Түүний ажлын өрөө зураач, барималчдын урлангаас арай өөр аж. Бийр, будаг хөглөрөх бус бичгийн ширээ, зөөлөн сандлаар тохижуулсан, том, жижиг хоёр өрөө бүхий тохилог албан тасалгаанд тэрбээр бүтээлүүдийнхээ эх загварыг урладаг аж. “Урлан” булангийн зочноор урьж байгааг минь сонсоод тэрбээр “Энэ өрөөнд л уран бүтээлээ хийж байна даа. Би сайхан, том урлантай болохсон гэж мөрөөддөг. Одоогоор томоохон төслүүдийн удирдагч маягаар ажиллаж байна. Бүтээлийн эх заг варыг цаасан дээр, эскиз маягаар хийж байгаа учраас үзэг, цаас байхад болчихдог. Төслийн ажлуудаа эмх цэгцэнд нь оруулчихаад хувийн уран бүтээлдээ анхаарал хандуулж, үзэсгэлэнгээ гаргана гэж бодож байгаа. Тэгэхээрээ жинхэнэ утгаараа урланд уран бүтээлээ туурвина” хэмээсэн.

-Дэлхийн хамгийн том морьтой хөшөө, Майдар бурхантай цэцэрлэгт хүрээлэн, Морин хуурын хэлбэр бүхий цамхаг зэрэг том бүтээлүүдийн автор нь та. Хамгийн том гэсэн тодотголтой бүтээлээр дагнахаар шийдээ юү?

-Цонжин болдог дахь Чингис хааны морьтой хөшөө бол Х.Баттулга гишүүний санаа байсан. Монгол үндэстний бахархал болсон их хааны хөшөөг хамгийн том гэсэн тодотголтойгоор эх нутагтаа бүтээе, жуулчдад үзүүлэх нэг зүйл хийе гээд надад захиалсан. Морин хуур цамхаг, цогцолбор миний санаа. Дэлхийн томоохон хотуудад хотоо өндрөөс харах, орчноо тольдох боломжийг иргэддээ олгодог цамхаг, өндөр байгууламж байдаг. Харин Улаанбаатарт тийм байгууламж байхгүй шүү дээ. Дизайнер хүн болохоор үүнийг ямар маягаар, ямар хэлбэртэй байвал дээр вэ гэж бодож явсаар үндэсний бахархал болсон морин хуураар хийе гэж шийдсэн. Энэ ажил маань мөнгө санхүүгийн асуудлаас болж хэсэг саатаад ойрноос нааштайгаар шийдэгдэж байгаа. Удахгүй шав тавих ёслол болно.

-Таны эх загварыг нь гаргасан Битлзийн хөшөөний тухай хэсэг яригдаад таг боллоо?

-Хийхээр төлөвлөсөн олон аж лын маань нэг л дээ. Таван жилийн өмнө эскизээ хийгээд бэлэн болгочих сон. Х.Баттулга гишүүн санхүүжүүлээд хөшөөгөө барьж эхэлж байтал яг тэр тэр үед УИД-ийн өмнө “Битлз”- ийн өөр нэг хөшөө босож таарсан учраас ажлаа зогсоосон. Энэ хөшөөгөө барина. Хэзээ, хаана гэдэг нь одоохондоо тодорхойгүй байна.

Монголчуудад ардчиллыг хүсэх, ард чилсан дуу хоолой цуурайтахад “Битлз” хамтлаг их нөлөөлсөн. Хаагдмал нийгмийн үед бидний нууж, хаан байж сонссон чөлөөт нийгмийн дуу хоолой байлаа шүү дээ. Тийм болохоор энэ гайхамшигт дөрвөлийг магтан дуулах, мөнхжүүлэх үйлсэд хувь нэмрээ оруулахсан гэж бодож явдаг.

-Олон уран бүтээлч дэлхийд данслагдах том бүтээл хийх хүсэл тээдэг ч мөнгө санхүүгийн бэрхшээлтэй тулгардаг. Харин танайдвартай санхүүжүүлэгчтэй, азтай юм?

-Анхны уран бүтээлүүдийг маань дэмжсэн УИХ-ын гишүүн Х.Баттулгад баярлаж явдаг. Сүүлийн жилүүдэд хүмүүсийн амьжиргааны түвшин дээшилж, хөрөнгөлөг давхаргынхан нэмэгдэж буй учраас уран зураачдын бүтээл борлох нь ихэссэн. Үүнийг дагаж уран бүтээлчдийн санхүүгийн байдал ч гайгүй болж байгаа. Харин дизайнеруудын хувьд байдал дээрдээг үй. Үйлдвэрлэл хөгжөөгүй орны дизайнеруудад хийх ажил хомс шүү дээ. Бараа бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэж байж дизайнерт хийх ажил гарч ирдэг байхгүй юу. Мэргэжлээрээ ажиллах боломж байхгүй учраас барилгын архитектур, дизайны чиглэлээр түлхүү ажиллаж байна даа.

