“Хоёр шөнө гурван өдөр”, “Хүний хүү”,  “Хүрэлдэй-Их хааны элч” зэрэг бүтээлээрээ үзэгчдийг байлдан дагуулж байсан “ЭсТи” студийн захирал, нэрд гарч яваа залуу найруулагч Б.Амарсанаатай уулзаж ярилцлаа.Тэрбээр хамгийн сүүлд “Хоёр тоосго” хэмээх өвөрмөц нэртэй шинэхэн уран бүтээлээ өлгийдөн аваад байгаа юм.

    “Хоёр шөнө гурван өдөр”, “Хүний хүү”,  “Хүрэлдэй-Их хааны элч” зэрэг бүтээлээрээ үзэгчдийг байлдан дагуулж байсан “ЭсТи” студийн захирал, нэрд гарч яваа залуу найруулагч Б.Амарсанаатай уулзаж ярилцлаа.Тэрбээр хамгийн сүүлд “Хоёр тоосго” хэмээх өвөрмөц нэртэй шинэхэн уран бүтээлээ өлгийдөн аваад байгаа юм.

    -Сайн байна уу. Таны “Хоёр тоосго” баримтат киноны чинь нээлт дээр очсон үнэхээр сайхан кино болсон байна лээ. Та манай үзэгчдэд киноныхоо тухай ярьж өгөхгүй юу, яагаад энэхүү киног хийе гэж  шийдэв?
-Тухайн үед Монголд олзлогдож ирээд ажил хийж байсан Япончуудаас энд тэнд олон хорих ангиудад байсан юм байна лээ. Миний энэхүү кинон дээр бол ердөө Хужир булангийн тоосгоны заводад болсон үйл явдлыг харуулсан байгаа юм. Киноны маань хэлэхийг зорьсон санаа бол өнөөдрийн энэ цаг үед улс орондоо ихийг бүтээсэн ахмад буурлуудыг залуучууд маань мэдэхгүй өнгөрчих вий дээ. Хоёр орны ард түмний хөлс цусаар энэ бүхэн ирсэн юм шүү гэдгийг өөрийнхөө зүгээс хэлэе гэж зорьсон.  Киног бүтээхэд нэлээн урт хугацаа шаардагдсан. Японы томоохон найруулагч надад тусалж архив баримтаасаа ашиглуулсан, мөн NTV телевиз уран сайхны тал дээр хамтарч ажиллаж тусалсан байгаа. Ерөнхий Хужир буланд байрлах тоосгоны үйлдвэрт олзлогдож ирсэн Япончуудыг хариуцаж ажлуулдаг хүн нь Шарав байсан байгаа юм. Тэгээд Шарав гуайн хувьд Япончуудыг зүгээр л ажлуулаад байх биш тордож, эрч хүчтэй байлгаж байж ажлуулахыг зорьдог байсан. Яагаад гэвэл эрүүл саруул, өлсгөлөн биш хүмүүсээс их бүтээл гарна шүү дээ. Тэгээд өнөөх Япончуудыг ахалж байсан ахлагч гэж байсан. Тэр хүнтэй нөхөрлөж өнөөх Япончуудыг үхүүлчихгүй юмсан гэсэндээ хоёр ширхэг халуун тоосго өгч явуулдаг байсан байгаа юм. Тэгээд өнөөхөөр нь Япончууд дулаацаж шөнөжин тэвэрч хонодог байсан. Магадгүй тэр тоосго байхгүй байсан бол өвлийн хүйтнийг Япончууд давж чадахгүй л байсан болов уу. Ингээд тэр дунд нөхөрлөл, хүнлэг сэтгэл, хөлс хүч гээд маш их нарийн нандин зүйлүүд явж байгааг л харуулах гэсэн юм энэхүү киногоороо.

2003 оноос хойш энэхүү киногоо хийхээр зорьсон. 2005 онд Шарав гуайтай Японыг зорьсон. Энэ мэт видео бичлэг, баримтыг цуглуулаад 30 минутын баримтат киногоо хийсэн юм.  Тэгээд уг киноогоо цааш нь улам том уран бүтээл болгохоор зорьж байна.

-“Хоёр тоосго ” киноны нээлт дээр Ерөнхийлөгч асан П.Очирбат, Монголын анхны тэргүүн хатагтай Ж.Цэвэлмаа гуай хоёр таныг аав шигээ  мундаг найруулагч болоорой гэж ерөөж байсан. Мэдээж найруулагч болоход тань  Б.Балжинням гуайн нөлөөлөл, үлгэр дуурайлал их байсан биз дээ?
-Мэдээж аав маань их нөлөөлсөн. Намайг бага байхаас л манайд дандаа урлаг соёлынхон ирдэг байсан.  Тэр үеийн шилдэгүүд, одоогийн алтан үеийнхэн ирдэг байсан. Тэдний үг ярианаас эхлээд хийж хөдөлмөрлөж байгаа нь надад үргэлж үлгэр дуурайлал болж байсан юм. Тэр хүмүүсийн нөлөөлөл, аавын маань нөлөөлөл аль аль нь байгаа. Би бол яг найруулагч мэргэжлээр төгссөн хүн биш. Тэс өөр мэргэжилтэй.  Одоогоор манай  “St”  студи маань байгуулагдаад нэлээн хэдэн жил болж байна.  1993 онд байгуулсан даа студиа.

