СТА, жүжигчин С.Лхагвасүрэнтэй ярилцлаа.

  -Наадам болох гээд байдаг. Шинэ уран бүтээлийн ажилтай завгүй байх шиг байна аа?

-Харин тийм ээ. Наадам болох гээд хүн бүр л догдолж байна. Уран бүтээлч бидэнд баярлах, амрах зав хомс л байх юм. “Жексон амьд” уран сайхны кинонд ажиллаад дөнгөж дууслаа. “Хэрүб” энтертаймент, “Эрхэм элч” уран бүтээлийн нэгдэл хамтарч энэхүү киногбүтээлээ. Ноднин хавар кино зохиолтойгоо анх танилцсан. Бат-тулга, Энхбаяр гээд залуу жүжигчид зохиолыг нь бичсэн. Зохиол дээр зохиолч Эрдэнээ багагүй хугацаанд сууж засвар хийж байж киноныхоо үндсэн зохиолыг гар- гасан юм. Кино театруудын дэлгэцнээ сая нээлтээ хийлээ.

   -Яагаад “Жексон амьд” гэж нэрлэсэн юм бэ?

-Попын хаан Майкл Жексоныг нас барахад дэлхий даяараа шуугиан дэгдсэн. Шүтэн бишрэгчид нь уйлж, дуулж байхад зарим нь амиа хорлож байсан тохиолдол гарсан гэдэг. Энэ харамсалтай үйл явдлын дараа зохиолчид маань зохиолоо бичиж байгаад үйл явдалтайгаа холбосон юм билээ. Засвар хийхдээ энэ талыг нь илүү хөгжүүлсэн. “Жексон амьд” гэсэн үгийг дурдаад өнгөрөх биш голлох үүрэгтэй болгоё гэдэг дээр санал нэгдэцгээсэн юм. Кинонд маань Жексоныг үнэнхүү шүтдэг нэг дүр байгаа. Тэр дүрийн хүн маань шоронд хоригдож байсан боло- хоор Жексоны үхсэнийг мэдээгүй байдаг юм. Харин наранд гарч ирээд тэр мэдээг дуулаад хүнд цохилтод орсон байх үед нь нэг нөхөр “Амьд ч юм билүү” гээд хэлчихгүй юу. Энэ үг нь шоронгоос гарч ирсэн залууд амьдрах итгэ- лийн гэрэл болдог. Хүн хүндээ итгэлийн үг хэлэх хэрэгтэй гэсэн санаа юм. “Жексон амьд” гэж сонссон залуу өөрт нь тэр үгийг санаатай ч юм уу, санамсаргүй ч юм уу хэлчихсэн киноны гол баатрын хүндээ том тус хүргэж байгаа юм.

   -Та гол дүрийг нь бүтээв үү?

-Данс гээд гол дүрийг бүтээсэн. Киноны өмнө “Хэрүб" энтертай- ментийнхантай яриад хоёр та- лаасаа жүжигчдээ гаргая гэж ярьцгаасан юм. Дансын дүрд тоглох саналыг нэлээд хэдэн хүнд тавьсан ч ажлын зав зай нь таараагүй. Зохиолоо уншуулахад зарим нэгэнд нь таалагдаагүй. Ингээд явсаар байгаад “Шаварт унасан шарын эзэн хүчтэй” гэгчээр өөрөө дараа ахин хамтарч ажиллана гэж байсан ч амжсангүй. Түүнээс хойш “Халуун сэтгэл” шиг, түүнээс ч илүү уран бүтээл хийх ёстой гэсэн шаардлагыг өөрсдөдөө тавьсан. Зүгээр юм хийж буй мэт хараг- дахын тулд дэмий шальдир булдар зүйл хийхийг хүсээгүй. Зохиолчидтой гэрээ хийн хамтарч ажиллаж байсан ч тэр бүр зохиол нь таалагдаагүй. Ингээд яв- саар байгаад “Шаварт унасан шарын эзэн хүчтэй" гэгчээр өөрөө тоглох хэрэгтэй болсон. Кино 30- хиолыг бичиж. найруулсан Бат- тулга маань Хүзүү гээд мөн гол дүрийг бүтээж байгаа.

