УИХ-ын гишүүн Ж.Батзандан Өршөөлийн хууль болон улс төрийн өнөөгийн нөхцөл байдлын талаар өөрийн байр суурийг илэрхийлж, хэвлэлийнхэнд мэдээлэл хийлээ.  Тэрбээр Өршөөлийн хуулийн зарим заалтад тавьсан  Ерөнхийлөгчийн хоригийг хүлээж авна гэдгээ энэ үеэр илэрхийлэв. Ерөнхийлөгч хориг тавьсан талаарх баримт бичгээ УИХ-ын гишүүдэд хүргүүлсэн байна. Үүнтэй танилцаж байгаа бөгөөд хоригийг хүлээж авч болох юм байна гэсэн дүгнэлтийг тэрбээр гаргажээ. Харин Эдийн засгийн ил, тод байдлын тухай хуулийг дэмжиж байгаа гэв. Уг хууль батлагдсанаар аж, ахуй нэгжүүдэд боломж олгож байгаа бөгөөд уг салбар дахь цусны эргэлт сайжирч байгаа гэж үзэж байгаа аж. Тэрбээр энэ талаар "Эдийн Засгийн ил тод байдлын тухай хуулийг бизнес эрхлэгчид нааштай хүлээж авч байх шиг байна. Энэ хуулийн үр шим удахгүй гарах байх. Нөгөө офшор данстай, хөрөнгөө нуудаг, татвараа нуудаг, аудитаас зугатдаг олон хүмүүс байдаг. Тэр хүмүүсийн хөрөнгийг нэг удаа өршөөлд хамруулах замаар ил болгож, Монгол Улсын хөрөнгийн бүртгэлийг сайжруулан, эдийн засгийн цусны эргэлтийг сайжруулах зорилгоор энэ хуулийг гаргасан" гэлээ.

Ерөнхийлөгчийн хоригийг хуулийн дагуу нээлттэй хэлэлцэж, санал хураах юм байна. Хоригийг хэлэлцэх үеэр гишүүд улс орныхоо том эрх ашгийг бодож зөв шийдвэр гаргахыг тэрбээр бусад гишүүддээ уриаллаа.

Үүний дараа сэтгүүлчдийн сонирхсон асуултад хариуллаа.

-Жастин Капла нарын хэргийг өршөөсөн байдал Өршөөлийн хуультай холбогдож байгаа юу?

-Жастин Капла нарын хүмүүст Ерөнхийлөгч уучлал үзүүлсэн. Эрүүгийн хариуцлагаас нь чөлөөлсөн гэж Ерөнхийлөгчийн хуулийн зөвлөх тайлбарласан. Улсад учруулсан 35 тэрбум төгрөгийн татвараа төлөх ёстой гэсэн шүүхийн шийдвэр гарсан байгаа.

- Ерөнхийлөгчийн хоригийг манай гишүүд хүлээж авна гэж та бодож байна уу?

-25 жил бизнес хийж,  ажлын байр бий болгож,  25 жил зах зээлийн эхлэлийн зэрлэг капитализмаар явж, Монгол баялаг бүтээж, магадгүй алдаа оноо гаргаж явсан бизнесмэнүүдийг нэг удаад уучлахгүй бол болохгүй юм гэдэг бодол УИХ-ын гишүүдэд байсныг хэлмээр байна. Ер нь УИХ-аар хэлэлцэх явцад гишүүд “Монгол Улс алийн болгон бие биенээ хууль цагдаагаар хянадаг, цагддаг, дарамталдаг системээр явах юм. Үүнийг нэг тийш нь цэгцэлье”  гэдэг санал их гарч байсан.  Үүний дагуу Өршөөлийн хууль батлагдахад  гол нөлөө үзүүүлсэн. Өршөөлийн хууль авлига, албан тушаалын гэмт хэрэгтнүүдийг  чөлөөлөөд явуулж байгаа юм биш. Хүмүүс буруу ойлгоод байна.  Гэм буруугаа хүлээн зөвшөөрсөн, улсад учруулсан хохирлоо, авлигын замаар авсан өмч хөрөнгөө улсын төсөвт тушаасан, тушаахаа илэрхийсэн хүмүүсийг  өршөөлд хамруулна гэдэг зүйл заалттайгаар  батлагдсан хууль.  Ерөнхийлөгч хориг  тавьсан учраас  авилга, албан тушаалын 10 гэмт хэргийн 7 нь үндсэндээ өршөөлд хамрагдахгүй болно гэдэг нь тодорхой харагдаж байна. Хууль батлагдахад парламентын олонхи шаардлагатай, хуулийг хүлээж авахад парламентын 3/1 шаардлагатай. 3/1 гээдэг нь 38 гишүүн хуралдаанд оролцоход  14 гишүүн хоригийг хүлээж авахаар  дэмжсэн байхад  хангалттай гэсэн үг.  76 гишүүн байхад 25 гишүүн Ерөнхийлөгчийн хоригийг хүлээж авахаар дэмжсэн байхад хангалттай. Ер нь аливаа асуудлыг улстөржүүлэхээс өмнө манай улс төрийн тогтолцоо “чек@баланс” –ын тогтолцоон дээр тулгуурдаг гэдгийг ойлгох ёстой.  Ерөнхийлөгч буруу шийдвэр гаргахад ҮХЦ хүчингүй болгох, Засгийн газар буруу шийдвэр гаргахад УИХ хуулиараа хүчингүй болгох, УИХ алдаатай шийдвэр гаргахад Ерөнхийлөгч хориг тавих замаар  алдааг нь засч залруулах замаар хориг тавих бололцоо Үндсэн хууль, УИХ-ын тухай, Ерөнхийлөгчийн тухай хуулиар олгогдсон. Энэ ажлаа л улс төрийн институциуд хийж байгаа юм. Түүнээс бус гайхамшигтай, гавьяатай зүйл хийгээд байгаа юм биш. Авлигатай тэмцэх үүрэг Монгол Улсын төрийн бүх албан тушаалтнуудад байгаа. Монгол Улсын Ерөнхийлөгч авлигатай, албан тушаалын гэмт хэрэгтэй тэмцэнэ гэж гарч ирсэн. Ерөнхийлөгч бүрэн эрхийнхээ хүрээнд хоригоо тавьсан. Үүнийг УИХ-ын цөөнгүй гишүүд дэмжиж байгаа.

