Салхитын мөнгөний ордын лицензийг булаацалдсан хятадуутай холбоотой хэмээн Цагдан хорх 461 дүгээр ангид хоригдсон гавьяат хуульч Л.Бямбаа дотуур хувцсаараа хоолойгоо боомилж нас барсан хэрэг энэ сарын 24-нд гарсан билээ. Тодруулбал, АТГ-аас хойшлуулашгүй ажиллагаагаар Салхитын мөнгөний ордын лицензийн хэрэгт холбогдуулан иргэн Л.Бямбаа болон Ш.Мөнгөншагай нарыг энэ сарын 22-нд 48 цагийн хугацаанд саатуулсан байдаг. Ингэхдээ ажлын цаг дууссан байсан учир прокуророос гаргасан цагдан хорих хүсэлт шүүхэд очоогүй юм байна. Гэвч цагдан хорих хугацаа дуусахаас ердөө хэдхэн цагийн өмнө нь Л.Бямбаа амиа хорлосон нь энэ юм. Шүүхийн шийдвэр гүйцэтгэх ерөнхий газраас мэдэгдсэнээр “Эрүүгийн хуулийн тусгай ангийн 22.4 дүгээр зүйлийн 4 дэх хэсэг, 22.5 дугаар зүйлийн 1 дэх хэсэгт заасан гэмт хэрэгт сэжиглэн, эрх бүхий байгууллагаас 48 цагийн хугацаатай баривчилж, шалгаж байсан. Улмаар энэ сарын 23-ны өдрийн 21.40 цагийн орчимд талийгаач ганцаараа байрлах хорих өрөөндөө өөрийн хувцасаар хоолойгоо боосон байдалтай амь насаа алдсан байдалтай олдсон. Одоогоор дээрх асуудалд цагдаагийн байгууллагаас Эрүүгийн хэрэг үүсгэн шалгаж байгаа тул дэлгэрэнгүй мэдээлэл өгөх боломжгүй байна. Мөн ШШГЕГ-аас албаны шалгалт явуулж байгаа бөгөөд шалгалтын дүнг үндэслэн буруутай албан хаагчид холбогдох хууль, журмын дагуу хариуцлага тооцох болно” гэсэн юм. Шүүгч амиа хорлосон байдалтай олдсоны дараа тэрбээр ямар нэг хэргийг хайцаалахын тулд амиа хорлов уу, эсвэл түүнийг золиослож хэргээс зугтах гэсэн үйлдэл байв уу гэх зэргээр олон таамаг өрнөж байна.