   -”Эрхэм элч” нэгдлийнхэн хошин урлагийн төрөлд түлхүү тоглож байсан. Одоо кино урлагт хүчин зүтгэж байна уу?

-”Эрхэм элч”-ийнхэн маань тайз, дэлгэцийн төрлийн аль алинд л уран бүтээл хийж байна. 2001 онд нэгдэл маань Оросын алдарт хошин зохиолч Михайл Зодорновын “Нөхрөө надад зарчих” хэмээх инээдмийн жүжгээр нээлтээ хииж байсан. Түүний дараа тайзны хошин шоу үзүүлбэрүүдийг үзүүлдэг байлаа. Мөн богино хэмжээнии инээдмийн дэлгэцийн бүтээлд тоглодог байв. Сүүлийн үед бүрэн хэмжээний уран сайхны кинон дээр голлон ажиллаж эхэлсэн. Хамгийн сүүлд л гэхэд бодит амьдралаас сэдэвлэн бүтээсэн “Халуун сэтгэл” уран сайхны киног бүтээсэн. Театр, киноны мэргэжлийн зохиолч Соргодогийн Жаргалсайханы үнэнхүү гайхалтай зохиол байсан юм. Кино маань ч өөрөө сайн болсон гэжбоддог. Энэ киноныхоо ахин хамтарч ажиллана гэж байсан ч амжсангүй. Түүнээс хойш “Халуун сэтгэл” шиг, түүнээс ч илүү уран бүтээл хийх ёстой гэсэн шаардлагыг өөрсдөдөө тавьсан. Зүгээр юм хийж буй мэт хараг- дахын тулд дэмий шальдир булдар зүйл хийхийг хүсээгүй. Зохиолчидтой гэрээ хийн хамтарч ажиллаж байсан ч тэр бүр зохиол нь таалагдаагүй. “Жексон амьд” киноныхоо зохиолыг уншаад уран бүтээл болгочих юмсан гэсэн хүсэл эрмэлзэл төрсөн. Тэгээд ч өмнө нь манай нэгдлийнхэн адал явдалтай кино бүтээж байгаагүй. Тэр утгаараа мөн сонирхол татсан.


   -Мэргэжлийн зохиолчид кино зохиол гаргаж чадахгүй байгаа энэ үед ямар арга хэмжээ авбал дээр юм бол?

-Киноны зохиолч гэдэг мэргэжил тусдаа байдаг. Холливуд энэ тал дээр анхаарал хандуулан “Кино зохиол хэрхэн бичих вэ” гээд ном гаргасан байна. Үүгээр хийсэн киног үзэгчид, шүүмжпэгчид өндөр үнэлж байгаа юм. Гэсэн ч тамга дарсан юм шиг нэг ижил байх ёстой гээд тулгаж болохгүй. Аль болох шинийг эрэлхийлсэн уран бүтээл гарах хэрэгтэй. Дэлхий даяараа мөрддөг энэ стандартаар суралцсан хүн манайд тун ховор. Мэргэжлийн кино зохиолч үнэхээр дутмаг байна. Уран бүтээлчид амьсгалах агаар, уух усгүй харан- гадаж байна шүү дээ. Тийм ч болохоор залуу уран бүтээлчид маань өөрсдөө зохиолоо бичээд эхэллээ. Манайд байгаа мундаг зохиолчид яруу найраг, богино өгүүллэг, тууж, романаа гайхалтай сайхан бичдэг. Кино зохиол гэдэг энэ стандартад тааруулж биччих зохиолч алга. Арай л туршлагажаагүй байгаа юм уу даа гэж бодох юм. Одоо кино хийж буй уран бүтээлчид Монголынхоо сайн гэ- сэн зохиолчдын өгүүллэг, туужийг задалж, хумьж, дэлгэрүүлж кино зохиол болгон давхар ажиллаж байна.

   -Мэргэжлийн зохиол тэр бүр олдохгүй байгаа хэдий ч олон кино нээлтээ хийж байна шүү дээ?
-Энэ хөгжлийн нэг хэлбэр юм даа. Зохиолчдынхоо дутууг нь нөхөж, дундуурыг нь дүүргэж байна.

   -Нөгөөдөр наадам болох гэж байна. Хаана хэрхэн наадах вэ?

