Аялахад асар их, хүч, хөдөлмөр шаарддагийн адилаар аливааг судлахад ч мэдлэг, туршлага, хичээл зүтгэл хэрэгтэй. Иймээс ч энэ удаагийнхаа ярилцлагын зочноороо аялагч, судлаач МУИС-ын Нийгэм соёлын антропологийн тэнхимийн  багш П.Чулуунбатыг урьж ярилцсан юм.

    Аялахад асар их, хүч, хөдөлмөр шаарддагийн адилаар аливааг судлахад ч мэдлэг, туршлага, хичээл зүтгэл хэрэгтэй. Иймээс ч энэ удаагийнхаа ярилцлагын зочноороо аялагч, судлаач МУИС-ын Нийгэм соёлын антропологийн тэнхимийн
багш П.Чулуунбатыг урьж ярилцсан юм.

-Сайн байна уу. Таныг аялагч, судлаач П.Чулуунбат гэдгээс илүү зүйл бараг мэдэхгүй байна л даа. Тиймээс та өөрийгөө манай уншигчдад танилцуулахгүй юу?
-Англиас сургуулиа төгсөөд 2008 онд Монголд ирсэн. Одоогоор МУИС-ын Нийгмийн шинжлэх ухааны сургуульд Нийгэм соёлын антропологиийн тэнхимийн гээд хуучнаар угсаатан зүйн тэнхимд багшилж байгаа. Нутагтаа ирсэнээсээ хойш гэхээр 4 жил багшилж байгаа гэсэн үг. Би 23 дугаар сургуулийг төгссөн. Зөвлөлтийн багш нараар Орос хэл заалгасан. Одоо ч гэсэн Орос хэлээ мартаагүй. Улмаар Отгонтэнгэр их сургуульд Англи хэлний орчуулагчийн ангид суралцаж төгссөн байгаа.  Багадаа нэг уулын цаана юу байна тэрний цаадах уулны цаана юу байна гээд л их сониуч хүүхэд байсан. Харин оюутан байхдаа жуулчдад хөтөч, орчуулагч хийж их аяладаг болсон. Хэдий аялаж байхад их хэцүү байсан ч аяласныхаа дараа зургуудаа харахад ч юм уу их сайхан байдаг.

-Таньд аялагч, судлаач хүний хувьд сонирхуулах зүйл их л биз дээ. Хэдэн орноор аялав?
-Судалгаа хийж аялаж, хүмүүстээ уулзаж, шинэ юмыг нээх, олж мэдэх, суралцах дуртай. Тиймээс сонирхолуудаа нэгтгээд судлаач, аялагч болж байгаа юм уу даа. Гадаадын 12 орноор аялсан. Сонирхуулах зүйл  гэвэл өөрсдийгөө Монгол үндэстэн гэх хүмүүс аж төрдөг Балба улсад нэг сар амьдарч аж, ахуйтай нь танилцсан. Балба улс бол 30-иад сая хүн амтай ч гэсэн 100 гаруй угсаатан үндэстэнгүүд байдаг. Тэр дотроос өөрсдийгөө Монгол гэх Гүрүнг буюу Таму хүмүүстэй амьдарч байлаа. 200 жилийн өмнө Балбын Горха улс хэт томроод Түвдийг эзлэхээр Манж Чин улстай байлдаж ялагдаад, урагшаа Энэтхэгийн тухайн үед эзлээд байсан Их Британтай тулалдсан. Тэгж байгаад Английн нэгэн офицер Балбын цэргүүдэд баригдаж олзлогдож, хоригдсон. Ингэж байхдаа өнөөх офицер Балба хүмүүсийг таньж мэдээд Английн хатан хаанд хэл хүргэсэн байгаа юм. Юу гэсэн бэ гэхээр Балба хүмүүс бол үнэхээр зоригтой, хүч чадалтай, нөхөрлөлдөө үнэнч хүмүүс байна. Энэ хүмүүсийг цэргээ болгож хамтарч ажиллавал яасын бэ гэсэн аж. Тэгээд л үүнийг нь Английн хатан хаан хүлээн авч гэрээ байгуулж Балбатай хамтрах болсон. Өнөөх дайн ч тэнцсэнээр дууссан. Одоо бол тэр дайн болсон газар хоёр хөшөө босгосон байдаг.
Гүрүнг буюу Таму хүмүүс бол бөө шүтлэгтэй. Өөрсдөө бөө, зайрантай. Хамгийн том зайран нь дараагийн залгамжлах хүндээ зааж сургадаг.  Хамгийн том зайран нь Английн цэргийн албанд алба хашиж байгаад тэтгэвэрт гарсан байдаг. Тэр хүн бол Кэмбрижийн их сургуулийн археологи, антропологийн тэнхимтэй  хамтарч судалгаа хийдэг.