-Сайд нарын томилгооны асуудалд ямар байр суурьтай байна вэ?

-Сайдын томилгооны асуудалд мэдээлэл одоохондоо хомс байна. Засгийн газрыг АН “Шударга ёс” эвсэлтэй хамтарч байгуулах нь тодорхой. Хууль, эрхзүйн өөр гарц үндсэндээ бараг байхгүй. Парламентад  суудалтай  бүлэг байгуулах хэмжээний улс төрийн нам эвсэл хамтар Засгийн газрыг байгуулдаг. Одоогийн байдлаар парламентад суудалтай бүлэг байгуулах хэмжээний АН, МАН, “Шударга ёс” эвсэл гэсэн гурван хүчин байна. ИЗНН хоёрхон гишүүнтэй, бүлэг байгуулах боломжгүй. Бие даагчийг парламентад улс төрийн хүчин гэж үздэггүй. Хууль, эрхзүйн орчны хүрээнд  “муу нэртэй, луу данстай” Н.Энхбаяр гэдэг удирдагчтай “Шударга ёс” эвсэлтэй хамтрахаас өөр аргагүй байгаа. Иргэд олон түмэн ийм сонголтыг хийж, олонхигүй парламентыг бүрдүүлсэн. Олонхигүй парламентын зовлонг өнөөдөр УИХ эдэлж байгаа.  Гэхдээ засаглалын хямралаас гарч, тогтвортой байдлыг бий болгож, Засгийн газраас  бүрдүүлээд явах бололцоо бидэнд хууль эрхзүйн хүрээнд байгаа.

-АН сайд нарынхаа нэрийг тодруулсан уу?

-АН-ын сайдууд хараахан тодорхой болоогүй байна. Одоогийн байдлаар УИХ-ын гишүүн Л.Эрдэнэчимэг, Г.Баярсайхан, Д.Гарамгайбаатар, Б.Болор, Н.Батбаяр зэрэг хүмүүсийн нэр сайдад яригдаж байгаа. АН болон “Шударга ёс” эвслийн хооронд эцсийн байдлаар ямар яамдаа авах, квотоо хэдээр тогтох нь шийдэгдээгүй байгаа юм.  

-Нэр дэвшиж байгаа хүмүүсийг харахаар  салбартаа мэргэжил, туршлагатайгаасаа үл хамааран сайд болоогүй үлдсэн хэсэг нь өрсөлдөөд байна гэсэн ойлголт нийгэмд байна. Үүнд та ямар байр суурьтай байгаа бол?

-Сайд бол салбартаа мэргэжлийн, туршлагатай, үлдсэн хугацаанд салбараа аваад явчих хэмжээний мэдлэг чадвартай хүмүүс томилогдоосой билээ гэж хүсч байна. Сайдуудыг сонгох асуудал АН-ын ГЗ-өөр орж, олонхийн саналаар шийдэгдэх байх гэж харж байгаа.

-Эдийн засгийн ил тод байдлыг дэмжих хуульд олон нийт шүүмжлэлтэй хандаж байгаа. Ганц тайлантай татвараа шударгаар төлөөд явж байсан баялаг бүтээгчдээ дэмжихгүй, ялгавартай авч хэлэлцэж байгаад зарим нь дургүйцэж байна?

-Аливаа Өршөөлийн хууль батлагдсаны дараа хохирогчдын эрх ашиг хөндөгддөг. Гэмт хэрэг хийсэн олон мянган хүмүүсийг өршөөлд хамрууллаа, хохирлыг яах вэ гэдэг. Эдийн засгийн өршөөлийн хууль батлагдсаны дараа татвараа төлөөгүй, хөрөнгөө нууж байсан хүмүүст ашигтай байдал үүслээ. Шударгаар бизнес эрхэлж байсан хүмүүс нь хохироод үлдэх үү гэдэг асуудал яригддаг. Шударгаар бизнес эрхэлж, татвараа олон жил төлсөн аж ахуйн нэгжүүдийг дэмждэг бодлого төрд байгаа. Хамгийн наад зах нь төрийн захиалгатай бизнес, тендэрт ороход татвараа шударгаар төлдөг, балансаа тогтмол гаргадаг, татварын өргүй аж ахуйн нэгж компаниуд эхний ээлжинд давуу эрхтэй оролцдог заалт байгаа. Бизнес эрхлэгчдийн зүгээс өөр тодорхой саналууд байвал хуулинд оруулахын төлөө ажиллахад бэлэн байна гэдгээ илэрхийлье.

Т.Хулан