-Наадмаас илүү “Жексон амьд хэмээх кинондоо анхаарчихаад байж байна. Манай уран бүтээлчид төрийнхөө баяр наадмын өмнө шинэ үзвэрээр бэлэг барья гэж ярьсан юм. Зун болохоор киночид маань кино театруудад төдиилөн киногоо өгдөггүй. Намар оюутан, сурагчид хичээлдээ ирэх үеэр орлого олох ашиг сонирхльж үүднээс зун киноны нээлтээ хийдэггүй. Бид “Эрхбиш сая гаруй хүнтэй нийслэл хот байна даа хэдийгээр оюутан залуус хөдөө гадаа явлаа гэхэд үзэх хүмүүс байгаа байлгүйдээ” гээд нээлтээ хийсэн. Уран бүтээлчид гэдэг хийсэн бүтээлээ тэр болгон хавдараад байж чаддаггүй юм билээ. Үзэгчдийн шүүмжийг сонсох гээд тэсч ядаж байна.Энэ жил наадмаар гэртээ баярлана. Надад цаг зав хомс байдаг тул аль болох гэртээ баих сонирхолтой. Телевизээрээ бөх, морь,сур, шагайгаа үзчихнэ. Наадмын талбай, Хүй долоон худаг ороод юм үзье гэхээр холоос сайн харагддаг- гүй. Тийм болохоор телевизээр үз- сэн нь хамаагүй дээр. Гэрийн бууз, хуушуур, цай ч бас янзтай даа.

  -Бага насныхаа наадмын сайхан дурсамжаас дэлгэхгүй юу?
-Бага байхдаа Сэлэнгэ аймгийн Баруунбүрэн суманд үзсэн наадам санаанаас ердөө гардаггүй юм. Ер нь сумын наадам шиг сайхан наадам болдоггүй гэж боддог. ЗИЛ 130 машины ачаан дээр гарч байгаад л морь үзэхээр явна. Өвөө дуран тавиад л.
Сумын гуанзны хуушуур, буузыг идээд захиргааны гэр, сургуулийн асар руу орж хуушуур иднэ шүү дээ. Сүүлд нь энэ жилиин наадмаар тэдний хуушуур л сайхан байлаа гээд хуушуурын тухаи яриа өрнүүлдэг байлаа. Хүүхэд байхдаа хөдөө тэгж наадамладаг байсан бол хотод ирснээс хойш голдуу тоглолттой таардаг байсан. Хурдан морь унаж, барилдаж явсангүй. Драмын театрт баихад Гадаад хэргийн яамны тэнд жагсдаг байсан юм. Х.Баянмөнх аварга тэргүүтэй бөхчүүд талбай руугаа явж байхтай таарна. Тэгээд “Аваргаа амжилт хүсье гээд л зогсож байна шүү дээ. Наадмын үеэр тоглолттой байж таарвал тайзнаас буугаад л “Өнөө бөх яав, хэн давсан бэ” гэж асуучихаад эргээд тайзандаа гараад тоглолтоо үргэлжлүүлнэ. Монгол Улсын далай аварга Агваанвгсамдангийн Сүхбатын барилдаан гайхалтай санагддаг. Хурд, хүч гэж ярих юм байхгүй. Унаж явахдаа мэх хийдэг лут бөх. Аваргыг барилдаж байхад би бөх үзэх сонирхолтой байсан.

-Наадмаа гэртээ тэмдэглэчихдэг юм байна. Та ер нь ямар баярт илүү дуртай вэ?
Монголд олон баяр бий. Ихэнх - нь туйлширч, гуйвсан баярууд л байх юм. Баяр гэдэг идэж, уух, наргиж, цэнгэхийн нэр биш байлтай. Зарим нь хадуурчихаад байгаа нь анзаарагддаг. Баярын тухай ярьсных Цагаан сарын тухай бас ярьчихъя. Уг нь хаврын эхэн сартайгаа золгож буйг тэмдэглэдэг сайхан баяр байлаа. Суүлдээ сар өдөр нь зөрөөд, хаврыг угтах баяр гэсэн утгаа алдаад эхэлсэн. Өдөр судраа буруу тэмдэглээд ирэхээр сэтгэлд жаахан сэвтэй болчихдог юм байна.

•Таныг “Мистер Бин гэдэг байсан. Анх тэгж дуудуулахад ямар санагддаг байв?