Намайг ганц Чингис хааны морьтой хөшөө л хийсэн хүн гэж бүү хараасай. Юм юм л хийх гэж зүтгэж байна. Би нэг компанийн харьяат, тэдний захиалгаар л уран бүтээл хийдэг хүн биш гэдгийг ойлгоорой. Майдар бурхан бүхий цогцолбор барих томоохон төсөл хэрэгжүүлж байгаа. Энэ төсөл олон жил үргэлжлэх учраас хувийн уран бүтээлдээ анхаарал хандуулж чадахгүй байна. Орон сууцны архитектур, хот тохижилтын ажлын захиалга байгаа. Заримыг нь хийж байна. Байгууллагын лого зурдаг. Аль болох олон зүйлд гар бие оролцож, хувь нэмрээ оруулахыг хүсдэг. Зураач мэргэжлээ ашиглаад Монгол Улсын хөгжилд чадах чинээгээрээ оролцож байгаа минь энэ.

-Чингисийн морьтой хөшөөг бүтээх санал тавихад зүрхшээж байв уу?

-Тэр захиалга орж ирэхэд баярласан. Ямар ч уран бүтээлч ийм санал хүлээж аваад баярлах байх. Би өөртөө их итгэлтэй, эрдүү хүн. Маш их хариуцлага ирлээ гэж бодож, бүтээл дээрээ их төвлөрч, ар гэр, эхнэр хүүхэд, орчин тойрноо “мар таад” зүтгэсэн. Нэг мэдэхэд есөн сар өнгөрч, хөшөөгөө бариад дуус сан байж билээ. Эргээд бодоход үнэм шмээрг үй богино хугацаанд дуусгасан байна лээ шүү. Онгод гээч нь орсон байх.

-Та Чингисийн хөшөөгөөр хүмүүст танигдсан шүү дээ. Түүнээс өмнө ямар уран бүтээл хийж байв?

-“Боролдой” студид найруулагч, зураачаар ажиллахын зэрэгцээ уран зураг зурдаг байлаа. Хүмүүс уран зураг сонирхох бус амьдралаа яаж авч явах талаар илүү боддог үе байлаа шүү дээ. Тэр үед зургийн борлуулалт муу байсан болохоор бүтээлээ хямдхан ч болов борлуулаад амьжиргаагаа залгуулдаг байсан.

Морьтой хөшөөнөөс өмнө намайг хүмүүст таниулсан бүтээл бол сүмо бөхийн аваргад олгодог Монгол Улсын Ерөнхий сайдын нэрэмжит цом шүү дээ. Тухайн үед мөнгөн аяга бэлэглэдэг байсан юм. Гэтэл бусад орны бөхчүүдэд Ерөнхий сайд нь сүртэй цом гардуулаад байхаар манайд бас ийм цом хэрэгтэй юм байна гээд уралдаан зарласан. Тэр уралдаанд миний “Гурван цагийн бэлгэдэлт бөхчүүд” цомын эх загвар түрүүлж, одоо болтол их аваргуудын хүч, хийморийг мялааж байна даа.

-Та түрүүн лого зурдаг гэж ярьсан. Дэлхийн хамгийн том гэх тодотголтой бүтээл хийдэг хүн хамгийн жижиг бүтээлд бас ур чадвараа сорьдог хэрэг үү?

-Лого гэдэг чинь бэлгэдлийн урлаг байхгүй юу. Соёлт хүн төрөлхтөн байгууллага, бараа бүтээгдэхүүндээ таних тэмдэг, лого өргөн ашигладаг болсон. Энэ нь яваандаа урлагийн томоохон төрөл болон хөгжиж байна шүү дээ. Би нэлээд олон логоны загвар гаргасан даа. Үүнийг маань хэрэглэдэг нь ч бий, хэрэглэхээ больсон нь ч бий л байх. Би ч тэр болгоныг хадгалж үлдэхгүй юм.

Тэднээс Их Монгол Улс байгуулагдсаны 800 жилийн ойн эмблем, “Оюу толгой” компанийн лого, Ардчилсан намын сонгуульд ашиглаж байгаа Монголын газрын зураг хэлбэртэй, давхиж буй морьтой хүний дүрс бүхий лого зэрэг бүтээл маань надад таалагддаг. Эд бүгд уран бүтээлчдийн дунд зарласан уралдаанд түрүүлж, сонгогдсон бүтээлүүд л дээ.

Их Монгол Улс байгуулагдсаны 800 жилийн ойн эмблем бол тэр жилийн турш Монгол Улсын төрийн байгууллагуудын гадаад, дотоодод явуулсан албан бичиг, урилгад ашиглагдсан. Ер нь ганц жижигхэн лого улс орны нүүр царай болж, ямар соёлтой, дизайны хэр мэдрэмжтэй улс вэ гэдгийг харуулах тохиолдол байдаг. Тэгэхээр лого зурна гэдэг их хариуцлагатай ажил байгаа биз.

Лого гэдэг харахад жижигхэн ч их том утга санааг ардаа агуулж байдаг. Бэлгэдлийн урлаг хүний оюун, тархийг хөгжүүлдэг, сонирхолтой ажил шүү дээ. Залуу уран бүтээлчид бэлгэдлийн урлагаар оролдоосой.

Х.УЯНГА