Улаанбаатар хотын Цагаандавааны хогийн цэг дээрээс хоногийн хоолоо залгуулдаг иргэд Өмнөговь аймгийн зарим сумдыг зорих нь ихэсчээ. Тэд тус аймгийн иргэдийн эзгүй байдлыг ашиглаж хулгай, тонуул хийдэг болсныг нутгийн иргэд ярьж байна.

Ингээд Өмнөговь аймгийн Ханбогд сумын засаг дарга Т.Буян-Өлзийтэй ярилцлаа.

-Ханбогд сумын хувьд хөгжлөөрөө тэргүүлэгч гэж явдаг. Тэгвэл цаашид улам хөгжүүлэхийн тулд ямар ажил хийж байна?
-Ханбогдчууд  хөгжил бүтээн байгуулалтын асуудлыг өөрсдөө шийддэг онцлогтой. Монголын томоохон уул уурхай бүтээн байгуулалт явагдсан сум.  Монгол Улсад тэмээгээрээ нэрээ мөнхөлсөн газар. Мөн Оюутолгойн орд Ханбогд суманд харьяалагддаг.

Гашуун сухайтын хилийн боомтын үйл ажиллагаа Ханбогд сумын нутаг дэвсгэрт явагддаг. Ханбогд сум 90 жилийнхээ ойгоор бүтээн байгуулалтын олон ажлыг хийж Ханбогд хот болох зорилт дэвшүүлсэн.  Тодруулбал, хот төлөвлөлтийг асуудлуудыг шийдэж 2025 он гэхэд 32 мянган хүнтэй хот болох зорилттойгоор хотын анхны шангаа татаж, үйл ажиллагаагаа явуулж хот болох бүтээн байгуулалтын ажлыг сүүлийн хоёр жилийн хугацаанд тасралтгүй явуулж байна.

Ханбогд сумынхаа хэмжээнд газар доорх байгууламжийг аймгийн хэмжээнд хийж эхэлсэн. Мөн сум дундын 50 ортой төрөх эмнэлэг, цэвэрлэх хүрээлэн зэрэг ажлыг хийж бүтээж байна. Цаашид төсвийн байгууллага нэмэгдэж сум дундын шүүх, прокурор, ШШГГ, Тахарын албууд манай суманд үйл ажиллагаагаа явуулж эхэлж байна.

Цаашлаад онцгой байдал, мэргэжлийн хяналтын тасаг байгуулаад ирэхээр төрийн байгууллагууд нэмэгдээд эхлэх юм.

-Орон нутагт оруулдаг хөрөнгө оруулалт нэмэгдэж байна уу?
-Ханбогд сум өөрөө өөрийгөө санхүүжүүлдэг сум. Тиймээс улсын төсөв, аймгийн төсвөөс авдаггүй. Харин эргээд аймгийн төсвөө бүрдүүлдэг Монголын ховорхон сумын нэг. Тиймээс бид олсон орлогынхоо давсан хэсгээр Ханбогд суманаа бүтээн байгуулалт хийдэг. Өнгөрсөн жил л гэхэд 700 гаруй сая төгрөгний бүтээн байгуулалтыг өөрийнхөө хөрөнгө оруулалтаар бий болгож цэнгэлдэх хүрээлэн барьж байгуулсан. Мөн орсон орлогынхоо хэмжээгээр аймаг орон нутагтайгаа хамтарч 320 хүний суудатай Үлэмжийн чанар соёлын өргөөг  барьж байна. Энэ мэт өөрсдийнхөө төсвөөр бүтээн байгуулалт хийдэг.

Гэвч энэ жилийн хувьд төсвийн хүндрэл гарч ирж байна. Сүүлийн дөрвөн сар үндсэндээ төсөв зогсож бүх томоохон бүтээн байгуулалтыг хойшлуулаад байгаа.  Энэ маань цэвэр Монголын төмөр замтай холбоотой.