-Хүмүүс тэгж нэрлэхэд яагаад надад ийм нэр өгчихөв гээд боддог байсан. Тоглолтыг чинь үзэж байхад ер нь төстэй харагддаг шүү Ьп 130 гэж хүмүүс ярьдаг байлаа. Тэр үөд -аад найруулагч Ц.Хүсэлбаатартаи - ,"ран хамтарч үг цөөнтэй, үил явдлаа хөдөлгөөнөөр илэрхийлдэг инээдмийн нэвтрүүлэг хийж байсан юм. “Мистер Бин”-тэй төстэй. Эхэндээ ч ач холбогдол өгч анзаараагүи. Хүн болгон “Мистер Бин Лхагваа^ гээд ирэхээр тэр хүнийхээ тухаи сонирхож, судлаад ирдэг юм билээ. Английн алдартай тэр сайхан жүжигчний нэрээр нэрлэсэнд баярладаг. Тэр хүн шиг хүмүүст хэрэгтэй шүүмжлэлтэй зүйлииг нь хэлж байх юмсан гэж боддог. “Мистер Бин’’-Д хүн болгон сайн ханд- даггүй юм билээ. Өндөр соёлтой улсыг эвгүй шүүмжилчихдэг болохоор таагүй байдаг гэсэн.

-Уулзчих юмсан гэсэн бодол бий биз?
-Англид тоглолтоор явж байхдаа Мадам Туссений лааны тосон баримлын үзэсгэлэнг үзэж явахдаа “Мистер Бин”-ийг хайсан. Юмыг яаж мэдэхэв. Тааралдчих юм билүү гэж бодоод. Үнэхээр таарчихвал хамт зургаа авахуулах завшаан олдож магадгүй. Би “Мистер Бин”-ийг уран бүтээлч, хувь хүнийх нь хувьд хүндэлж явдаг.

   -Хошин урлагийг монголчууд янз бүрээр л хүлээж авдаг. Та үүн дээр ямар бодолтой явдаг вэ?
-Үнэхээр янз бүрээр ярьж байна. Энэ нь хошин урлаг хөгжиж буйг харуулсан нэг хэлбэр. Магадгүй хэсэг хугацааны дараа жүжигчид, тоглолт нь өөрчлөгдөнө. Би хамтлаг, продакшнуудыг “Сайн бөгөөд чанартай уран бүтээл тавих ёстой” гэж хэлж байгаа. Хошин урлагийнхан эхнээсээ хошин жүжиг рүү ороод эхэлсэн. Миний хувьд өөр уран бүтээл, өөр инээдийг гаргаж ирэхийг хичээдэг. Үзэгчид “Та нар шинэ юм хийхгүй бол бид нар инээхгүй шүү” гэдэг. Тийм болохоор уран бүтээлчид хичээх л хэрэгтэй. Өмнө нь тоглож байсан дүрээ ахин бүтээхгүй юмсан гэж боддог, Монголчууд намайг эмэгтэй хүний дүрээр ханатлаа харсан.

   -Хошин урлагийнхныг их мөнгө олдог гэж ярьдаг. Энэ үнэн үү?

-Ер нь бол хэцүү. Тоглолтуудыг хүн үзэхгүй байгаа үед зарлагаа олох төдий болоод өнгөрдөг. Үзэгчид хүн ихтэй тоглолт үзэж байхдаа тооны машин гаргаад суудлын тоог нь авсан тасалбарынхаа үнийн дүнгээр үржүүлээд бодчихож баина. Хүн ихтэй тоглолтод гарах зардал нь ч өндөр байдаг. Телевизээр реклам цацлаа гэхэд секундээр төлбөр төлдөг. Уран бүтээлчдиин цалин, зурагт хуудас, самбарын түрээс, тоглолтын хувцас гээд зарлага өндөр. Үнэхээр сайн уран бүтээл гаргаж байгаа бол мөнгийг олдог. Хамгийн гол нь бид нар хүмүүсииг инээлгэж, тэд инээгээд гарч чадаж байгаа бол бидний ялалт.