- “Хоёр тоосго” киног Каннын кино наадамд зодоглуулах гэж байгаа талаар сонссон энэ талаар?
-Каннын кино наадамд оролцуулна гэдгээ бэлэгшээл болгож хэлж байсан. Одоогоор киногоо бүүр уран сайхны томоохон бүтээл болгоод Каннын кино наадамд сойхыг хүсч байгаа. Энэ бол миний зорилго, мөрөөдлийн маань нэг хэсэг. Зарим нэг хүн аливааг хийхийг зорихдоо өмнө нь хэнд ч хэлэлгүй байж байгаад бүтэснийх нь дараа хэлдэг. Харин би бол зүгээр хэлчихдэг. Яагаад ч юм монгол хүн амны бэлгээр гэдэг шүү дээ. Хүмүүсийн сайхан энерги цуглаг гэж хэлсэн юм.

-Кино хэзээ үзэгчдийн хүртээл болох вэ?
Тун удахгүй үзэгчдийн хүртээл болно. Гэхдээ киногоо NTV телевизээр хамгийн эхэлж цацна. Дэлгэцэнд гаргахаасаа өмнө 2 цагийн ч юм уу тодорхой хэмжээний мэдээлэл өгөх журмаар нэвтрүүлэг хийхээр төлөвлөөд байгаа.

-Ярилцлагынхаа сүүлчийн хормыг таньд үлдээе?
Ер нь залуучууд бид иймэрхүү кино үзэж байх хэрэгтэй. Адаглаад энэ хэдэн эртний барилга байгууламж ямар бат бөх байна. Үүнийг чинь тэр үеийн олзны хүмүүс яаж хөлс, цусаа урсгаж байж барьсныг мэдэж авбал илүүдэхгүй шүү дээ. Надад энэхүү киног хийхэд гүн туслалцаа үзүүлсэн бүх хүмүүст баярлалаа. Хувь хүмүүсээс эхлээд олон арван хүн тусалсан. Маш их баярлаж байгаа. “Очир бат” сан Ерөнхийлөгч асан П.Очирбат гуайдаа, NCHK телевизийн хамт олон, тус телевизийн найруулагчид, баяраласнаа илэрхийлэе. Мөн NTV телевизийн захирал Уламбадрах найздаа, зураач Ариунсайхан  найздаа маш их баярлалаа. Мөн уран сайхны кинонд маань хамтарч ажиллах хүсэлтэй, хувь хүн албан байгууллагыг уриалж байна. Бидэнтэй хамтрах үүд хаалга нээлттэй шүү.

    -Ш.Цэвэлмаа: Монгол Улсыг ардчилал, зах зээлийн харилцаанд шилжих хүнд үед Япон улс хамгийн их хандив, тусламжийг үзүүлсэн.