Гашуун сухайтаас- Тавантолгой орж байгаа энэ зам маань Ханбогд сумын нутаг дэвсгэрээр 100 км явагдаж байгаа.  Үүний шороон далангийн ажилд өгөх ёстой мөнгөний хэмжээ 1.3 тэрбум  гаруй төгрөг болж байна. Гэтэл энэ мөнгөө “Монголын төмөр зам” ТӨХК орон нутагт өгөөгүйгээс болж төсөв хүндрээд байгаа.

Энэ мөнгө орж ирснээр Ханбогд сум нийгмийн даатгал, бусад бүтээн байгуулалтаа шийдэх ёстой.  Ерөнхийдөө сүүлийн саруудад аймгаас зээл авсан байдалтай байна.

-Энэ асуудлыг шийдэхийн тулд  хандах газарт нь хандсан уу. Ямар хариу өгөх юм?
-2013 онд 800 гаруй саруй, 2014 онд 400 гаруй сая төгрөг авах ёстой.  2015 онд энэ ажил хийгдээгүй.  Үүнийг сум бусад гурван сумтайгаа хамтарч хөөцөлдсөөр байгаа. Баян-Овоо, Цогт цэций сумын хувьд Самсунг компани хариуцаж ажилладаг. Харин Ханбогд сумын хувьд Монголын төмөр зам хариуцаж ажилладаг. Гэтэл өнөөдөр аймагт ажлын хэсэг удаа дараа гарч дээрх асуудлын араас явсан ч шийдэлд хүрэхгүй байна. Өнгөрсөн долоо хоногийн баасан гарагаас хойш миний бие Монголын төмөр замд байсаар байгаад ирлээ.

Монголын төмөр зам 2013 онд авсан хайрга, дайрганыхаа мөнгийг Самсунг компани шилжүүлсэн гэдэг. Гэтэл Самсунг компани маань болохоор Ханбогд сумын мөнгийг шилжүүлээгүй, манайх угаасаа хариуцдаггүй гэдэг. Үүнийг бид шалгаад, гэрээ хэлэцлээгээ хянасны эцэст “Монголын төмөр зам” ТӨХК төлөхийн байна гэдгийг мэдсэн.

Гэтэл “Монголын төмөр зам” төрийн компани нь улсаас авах санхүү татаасаа аваагүй, санхүүжилт аваагүй гэх зүйл ярилаа.

Зургаан сараас хойш хаагдсан төрийн өмчит хувьцаат компанийн данс улайссан байдалтай л байна.

Үүнийг Монголын Засгийн газар өөрсдөө л шийдэхээс өөр аргагүй.

Бид энэ бүхнээс болж бүтээн байгуулалтыг бүрэн зогссон. Ажилчдынхаа цалинг тавьж чадахгүй, цалингийн зээлтэй хүмүүс давхар давхар өрөнд орсон ийм байдалтай байна.

-Оюутолгойн үйл ажиллагааны хувьд асуудалтай зүйл байна уу?
-Үйл ажиллагаа нь үргэлжилж байна. Оюутолгойн татвар төлөлт аймаг, улсад очдог. Тэгэхээр Ханбогд суманд үлддэг зүйл байдаггүй.  Оюутолгойгоос гэрээ хийж, санхүүжилт авах асуудлыг хамтарч хэлэлцэж шийдвэрлэдэг. Тэд өөрсдийнхөө санаагаар бүтээн байгуулалт бол хийж өгдөг.

-Орон нутгийн иргэдийн амжиргааны түвшин?
-2010 оны сүүлээр Ханбогд сум ажилгүй иргэнгүй болсон байсан. Одоо эргээд Оюутолгойн цомхотгол явагдсанаар 100-гаад ажлын байр хайж байгаа ажилгүй иргэдтэй болсон. Гэхдээ бид ажлын байр нэмэгдүүлэх саналыг тавьсаар байгаа.

Ханбогд сумын өрхийн дундаж орлого өндөрт ордог. Суурин 5400 орчим иргэнтэй.

Д.Ундрах /24tsag.mn/