Ус цаг уур, орчны хүрээлэнгийн Урьдчилан мэдээлэх секторын эрхлэгч Ж.Цогттой ирэх өдрүүдийн цаг агаарын төлөв байдал болоод УЦУОХ-ийн техник технологийн талаар ярилцсан юм.
- Энэ долоо хоногт болоод ирэх өдрүүдэд цаг агаар ямар байх вэ?
- Сүүлийн өдрүүдэд манай орны ихэнх нутгаар түр зуурын болоод дуу цахилгаантай хур тунадас үргэлжлэн орсоор байна. 19, 20-нд ч мөн ихэнх нутгаар бороошиж, ялангуяа нутгийн төв хэсгээр хүйтэн бороо үргэлжилэн орох тул үер усны аюулаас сэрэмжтэй байхыг онцгойлон анхааруулж байна. Харин өнөөдрийн 20 цаг хүртэлх цаг агаарын урьдчилсан мэдээг бүсчлэн гарсан. Баруун аймгуудын нутгаар үүлшиж шөнөдөө нутгийн хойд хэсгээр, өдөртөө зарим газраар бороо орох төлөв ажиглагдаж байна.
- Энэ зун бороо их орж байна энэ нь юутай холбоотой вэ?
-Тийм ээ бороо нэлээн орж байна. Гэхдээ энэ ид шид биш өөр гадны нөлөө ч биш. Байгалиасаа болж буй зүйл, хамгийн гол хур тунадас орох нөхцөл нь үүлний хуулиар “өндрийн циклон” үүсч үүл бөөгнөрснөөс долоон сард бороо их орж цаашлаад хүчтэй аадар бороо зүсрэн орох нөхцөл их байгаа.
- Энэ зун бороо их орлоо зуншлага хэр болж байна вэ?
-Зургаан сарын 30-аас долоон сарын 10-ны хооронд нийт нутгийн 70 орчим хувь нь зуншлага сайтай мөн бэлчээрийн ургамлын гарц энэ жил сайхан гарсан. Гэхдээ бороо хур орж байгаа ч ногооны гарц муу зуншлага тааруу байгаа аймгууд байна. Говь-Алтай, Баянхонгор, Өвөрхангай, Өмнөговь аймгуудын бүх нутгаар биш юм аа гэхэд гурваас дөрвөн суманд зуншлага гандуу байна. Эдгээр аймгуудад бусад аймгийг бодвол бороо бага орсон. Хэмжээ нь багадаа 001-10мм, дээд тал нь 194 мм хүртэл хур тундас орсон. Тиймээс одоогоор үүл буудах арга хэмжээ аваагүй байна. Наадмын өмнөхөн үүл буудах экспедицүүдийг буулгасан. Гэхдээ гандуу байгаа эдгээр газарт газар тариалан эрхэлж, хадлан авдаггүй газар болохоор харьцангуй гайгүй.
- Цаг уурийн урьдчилсан мэдээг харж байхад бороо нээлээн их орох төлөвтэй харагдаж байна. Энэ үед үер усны гамшигаас сэрэмжлүүлэх тал дээр хэр анхаарч ажиллаж байна вэ?
-Тэгэлгүй яахав энэ сарын эхээр хур тунадас нээлээд орсон, хойшд ч их орхоор ажиглагдаж байгаа. Цаг уурийн газраас мэдээг олон ангилж гаргадаг. Үүнд урт хугацааны мэдээ энэ нь урьдчилан улиралаар гаргадаг мэдээ юм. Мөн дунд, богино, хэт богино мэдээ гэж ангилдаг. Улаанбаатар хотын хувьд хэт богино хугацааны мэдээг ашигладаг бөгөөд энэхүү мэдээ нь зургаан цаг тутамд мэдээлэх хэрэгтэй болдог. Тиймээс мэдээгээ илүү нарийвчлан ард түмэнд хүргэх хэрэгцээ шаардагддаг. Манай байгууллага нөөц боломжоо ашиглан хаана ямар байгалийн гамшигт үзэгдэл болох гэж байна түүнийг урьдчилан мэдээд мэдээг боловсруулан Онцгой байдлын газарт хүргүүлдэг. Шаардлагатай тохиолдолд МҮОНТ болон Үндэсний олон нийтийн радиод сэрэмжлүүлэг мэдээг хүргүүлэн ажилладаг.