Киноны гол дүр болох Шарав гуайн тухай түүний охин Монголын анхны тэргүүн хатагтай Ш.Цэвэлмаа гуай ярьсан яриаг сонирхуулж байна.
-Монгол, Японы найрамдлыг харуулсан “Хоёр тоосго” богино хэмжээний баримтат киног залуу уран  бүтээлч Балжиннямын Амарсанаа хийж бүтээлээ. Киноны гол баатар миний эцэг Самбуугийн Шарав Төв аймгийн Эрдэнэ сумын Гурван баян хэмээх нутагт  1918 онд төрсөн.  19 настайгаасаа цэргийн алба хашиж, офецерийн сургууль, монголын зэвсэгт хүчний хуяг, танкын хорооны анхны офефер, дотооджуулсан явган ботлоны штабын туслах,  олзлогдсон Япон цэргүүдийн Хужир булангийн лагерийн дарга зэрэг ажлуудыг 1937-1947 оны хооронд хашиж явжээ. Миний эцэг Шарав Монголын аж үйлдвэрийн салбар болох, төмрийн завод, модон завод, налайх шилний үйлдвэр зэрэг газар орлогч дарга  хийж явснаас гадна  улсын хэвлэлийн хороо, соёлын яам зэрэг газарт хэлтэс  тасгийн дарга зэрэг ажлуудыг 78 нас хүртлээ улсад тасралтгүй 55 жил хөдөлмөрлөж,  1939, 1945 оны хоёр дайнд оролцсон ахмад  дайчин . Эдүгээ 96 настай дайны амьд гэрч  түүхэн  хүний нэг юм аа. Миний аавын туулж өнгөрүүлсэн амьдралын баялаг түүхээс өнөөдөр бид зөвхөн нэгээхэн хэсэг болох олзлогдсон Япон цэргүүдийн Хужир булан дахь тупийн заводын  Монгол талын даргаар ажиллаж байхдаа Япон хүнд хэрхэн хандаж байсан талаар Японы талын дарга Аракава Саташигийн ирүүлсэн талархлын бичгээс харж болно.
    Энэхүү бичигт: Эрхэм нөхөр Шарав дайны үед танилцаж нөхөрлөсөн дайчин нөхөр минь олзны цэргүүдэд хүн ёсоор хандаж байсныг чинь хэзээч үл мартана. Өгөөмөр сайхан  сэтгэлийг чин гүнээ хүндэтгэн биширнэ гэж бичсэн байдаг.
Ингээд энэ кино гарах болсон талаар хэдэн үг хэлэе. Одоогоос 67 жилийн тэртээ болсон дайны хүнд өдрүүдэд бөмбөг дэлбэрч, сум шунгинасан Халх голын дайнд өөд өөдөөсөө буу барин байлдаж явсан цэл залуу цэрэг эрс дайн дуусч энх цаг ирэхэд хэрхэн бие биедээ хүний ёсоор хандаж байсны бодит жишээг энэхүү киногоор харуулахыг зорьлоо. Энэ кино Монгол, Японы хооронд  дипломат харилцаа тогтосны 40 жилийн ойгоор гарч байгаагаараа бас онцлог болж байгаа юм. Олзны Япон цэргүүд нутаг буцсан тэр цагаас хойш 43 жил ямар ч холбоо харилцаагүй байсаар 1990 онтой золголоо. Аав минь Япончуудыг дандаа ярьдаг. Тэгээд бид 1991 онд Японы элчин сайдын яаманд хүсэлт тавьснаар аавын өгсөн нэрсээс 10 хүний 5.6 нь амьд сэрүүн байна гэсэн хариу авлаа. Тэгээд 1992 оны 7 сарын 4-нд Хужир булангийн армийн Японы талын дарга аавтай хамт ажиллаж байсан Аракави саташи, Тэдэн дотроос аавын танидаг хэсэг хүн ирсэн байв.  Үүнээс хойш олон Япон хүн Монголд ирсэн. Энэ явдлын талаар Япон, Монголын сонинуудаар олон удаа бичигдэж, олонч Япон аавтай уулзахаар ирсэн. Энэ сэвдээр Дашдоржийн Төмөртогоогийн бичсэн “Хоёр тоосго” гэдэг сурвалжлага  залуу уран бүтээлч Амараагийн сэтгэлд бууж энэхүү киног бүтээжээ.  Олзны Япон цэгүүдийн байршил, хийж гүйцэтгэж байсан ажлын талаар  зухас дурдая.
Манай улс 1945 оны 9-11-р сард зургаан удаагийн цуваагаар нийт 12.318 олзлогдсон Япон цэргүүдийг Хятадын Жэ хэй мужаас Монголд авчирсан юм билээ. Авчирсан цэргүүдийг Хужир булангийн тоосгоны үйлдвэо, Цагаан булагны  шохойн үйдвэр, Ар хустай, Туул, Ерөөгийн мод бэлтгэлийн үйлдвэр, Сэлэнгийн чүдэнзний үйлдвэр, аж үйлдвэрийн комбинат, налайхын нүүрсний уурхай, Зүүн бүрэн, Баруун хараа зэрэг 30 газарт хувиарлан ажлуулсан байдаг. Олзны Япончуудын хоол хүнсийг тусгайлан бэлтгэж, Амгаланд талхын цех шинээр барьж, Архайнган Өгийн нуурь загасны үйлдвэр байгуулж байжээ. Эрүүл мэндийг нь сахин хамгаалж Дамбадаржаа, Хужир булан, Алтан булаг хотод нэгдсэн эмнэлэг байгуулж Орос, Монгол, Япон эмч нар ажиллаж байсан байна. Улаанбаатар ажиллаж байсан Япончууд ДБЭТ, Гадаад яам, Төв номын сан, Элдэв очир кино театр, “Алтай” зочид буудал  зэрэг барилгуудыг барьж байгуулж байжээ. Эдгээр байгууламжууд нь хэдийгээр дайны цагийн хүнд гашуун үеийг санагдуулах боловч Япон хүний өөрийн гараар байгуулсан түүхийн дурсгал юм. Энэ цагт Монгол, Японы харилцааны бүтээн байгуулалт үргэлжилж Үйлдвэр комбинат цаашид олон тооны обьект Монголын нутаг дээр сүндэрлэж байна. Монгол Улсыг ардчилал, зах зээлийн харилцаанд шилжих хүнд үед Япон улс хандивлагч орны хөдөлгөөнийг санаачлан хамгийн их тусламжийг үзүүлсэн юм.