйлчилгээ

- Мэс заслын тусламж, үйлчилгээ

- Нүдний өвчний тусламж, үйлчилгэ

- Чих, хамар хоолойн өвчний тусламж, үйлчилгээ

- Халдварт өвчний тусламж, үйлчилгээ

- Шүдний тусламж, үйлчилгээ

- Арьс, харшлын өвчний тусламж, үйлчилгээ

- Сэтгэцийн өвчний тусламж, үйлчилгээ

- Хорт хавдрын хяналтын үзлэг, шинжилгээ

- Гемодиализын тусламж, үйлчилгээ

- Уламжлалт анагаах ухааны тусламж, үйлчилгээ.

Иргэдийн зүгээс эл маягтыг "шаардахгүй байх"-ыг шаардаж байгаа. Гэтэл "бүр байхгүй" болчихвол одоогийн байгаа эмнэлэгийн ачаалал хэд дахин нэмэгдэхийг ч зарим эмч нар хэлж байна.

Тиймээс 13А маягт хэрэгтэй эсэх талаарх эмч нарын цахим хуудаснаа бичсэн байр суурыг хүргэж байна. 

Эмч Х.Алтанзулын байр суурь:

"Улсын эмнэлэгт үзүүлэх гэхээр өчнөөн сараар оочeртой байна, өвдөөд үхлээ, эмчилсэнгүй, аварсангүй гэх хүмүүс маш их. Ганц Монголд ч биш гадаадын улс орнуудын эмнэлгүүд мөн адил 2,3 сарын дараа оочeр бичигддэг.

Тэгвэл тэр муулаад байгаа 13А маягт чинь тэгж олноороо бөөгнөөрөөд оочeрлоод байгаа 3-р шатлалын эмнэлгүүдийн ачааллыг бууруулах, иргэд өрх хорооныхоо эмнэлэгээр үзүүлэх, эмчлүүлэх нөхцөлийг бүрдүүлэх зорилготой.

Та яагаад өрхийн эмчдээ үзүүлж болохгүй гэж, яагаад дүүргийн нарийн мэргэжлийн эмчдээ үзүүлж болохгүй гэж, яагаад заавал ачаалал ихтэй 3-р шатлал руу зүтгээд байгаа юм бэ. Осол аваар, гэмтэл, амь насанд аюултай харвалт, шигдээс гэх мэт өвчнүүдийг аль ч том эмнэлгүүдийн Яаралтай тусламжийн төвүүдээр оочeр дугаар, харьяалал харгалзахгүй, үнэ төлбөргүй авч байгаа. Харин архаг хууч, өөрсдөө урьдчилан сэргийлэх боломжтой байсан, амьдралын хэв маягийн буруугаас болсон өвчнүүд бол эсвэл дугаарлана, эсвэл 1, 2-р шатлалын эмнэлэгтээ үзүүлнэ үү дээ. Хуучин нийгмийн хамаг юмыг үнэгүй авдаг сэтгэхүйгээсээ салахгүй, надад л бүгд үнэ төлбөргүй, хурдан шуурхай, эeлдэг зөөлөн үйлчлэх ёстой гээд бодчихсон. Эцсийн эцэст эрүүл мэнд чинь ЭМЯ-х биш, эмнэлгийх биш, эмчийх ч биш. Өөрийнхөө юмаа өөрөө эхлээд хайрла" гэжээ

Харин эмч Э.Алтандөшийн байр суурь:

"Би энэ эрүүл мэндийн салбарынхаа тогтолцоог үнэхээр ойлгохоо болилоо. Би дүнхүүрч байхад эмнэлгийн биш иргэд ч бүүр мансуурах юм байна дөө.

Нэгдүгээрт. Чих хамар хоолойн өвчнөө үзүүлэхээр цаг авахад 13А-гүй байхад болно. Браво. Гэтэл тухайн өвчнийг зөв оношилж, оношдоо тохирсон эмчилгээ хийхийн тулд MRI, компьютерт томографийн шинжилгээ хийлгэхээр илгээж байгаа юм. Очоод цаг авах гэхээр 13А шаардлагатай. Ингээд Дөш эмч эцэстээ хүнд сурталтай болж байгаа юм

Хоёрдугаарт. Манай тасгийн очерыг хэдэн сар хүлээсний эцэст мэс засалд орж байгаа юм. Өө хэвтэхдээ 13А-гүй. Ёо, нэг удаа ч гэсэн болоо шүү дээ. Эмчлүүлэгч маань сайхан эдгээд эмнэлгээс гарах болоод лист авах гэсэн 13А заавал хэрэгтэй... Нэг бол анхнаасаа 13А-тай, үгүй бол яасан ч 13А-гүй болгочихоор ямар ...дагийнх нь амьдрал сүйрээд, мөнгө төгрөгөө алдаад, үхэж үрэгдчих гээд байдаг юм бол доо

Гуравдугаарт. Улсын хэмжээний эрүүл мэндийн даатгалаар үйлчилдэг бүх эмнэлэгт чих хамар хоолойн /хоолойн өвдөлт, буглаанаас бусад/ бүх үрэвсэлт өвчнийг ЭМИЙН эмчилгээ хийж хэвтүүлэхэд даатгалаас сохор улаан зоос хялайлгахаа больчихсон алдарт ЭМДҮЗ-ийн 8р тогтоолоор. Тэгэхээр эдгээр өвчнөөр өвдсөн иргэдийг авч хэвтүүлэн эмчлүүлэх эмнэлэггүй болно гэсэн үг. Яагаад гэвэл алдагдалтай. Ийм өвчнөөр нээх баян цатгалан хүн өвдөөд байдаггүйг бүгд л мэдэж байгаа. Мөн бүгдийг мэс заслаар эмчилдэггүйг.

Ийм иргэддээ ч, эмнэлгийнхэнд ч төвөгтэй шийдвэр яагаад байнга гараад байдгийг ойлгоход амархан л даа. Уланд байгаа мань хэдээсээ асуухгүй өөрсдийгөө бүгдийг мэддэг гэж боддог царайлсан хэдэн түшмэдийн л хийж байгаа ажил. Тэдний ухааны цар хүрээ л энэ. Үнэндээ энэ салбараас залхаад эхэллээ гэж. Залхаж байгаа бол зайл. Улс чамаар дутахгүй л гэх байх даа. Угаасаа гээд ч эхэлчихсэн" гэжээ. 

М.Дэвээ