- Цаг уурийн газар ер нь хэзээний ямар техник технолог ашиглаж байна вэ?
-Манай улсад нийт 130 цаг уурийн төвүүд хот хөдөөгүй ажиллаж байна.Тус төвүүдээс гурван цаг тутамд мэдээ аваад буцаан боловсруулалт хийж орон нутгуудад нь мээлдэг. Эдгээр байгууллагууд маань өөр өөрийн гэсэн багаж, тоног төхөөрөмжтэй. Жишээлбэл Улаанбаатарт дохиоллын систем ажиллаж байгаа. Энэ нь 8 минут тутамд цаг агаар хэрхэн өөрчлөгдөж байгааг лакатор ашиглан ажиглалт хийж мэдээлэл хүргэдэг. Ялангуяа хүчтэй аадар борооны үүл 100 радиусын дотор орж ирсэн тохиолдолд нарийвчлан судлаж борооны үүл эрчимжиж байна уу эсвэл буурах, шилжих аль үзэгдэл явагдаж буйг олон талаар ажиглалт хийдэг. 1999 онд ашиглалтад орсон долоон дуут дохиоллын систем байдаг. Гэвч өнөөдрийн байдлаар гурав нь эвдэрсэн байдалтай байгаа. Эдгээрээс гадана улсын хэмжээнд нэг л байдаг Лакатор нийслэлд суурилсан байдаг . Энэхүү лакатор нь 13 жил ашиглагдаж байгаа юм. Тус төхөөрөмж нь хаана ямар үүл бөөгнөрсөн гэх мэдээг шуурхай илрүүлдэг. Яг ийм зургаан лакатортой байж Монгол улсын газар нутгийг бүрэн хянаж мэдэх болоолцоотой. Анх манай улсад гадны төсөл хөтөлбөрийн хүрээнд суурилуулагдсан.
- Усархаг бороо их хэмжээгээр орсон нь голын усны түвшинд хэр нөлөөлж байна вэ?
-Хөвсгөл болоод Хангайн нуруунас эх авсан Эг, Богд, Завхан, Шилүүстэй мөн Хэнтийн нуруунаас эх авсан Хэрлэн, Туул голууд нь тодорхой хэмжээгээр усны түвшин нэмэгдсэн. Дээд тал нь 60 см-ээр нэмэгдсэн бол зарим гол нь үерийн түвшнээс 20 см-ээр илүү нэмэгдэн үерэлсээр байна. Иймээс ард иргэд болон малчид үер усны аюулаас сайтар сэрэмжлэх хэрэгтэй байна.
- Энэ долоо хоногт хүмүүс ямар цаг агаарт хувцсаа тохируулах хэрэгтэй вэ?
- 19-23-ныг хүртэлх цаг агаарын урьдчилсан төлөв байдлийн тухайд 19, 20-нд ихэнх нутгаар, 21,22-нд төв, зүүн зүгийн нутгаар бороо орно. Дуу цахилгаантай. Салхи 19-нд зарим газраар, 20-нд говь талын нутгаар секундэд 12-14 метр хүрч ширүүснэ. Сэрүүсч ихэнх хугацаанд Хангай, Хөвсгөл, Хэнтэйн уулархаг нутгаар шөнөдөө 4-9 градус, өдөртөө 11-16 градус, Алтайн өвөр говь болон говийн нутгийн өмнөд хэсгээр шөнөдөө 12-17 градус, өдөртөө 23-28 градус, бусад нутгаар шөнөдөө 8-13 градус, өдөртөө 17-23 градус дулаан байна. Хугацааны сүүлчээр нутгийн баруун хэсгээр дулаарна гэсэн урьдчилсан дүн гарсан.
-Ярилцсанд баярлалаа.