-Та Балба улсын талаар багагүй судалж мэдсэн байна. Энэхүү судалгаагаараа ямар нэг бүтээл гаргасан уу?
- Би "Uptown" сэтгүүлд 5 цуврал аян замын тэмдэглэл бичиж байсан. Өнгөрсөн 10 сараас гарсан байгаа. Одоогоор тус сэтгүүлд хааяа Travel буланд нь аялалын тэмдэглэл, зураг зэргээ дэлгэдэг.  Уг нь Flickr гээд сайтад зургуудаа их тавьсан. Даанч Youtube.com ч юм уу бусад сайтууд, хувь хүмүүс зөвшөөрөлөгүй авчихдаг. Би одоо гурван ч зургаа хулгайд алдсан. Гэхдээ миний үзсэн харсан бүхэн их биш гэж би өөрийгөө голдог. Тиймээс хүмүүст нээх яриад яваад байдаггүй. Монголынхоо таван аймгаас бусад руу нь аяласан. Аялах бүртээ гадаад хүмүүстэй аяладаг тул тэр хүмүүстэй танилцаад барахгүй Монголоо сурталчлах сайхан боломж олддог. "Тархай суугаа Монголчууд" гээд нэвтрүүлэг гарсан даа. Тэр нэвтрүүлэг үнэхээр сонирхолтой санагдсан. Хайгаад үзвэл үлдсэн, орхигдсон Монгол үндэстэнгүүд хаа сайгүй байдаг.

-Та цаашдаа аль улсаар аялахаар зэхэж байна. Мэдээж уран бүтээл хийх тодорхой зорилго байгаа л биз дээ?
Яг одоо амьдрал, мэргэжлийнхээ зөрөг зам дээр ирчихсэн цаашдаа яахаа шийдээгүй л байна. Ерөнхийдөө тунгааж бодсон, эргэцүүлсэн, бясалгасан л байдалтай байна даа. Цаашдаа өөрийн авсан зургуудаараа үзэсгэлэн гаргахыг хүсдэг.

- Та ярилцлагынхаа эхэнд Англид 8 жил амьдраад ирлээ гэж байсан. Яагаад тус улсыг зорих болов?
-Уг нь анх гурван сарын хугацаатай явсан. Эрүүл мэндийн шалтгаанаас болоод Монголдоо ирэх хугацаа хойшилсон. Тэгээд цаашаа сурмаар байсан. Тэгж байгаад одоогийн манай тэнхимийн эрхлэгч Бум-Очир найзтайгаа танилцсан. Энэ хүн бол мастер болон доктороо Кэмбрижийн их сургуульд суралцаж хамгаалсан Монгол Улсын иргэн байгаа. Мөн Өвөр монголын Хүрэлбаатар гээд доктор ахтайгаа танилцаад энэ хоёр маань надад мастерийн тэтгэлэг байгаа чи тэрэнд оролцохгүй юм уу гэсэн санал тавьсан.  Тэр тэтгэлгийг аваад Кэмбрижийн их сургуульдаа мастераа хамгаалсан даа.