   -Хошин урлагийн хамтлагуудад  голлож тоглодог хэдхэн хүн байдаг. Залуусыг нь хүмүүс тэр бүр таньдаггүй...
-Продакшнууд залуу уран бүтээлчдээр цус сэлбэж баина. Үнэхээр авьяаслаг ирээдүитэи хүмүүсээ хайж эрэлхийлж байгаа. “Жексон амьд” кинондоо мөн залуусыг түлхүү оруулсан. Тэднийг нээх хэрэгтэй. “Инээдмийн жүжиг- чин гэдэг их ховор байдаг шүү” гэж миний багш Г.Доржсамбуу хэлдэг байсан. Үзэгчдийн сэтгэл хөд- лөлийг бариад, инээлгэнэ гэдэг нарийн мэдрэмжийн асуудал.

-Таныг Соёлын тэргүүний ажилтан гэсэн цолондоо томдсон жүжигчин гэдэг юм билээ?
-Миний эцсийн зорилго шагнал биш. Хийх зүйлээ хийгээд явж байхад болох байлгүй. Түүнээс биш шагналын араас явна гэдэг уран бүтээлч чанар яавч биш. Тэгээд ч би өөрөө ичимхий хүн болохоор шагналын араас явж чаддаггүй. Харин залуу үеийнхэн маань хийсэн бүтээснээ үнэлүүлээд явж байгаад баярладаг. Яг ид хийж бүтээх насанд нь шагнаж чадлаа гэж боддог. Би шагнал гэхээсээ илүү сайн зохиолын араас хөөцөлдөж байна. Нэг аятайхан зохиол бариад авчихад урам ороод хийх ажил ундраад эхэлчихдэг.


   -Наадмын дараа хаагуур амрах гэж байна вэ?
-Хэд хоног хөдөө явна даа. Ноднин манай гэрийнхэн “Бид нар амармаар байна ш дээ” гэхэд нь дараа жил зун сайхан амарна аа гээд хэлчихсэн чинь одоо “Нөгөө амралт чинь хаа байна” гээд ам асуугаад байж байна.

   -Гадаа гудамжинд явж байхад тань онигоо яриад өгөөч гэсэн хүмүүс таардаг уу?
-Хамгийн ярвигтай зүйл наадах чинь байгаа юм. Энд тэнд уригдаад очихоор хүмүүс онигоо яриад өг гэж
их шална. Одоо харин арай гайгүй болчихоод байна.


   -Багадаа кинонд тоглож байсан гэдэг. Тэр тухай ярихгүй юу?
-Хоёрдугаар ангид байхдаа “Нэг ангийн хоёр” киноны нэг хэсэгт тоглох боллоо. Болоогүй байхад нь гарч ирж найруулагчид загнуулаад, өшиглүүлсэн хэрнээ дүрээ бүтээчих гээд айсан ч тоглосон доо. Болох- гүй байна гээд байн байн бай- шингийн цаанаас гүйлгэж гарч ирүүлнэ. Хамт тоглож байсан хүү бид гүйж гарч ирчихээд бас л
болоогүй байгаа биз гээд ахин гүйгээд гараад иртэл “Саяынх чинь болчихоод байхад ахиж яах гэж гарч ирж байгаа юм бэ” гэж
загнуулж билээ.

  -Гэр бүлийнхээ хүнииг танилцуулахгүй юу. Бодвол инээлгэсээр байгаад суучихсан байх даа?
-Би Багшийн дээд сургуулиин Кино драмын ангийн оюутан бай- лаа. Манай эхнэр мөн надтай нэг сургууль төгссөн. Ангийнхандаа би эмч эхнэртэй болно гээд Анагаахын сургуулийн үдэшлэг энэ тэрд орно. Манайхан зуны аялалд яваад Багшийн сургуулийн хэдэн охидтой  танилцсан гээд ирсэн хойноо намайг танилцуулсан юм. Тэгээд гарсан чинь баахан цагаанхалаадтай охид зогсож байна. Хими, биологийн ангийн охид дунд чинь жиггэйхэн урт үстэй, туранхаи гоолиг бүсгүй зогсч баисан нь нүдэнд тусаад л. Тэгж уулзахдаа харц тулгараад дараа нь голдуу номын санд уулзах болсон. Сүүлдээ миний хоцорсон хичээлииг хүртэл нөхөж өгдөг байсан. Тэгээд гэр бүл болж, хоёр хүүхэдтэй.