Баруун аймгийн нутгаар: Салхи баруун өмнөөс секундэд 5-10 метр. Алтай, Хангайн уулархаг нутгаар шөнөдөө 5-10 градус, өдөртөө 14-19 градус, Алтайн өвөр говиор шөнөдөө 16-21 градус, өдөртөө 28-33 градус, бусад нутгаар шөнөдөө 10-15 градус, өдөртөө 21-26 градус дулаан байна.
Төвийн аймгуудын нутгаар мөн үүлэрхэг. Шөнөдөө нутгийн зүүн хэсгээр, өдөртөө нутгийн баруун хэсгээр бороо орно. Дуу цахилгаантай. Салхи баруун өмнөөс секундэд 5-10 метр. Хангай, Хөвсгөлийн уулархаг нутгаар шөнөдөө 5-10 градус, өдөртөө 14-19 градус, бусад нутгаар шөнөдөө 9-14 градус, өдөртөө 21-26 градус дулаан байна.
Зүүн аймгын нутгаар мөн л үүлэрхэг, дуу цахилгаантай бороо орно. Салхи баруун хойноос секундэд 5-10 метр. Шөнөдөө Хэнтийн нутгаар 10-15 градус, бусад нутгаар 13-18 градус, өдөртөө бүх нутгаар 20-25 градус дулаан байна.Отрийн нутаг Хэрлэн Баян-Улаан орчмоор үүлших бөгөөд бороо орохгүй. Салхи баруун хойноос секундэд 5-10 метр. Шөнөдөө 13-15 градус, өдөртөө 23-25 градус дулаан байна.
Говийн аймгуудын нутгаар шөнөдөө зүүн хэсгээрээ үүлэрхэг, дуу цахилгаантай бороо орно. Өдөртөө багавтар үүлтэй, бороо орохгүй. Салхи баруун өмнөөс секундэд 5-10 метр. Шөнөдөө Дундговийн нутгаар 11-16 градус, бусад нутгаар 14-19 градус, өдөртөө бүх нутгаар 26-31 градус дулаан байна.
Харин нийслэл хотод үүл багасна. Бороо орохгүй. Салхи зүүн өмнөөс секундэд 5-10 метр. Шөнөдөө 11-13 градус, өдөртөө 22-24 градус дулаан байх төлөв байдалтай байна.
.
- Энэ долоо хоногт болоод ирэх өдрүүдэд цаг агаар ямар байх вэ?- Сүүлийн өдрүүдэд манай орны ихэнх нутгаар түр зуурын болоод дуу цахилгаантай хур тунадас үргэлжлэн орсоор байна. 19, 20-нд ч мөн ихэнх нутгаар бороошиж, ялангуяа нутгийн төв хэсгээр хүйтэн бороо үргэлжилэн орох тул үер усны аюулаас сэрэмжтэй байхыг онцгойлон анхааруулж байна. Харин өнөөдрийн 20 цаг хүртэлх цаг агаарын урьдчилсан мэдээг бүсчлэн гарсан. Баруун аймгуудын нутгаар үүлшиж шөнөдөө нутгийн хойд хэсгээр, өдөртөө зарим газраар бороо орох төлөв ажиглагдаж байна.
- Энэ зун бороо их орж байна энэ нь юутай холбоотой вэ?
-Тийм ээ бороо нэлээн орж байна. Гэхдээ энэ ид шид биш өөр гадны нөлөө ч биш. Байгалиасаа болж буй зүйл, хамгийн гол хур тунадас орох нөхцөл нь үүлний хуулиар “өндрийн циклон” үүсч үүл бөөгнөрснөөс долоон сард бороо их орж цаашлаад хүчтэй аадар бороо зүсрэн орох нөхцөл их байгаа.
- Энэ зун бороо их орлоо зуншлага хэр болж байна вэ?
