Ойн газрын Ойн нөөц, ойн хамгааллын хэлтсийн Ойн хамгааллын албаны дарга Б.Ганзоригтой ойн хортон шавьж болоод ой хээрийн түймрийн тухай ярилцлаа.
Ойн газрын Ойн нөөц, ойн хамгааллын хэлтсийн Ойн хамгааллын албаны дарга Б.Ганзоригтой ойн хортон шавьж болоод ой хээрийн түймрийн тухай ярилцлаа.

- Жил бүр хортон шавьж устгахаар хиймийн бодис цацах ажил явагддаг. Энэ жил хэзээнээс эхэлсэн бэ?
- 2012 оны хувьд ойн хөнөөлт хортон шавьжтай тэмцэх ажлыг 150 мянган га талбайд  явуулахаар төлөвлөөд байсан. Энэ нь урд жилүүдийхээс хоёр дахин багассан гэсэн үг. Учир нь хөнөөлт шавьжийн тархалт болоод голомт нь хумигдсан гэж ойлгож болно. Хэрэглэж буй бэлдмэл бодисын хувьд бол гурван сайдын хамтарсан тушаалаар батлагддаг ариутгал халдваргүйтлийн жагсаалт гэж байдаг. Үүнд багтсан бодисуудаас хэрэглэж байгаа. Гэхдээ сүүлийн нэгээс хоёр жилд туршигдаад жагсаалтанд шинээр нэмэгдэж орсон, байгаль орчинд сөрөг нөлөө харьцангуй хор багатай бодис хэрэглэж байгаа.

- Эдгээр хэрэглэж байгаа бодисоо хэдэн сард цацаж хамгаалдаг вэ?
- Тэмцэлийн ажил явуулах хугацаа гэж байдаг. Тухайн шавьжийнхаа ерөнхий биологийн онцлогоос хамаарч цацдаг. Харин хугацааны хувьд зуны гурван сард уг ажлыг хэрэгжүүлдэг. Яг энэ жилийн хувьд таван сараас зургаан сарын хооронд ихэнх ажилууд хийгдээд ерөнхийдөө дуусаад байна. Харин Баянхонгорын Эрдэнэцогт суманд энэ жил хийгдээгүй байгаа юм. Бусад ажлууд наймдугаар сарын 15-наас хийхээр төлөвлөгөө гарсан.

- Энэ жилийн хувьд хэдэн төрлийн бэлдмэл бодис хэрэглэж байна вэ?
-Гурван нэр төрлийн бэлдмэл бодис хэрэглэсэн. Үүнд тиахлорпидын хоёр хувь, мөн 0,5 хувийн бодисын уусмал, энтонодоксин гэсэн монгол улсад үйлдвэрлэсэн бактерийн эсрэг бэлдмэл, имамактин бинзот зэрэг бэлдмэлийг хэрэглэж байгаа. Харин хэмжээний хувьд бактерийн бэлдмэл 15 тонн, нөгөө хоёр нь тус бүр 12 тонн орчим хэрэглэж байгаа. Энэ хэмжээ нь юунаас шалтгаалдаг вэ гэвэл тэмцэлийн ажил явуулах талбайн хэмжээнээс хамаар ч бэлдмэлээ цацдаг.

-Энэ онд нийт хэдэн га талбайд уг бэлдмэлийг хэрэглэж байна вэ?
-150 га талбайд энэ жил хийхээр төлөвлөсөн  одоогоор 84-85 мянган га талбайд хийгээд байна. Үлдсэн газарт химийн болон бактерийн бодис ашигладаггүй технологийг хэрэглэж байгаа. Энэ нь Өрөөсгөл хүр эрвээхэйн голомттой бүс нутгийн үрийг түүж устгадаг. Энэ хортон шавьж нь хад болон гэрэлтэй газар очиж өндгөлдөг тиймээс бөөнөөр нь түүдэг.

-Химийн бодис ашиглахгүй дээрх аргыг ашиглаж буй газар нутаг хаагуур байна вэ?
-Баянхонгол аймгийн Эрдэнэбулган, Тариалан, Архангайн Хайрхан,Эрдэнэмандал гэх суманд хэрэглэж байгаа. Эдгээр аймаг нь Өрөөсгөл хүр хорхойн голомттой гэж батлагдсан.

-Иргэд жил бүр жимс, самар түүдэг яг энэ үед хортон шавьж устгах ажил өрнөдөг  байна. Энэ үед яаж ажиллаж байна  вэ?
-Тиймээь хортон шавьжтай тэмцэх энэ үед иргэд жимс, самар түүх нь элбэг байдаг. Гэхдээ хорио цээр тогтоох ажил улс даяар явагддаггүй харин зөвхөн энэ ажлыг хийж буй тухайн нутаг дэвсгэрт л тогтоодог. Жишээлбэл нэг сумын нутагт гэхэд тодорхой нэг баг цаашлаад уул нуруудын хэмжээнд буюу таваас арван мянган га талбайд тэмцэлийн ажил явуулдаг. Тиймээс энэ нутаг дэвсгэрт л хорио тогтоодог гэсэн үг юм. Харин бусад орон нутагт самар, жимс түүх нь хууль дүрэмийн дагуу явагдана.

-Ер нь хорио цээр тогтоох хугацаа хэр олон хоног үргэлжилдэг вэ?
-Энэ хугацаа 30 хоног байдаг.

-Одоогоор хорио цээр тогтоосон нутаг дэвсгэр байхгүй гэж ойлгож болох уу?
-Тэгэлгүй яахав өнөөдрийн байдлаар яг хорио цээр тогтоосон газар байхгүй байна. Зургаан сард хийсэн уг ажлын хорио цээр хэдийнэ дууссан.

- Монгол орны нутаг дэвсгэрт өнөөдрийн байдлаар асаж буй ой хээрийн түймэр байна уу?
-Байхгүй. Хариуцлагатай жижүүр ажиллаж байгаа. Ингэснээр ой хээрийн түймрийн тухай мэдээг нэгтгэн дүгнэдэг. Харин унтраах ажлыг  Онцгой байдлын ерөнхий газар хариуцан ажилдаг. Энэ хаврын хувьд урд жилүүдтэй харьцуулахад энэ жил нэлээд түймэртэй байна. Хөвсгөл аймгийн хойд талын гурван сум, Чандмань-Өндөр, Ханх, Цагаанүүр, Эрдэнэбулган гэсэн сумдуудад нэлээд хэмжээний талбай хамарсан түймэр гарсан. Мөн Булган аймгийн Сэлэнгэ ,Энхтолгой болон Түшиг, Цагаан нуур гэсэн залгаа сумуудад түймэртэй байсан.

-Түймэр гарч байгаа шалтгаан нь юу байна вэ?
-Ер нь ихэнх нь иргэдийн буруутай үйл хөдлөлөөс болж ой хэрийн гал түймэр гарч байна. Зуны улиралд иргэд бугын эвэр түүх мөн амралт зугаалгаар явах нь их байдаг. Түүнчлэн хүмүүс хайхрамжгүй байдлаас болж ой хээрийн түймэр гаргадаг. Хуурайшилттай улиралуудад анхааруулад л байхад түймэр дэгдээсэн нэлээн олон тохиолдол бий.

-Энэ жилийн  хохиролын хэмжээг тооцоолсон уу?
-Албан ёсоор хохиролын хэмжээ гарж ирээгүй байна. Хохиролын хэмжээ тогтоодог дүрэм, журам гэж бас байдаг. Үүнийг сум орон нутгийн удирдлагууд голчлон хариуцах үүрэгтэй.