Учир нь өнгөрсөн оны арваннэгдүгээр сард Салхитын мөнгөний ордыг тойрсон шуугиан гарсан билээ. Тухайлбал, Ерөнхий сайд У.Хүрэлсүхийн өгсөн чиглэлийн дагуу ЗГХЭГ-ын дарга асан одоогийн УИХ-ын дарга Г.Занданшатар тагнуул, цагдаагийн тусгай, дотоодны цэргийн бүрэлдэхүүнтэйгээр Дундговь аймгийн прокурорын хяналт дор тусгай ажиллагаа явуулж, Салхитын ордны 2043, 2047 он хүртэлх ашиглалтын тусгай зөвшөөрлүүдийг цуцалж, төрд авсан юм. Яг энэ үеэр манай хуулийн байгууллагын томоохон албан тушаалтантай хамаарал бүхий газраас 1.3 сая доллар олдсон байдаг. Энэ мэтээр хэргийн учиг хөвөрсөөр Л.Бямбаа болон Ш.Мөнгөншагай нартай холбогдсон учир саатуулсан бололтой юм.Бүр цаашлаад Салхитын мөнгөний ордын асуудалтай холбоотойгоор хэд хэдэн албан тушаалтанг шалгаж байгаа гэх. Энэ нь ЗГХГ-ын дарга асан буюу одоогийн УИХ-ын дарга Г.Занданшатар “Цаашид хууль зөрчсөн аль ч үйл ажиллагааг зогсоож, тусгай зөвшөөрлийг нь цуцална. Газар хувийн өмч биш. Үндсэн хуульд Монгол Улсын газар, хэвлий, байгалийн нөөц баялаг ард түмний өмч мөн гэж заасан. Холбогдох хуулийн дагуу хууль зөрчсөн бол тусгай зөвшөөрлийг нь цуцлах хуулийн зохицуулалттай. Тусгай зөвшөөрөл нь ашиглах л эрх. Өөрөөр хэлбэл, газрын баялгийн нөөц ашигласны татвараа төлөөд ашиглах гэрээ гэсэн үг. Түрээсийн байранд амьдардагтай адилхан. Түрээсээ төлөхгүй гэрээгээр хүлээсэн үүргээ биелүүлэхгүй бол өмчөө хурааж, гэрээгээ цуцална биз дээ. Заавал шүүхээр явах процесс биш. Ашигт малтмалын хуульд тусгай зөвшөөрлийг хүчингүй болгох 11 үндэслэл бий. Хүчингүй болгохдоо мэдэгдэх хуудас өгсөн. Мэдэгдэх хуудсыг хүлээж авах хүнгүй, гадагшаа зугтсан байсан. Бид мөн сонсох ажиллагаа явуулсан. Захиргааны ерөнхий хуулиар нийтийн ашиг сонирхлын асуудлаар сонсох ажиллагаа явуулахгүйгээр ч ажиллагаа явуулж болдог. Салхитын мөнгөний ордын үйл ажиллагааны цаана асар том сүлжээ бий. Хууль хяналтынхан болон хэвлэл мэдээллийнхнийг санхүүжүүлсэн асуудал бий. Хамгаалалтын алба нь гэхэд хууль хяналтынхантай холбоотой, маш олон газар хамгаалдаг сүлжээ байгууллага байгаа юм. Хэвлэлийнхэн тусгай ажиллагаа гэж нэрлээд байгаа болохоос зайлшгүй хийх ёстой ажил байсан. Монгол Улсын Үндсэн хууль болон бусад хуулийн дагуу хийгдсэн ажил” гэсэн тайлбар өгч байсан юм. Тэгвэл гавъяат хууль, шүүгч асан Л.Бямбаа амиа алдснаар Салхитын мөнгөний ордын лицензийг аалзны тор хэрсэн гэдгийг батлах шиг боллоо. Аалзны торын хэрээсээ хөврүүлэх утасны учиг магад Л.Бямбаа шүүгчээс эхлэлтэй байхыг ч үгүйсгэхгүй. Тиймдээ ч АТГ-аас хойшлуулалшгүй ажиллагаагаар баривчилсан болов уу.

Энд хамгийн гол тухайн иргэн ямар ч хэргээр баривчлагдаж болно. Гэхдээ хорих ангид алба хааж буй албан хаагчид хянуур байж, түр саатуулагдсан, цагдан хоригдож байгаа иргэдийн аюулгүй байдлыг хангаж ажиллах ёстой. Гэтэл ШШГЕГ-ын харьяа хэд хэдэн хорих ангид хоригдлууд амиа алдсан хэрэг гарсаар байна. Хамгийн сүүлд гэхэд чанга дэглэмтэй хорих ангид хоригдож байсан ялтнуудыг тээвэрлэж явсан автомашин осолдож, нэг хүн амиа алдсан. Мөн цагдан хорих 461 дүгээр ангид сэжигтэн өөрийгөө шатаасан хэрэг гарч байв. Энэ мэтээр хорих ангид хоригдсон иргэд цаг бусаар амиа алдаж байхад ШШГЕГ-аас тодорхой мэдээлэл өгөхгүй гээд сууж байна. Хууль хяналтын байгууллагынхан хуулийн дагуу ажилаа гүйцэтгэж байна. Тэдний сэжиглээд, хардаад барьсан болгон энэ мэтээр цаг бусаар амиа алдаад байвал нийгэмд шударга ёс тогтоно гэж үү. Тиймээс ШШГЕГ-ын удирдлагуудаа хорих ангиудын хяналтыг сайжруулаач. Тэнд иргэн амиа хорлоогүй, бусдад хорлогдсон ч байж мэдэх юм шүү. 

Б.Цэрэнлхам