-Зургаан сарын 30-аас долоон сарын 10-ны хооронд нийт нутгийн 70 орчим хувь нь зуншлага сайтай мөн бэлчээрийн ургамлын гарц энэ жил сайхан гарсан. Гэхдээ бороо хур орж байгаа ч ногооны гарц муу зуншлага тааруу байгаа аймгууд байна. Говь-Алтай, Баянхонгор, Өвөрхангай, Өмнөговь аймгуудын бүх нутгаар биш юм аа гэхэд гурваас дөрвөн суманд зуншлага гандуу байна. Эдгээр аймгуудад бусад аймгийг бодвол бороо бага орсон. Хэмжээ нь багадаа 001-10мм, дээд тал нь 194 мм хүртэл хур тундас орсон. Тиймээс одоогоор үүл буудах арга хэмжээ аваагүй байна. Наадмын өмнөхөн үүл буудах экспедицүүдийг буулгасан. Гэхдээ гандуу байгаа эдгээр газарт газар тариалан эрхэлж, хадлан авдаггүй газар болохоор харьцангуй гайгүй.
- Цаг уурийн урьдчилсан мэдээг харж байхад бороо нээлээн их орох төлөвтэй харагдаж байна. Энэ үед үер усны гамшигаас сэрэмжлүүлэх тал дээр хэр анхаарч ажиллаж байна вэ?
-Тэгэлгүй яахав энэ сарын эхээр хур тунадас нээлээд орсон, хойшд ч их орхоор ажиглагдаж байгаа. Цаг уурийн газраас мэдээг олон ангилж гаргадаг. Үүнд урт хугацааны мэдээ энэ нь урьдчилан улиралаар гаргадаг мэдээ юм. Мөн дунд, богино, хэт богино мэдээ гэж ангилдаг. Улаанбаатар хотын хувьд хэт богино хугацааны мэдээг ашигладаг бөгөөд энэхүү мэдээ нь зургаан цаг тутамд мэдээлэх хэрэгтэй болдог. Тиймээс мэдээгээ илүү нарийвчлан ард түмэнд хүргэх хэрэгцээ шаардагддаг. Манай байгууллага нөөц боломжоо ашиглан хаана ямар байгалийн гамшигт үзэгдэл болох гэж байна түүнийг урьдчилан мэдээд мэдээг боловсруулан Онцгой байдлын газарт хүргүүлдэг. Шаардлагатай тохиолдолд МҮОНТ болон Үндэсний олон нийтийн радиод сэрэмжлүүлэг мэдээг хүргүүлэн ажилладаг.
- Цаг уурийн газар ер нь хэзээний ямар техник технолог ашиглаж байна вэ?
-Манай улсад нийт 130 цаг уурийн төвүүд хот хөдөөгүй ажиллаж байна.Тус төвүүдээс гурван цаг тутамд мэдээ аваад буцаан боловсруулалт хийж орон нутгуудад нь мээлдэг. Эдгээр байгууллагууд маань өөр өөрийн гэсэн багаж, тоног төхөөрөмжтэй. Жишээлбэл Улаанбаатарт дохиоллын систем ажиллаж байгаа. Энэ нь 8 минут тутамд цаг агаар хэрхэн өөрчлөгдөж байгааг лакатор ашиглан ажиглалт хийж мэдээлэл хүргэдэг. Ялангуяа хүчтэй аадар борооны үүл 100 радиусын дотор орж ирсэн тохиолдолд нарийвчлан судлаж борооны үүл эрчимжиж байна уу эсвэл буурах, шилжих аль үзэгдэл явагдаж буйг олон талаар ажиглалт хийдэг. 1999 онд ашиглалтад орсон долоон дуут дохиоллын систем байдаг. Гэвч өнөөдрийн байдлаар гурав нь эвдэрсэн байдалтай байгаа. Эдгээрээс гадана улсын хэмжээнд нэг л байдаг Лакатор нийслэлд суурилсан байдаг . Энэхүү лакатор нь 13 жил ашиглагдаж байгаа юм. Тус төхөөрөмж нь хаана ямар үүл бөөгнөрсөн гэх мэдээг шуурхай илрүүлдэг. Яг ийм зургаан лакатортой байж Монгол улсын газар нутгийг бүрэн хянаж мэдэх болоолцоотой. Анх манай улсад гадны төсөл хөтөлбөрийн хүрээнд суурилуулагдсан.
- Усархаг бороо их хэмжээгээр орсон нь голын усны түвшинд хэр нөлөөлж байна вэ?
-Хөвсгөл болоод Хангайн нуруунас эх авсан Эг, Богд, Завхан, Шилүүстэй мөн Хэнтийн нуруунаас эх авсан Хэрлэн, Туул голууд нь тодорхой хэмжээгээр усны түвшин нэмэгдсэн. Дээд тал нь 60 см-ээр нэмэгдсэн бол зарим гол нь үерийн түвшнээс 20 см-ээр илүү нэмэгдэн үерэлсээр байна. Иймээс ард иргэд болон малчид үер усны аюулаас сайтар сэрэмжлэх хэрэгтэй байна.
- Энэ долоо хоногт хүмүүс ямар цаг агаарт хувцсаа тохируулах хэрэгтэй вэ?
- 19-23-ныг хүртэлх цаг агаарын урьдчилсан төлөв байдлийн тухайд 19, 20-нд ихэнх нутгаар, 21,22-нд төв, зүүн зүгийн нутгаар бороо орно. Дуу цахилгаантай. Салхи 19-нд зарим газраар, 20-нд говь талын нутгаар секундэд 12-14 метр хүрч ширүүснэ. Сэрүүсч ихэнх хугацаанд Хангай, Хөвсгөл, Хэнтэйн уулархаг нутгаар шөнөдөө 4-9 градус, өдөртөө 11-16 градус, Алтайн өвөр говь болон говийн нутгийн өмнөд хэсгээр шөнөдөө 12-17 градус, өдөртөө 23-28 градус, бусад нутгаар шөнөдөө 8-13 градус, өдөртөө 17-23 градус дулаан байна. Хугацааны сүүлчээр нутгийн баруун хэсгээр дулаарна гэсэн урьдчилсан дүн гарсан.
-Ярилцсанд баярлалаа.
Ц.Болор
Өнөөдрийн цаг агаарын төлөв: Баруун аймгийн нутгаар: Салхи баруун өмнөөс секундэд 5-10 метр. Алтай, Хангайн уулархаг нутгаар шөнөдөө 5-10 градус, өдөртөө 14-19 градус, Алтайн өвөр говиор шөнөдөө 16-21 градус, өдөртөө 28-33 градус, бусад нутгаар шөнөдөө 10-15 градус, өдөртөө 21-26 градус дулаан байна.
Төвийн аймгуудын нутгаар мөн үүлэрхэг. Шөнөдөө нутгийн зүүн хэсгээр, өдөртөө нутгийн баруун хэсгээр бороо орно. Дуу цахилгаантай. Салхи баруун өмнөөс секундэд 5-10 метр. Хангай, Хөвсгөлийн уулархаг нутгаар шөнөдөө 5-10 градус, өдөртөө 14-19 градус, бусад нутгаар шөнөдөө 9-14 градус, өдөртөө 21-26 градус дулаан байна.
Зүүн аймгын нутгаар мөн л үүлэрхэг, дуу цахилгаантай бороо орно. Салхи баруун хойноос секундэд 5-10 метр. Шөнөдөө Хэнтийн нутгаар 10-15 градус, бусад нутгаар 13-18 градус, өдөртөө бүх нутгаар 20-25 градус дулаан байна.Отрийн нутаг Хэрлэн Баян-Улаан орчмоор үүлших бөгөөд бороо орохгүй. Салхи баруун хойноос секундэд 5-10 метр. Шөнөдөө 13-15 градус, өдөртөө 23-25 градус дулаан байна.
Говийн аймгуудын нутгаар шөнөдөө зүүн хэсгээрээ үүлэрхэг, дуу цахилгаантай бороо орно. Өдөртөө багавтар үүлтэй, бороо орохгүй. Салхи баруун өмнөөс секундэд 5-10 метр. Шөнөдөө Дундговийн нутгаар 11-16 градус, бусад нутгаар 14-19 градус, өдөртөө бүх нутгаар 26-31 градус дулаан байна.
Харин нийслэл хотод үүл багасна. Бороо орохгүй. Салхи зүүн өмнөөс секундэд 5-10 метр. Шөнөдөө 11-13 градус, өдөртөө 22-24 градус дулаан байх төлөв байдалтай байна.
.
