УИХ-ын гишүүн Ц.Мөнх-Оргилоос зарим зүйлийг тодрууллаа.

-Эрүүл мэндийн салбарын тогтолцоог шинэчлэн талаар сүүлийн үед эрчимтэй яригдаж байна. Ямар байдлаар өөрчлөх шаардлагатай гэж харж байна вэ?

-Эрүүл мэндийн салбарын гол хуулиудыг өнгөрсөн наймдугаар сард хэлэлцээд зургаан хуульд 40 гаруй өөрчлөлт оруулсан. Үүд хийсэн гол өөрчлөлт бол нэг худалдан авагч буюу ЭМДЕГ улсын төсвийн хөрөнгө оруулалт, улсын төсвийн мөнгө, ЭМДС-ийн  хөрөнгийг нэг дор хуримтлуулаад хувийн болон улсын эмнэлгүүд чанартай үйлчилгээ үзүүлж байвал адилхан үнэ тарифаар олгоно гэж заасан юм. Монгол Улс жилд 1.2 их наяд төгрөгийг эрүүл мэндийн салбарт зарцуулдаг. Үүний тэн хагас нь ЭМДС-аас, үлдсэн хэсгийг нь Засгийн газар төлчихөж байгаа шүү дээ. Өмнө нь улсын төсвөөс орсон мөнгө эмнэлгүүдэд эмч, сувилагчийн тоогоор урсгал зардлынх нь мөнгийг өгдөг байсан. Эмнэлгүүд 50, 500, 5000 хүн эмчилсэн эсэхээс үл хамааран ижил хэмжээний мөнгө авдаг. Улмаар улсын эмнэлэгт урт дараалал, гомдол гардаг ийм зүйл үүсээд байна.

-Нэг худалдан авагчийн систем гэж нэрлээд байгаа. Ингэснээр иргэдэд ямар давуу тал бий болох юм бол?

-Нэг худалдан авагчийн системд орсноор дулаан, цахилгаан, байшин, цалинг санхүүжүүлэх биш өвчтөнөө санхүүжүүлнэ. Тухайн эмнэлэг 50 хүн эмчилбэл ийм хэмжээнд таарсан төсөв төсөвлүүлнэ гэсэн үг. Байгууллагууд хүнээ гүйцэд эмчлэх, чанартай үйлчлэх нөхцөл бий болно. Нөгөөтээгүүр, улсын төсвийн хөрөнгөөр зөвхөн улсын эмнэлэгт эмчлүүлсэн хүнээ санхүүжүүлдэг. Жирэмсний хяналт гэхэд өрх дээрээ л хяналтад орж байвал даатгалаас мөнгийг нь өгдөг байсан. Одоо бол шаардлага хангасан, ЭМДС-тай гэрээ байгуулсан хувийн эмнэлэгт очоод хяналтад орсон ч болно.  Ингэснээр улсын эмнэлэгийн урт дараалал багасна

-Эрүүл мэндийн салбарт стандарт бий болж байна гэж ойлгож болох уу?

-Сайн хувийн эмнэлэгт очоод үзүүлэх боломжтой болж байна. Хоёрдугаарт, эмч нар өглөө үндсэн ажлаа үдээс хойш нь хувийн эмнэлэг рүүгээ гүйгээд байдаг нь багасна. Хэдэн хүнд үйлчилгээ үзүүлснээс шалтгаалан орлогоо авах учраас хувийн эмнэлэг ажиллуулаад зардал мөнгө, чирэгдэл үүсгээд байх шаардлагагүй болно. Гуравдугаарт, хуулийн чухал өөрчлөлтөөр эмнэлзүйн удирдамж буу тухайн эм, эмнэлгийг хэрхэн эмчлэх юм бэ гэдэг олон улсын тогтсон стандартууд байдаг. Үүгээр л эмчилнэ. Тэгж байж орлого олно гэдгийг шаардаж байгаа юм. Өөрөөр хэлбэл, эмнэлгийн үйлчилгээний чанар тогтоож өгч байгаа хэрэг. Дэлхийн 191 оронд хэрэглэгддэг систем бий. Жишээлбэл, мухар олгойг дурангаар ийм дарааллаар авна гэсэн стандарт байдаг. Түүнээс биш сайн дурын уран сайхан байхгүй. Чанарыг баталгаажуулж байгаа юм. Эрүүл мэндийн Үндэсний зөвлөлд өгөөд байгаа үүрэг даалгаварт 2021 он бол Монголын эрүүл мэндийн салбарт томоохон өөрчлөлтийн жил байна. Үүнийг та бүгд хийхэд бэлдээрэй. Хууль тогтоомж, журмаа сайн уншиж, иргэдийг мэдээлжүүлээрэй гэдгийг даалгасан.

УИХ наймдугаар сарын 15-нд олон чухал хууль баталсан. Уг хууль ирэх оноос хэрэгжинэ. Эрүүл мэндийн Үндэсний зөвлөх, ЭМЯ бүх эмч нартаа хүргэсэн. Эмч нар нь иргэдэд ойлгуулсан, бүх нийтээр мэдээлжсэн байх ёстой. Ийм ажил их дутагдалтай байна.

-Хөнгөлөлттэй эмийн жагсаалт шинэчлэгдэн батлагдсан. Үүнийг дагаад эмийн чанар, баталгааны асуудал яригдах байх?

-Монголд дэлхийд байхгүй систем тогтчихоод байна. Бид гуравхан саяулаа. Гэтэл 2000 гаруй эмийн сан, 40 гаруй эмийн үйлдвэртэй. Мөн 340 эм нийлүүлэгч, 1500 гаруй төрлийн эмийг дэлхийн 50 орноос авчирч байна. Өөрөөр хэлбэл, нэг лицензтэй нөхөр Хятад, Солонгос, Орос зэрэг орнуудаас нэг үйлчилээтэй эм оруулаад ирнэ. Эмний үйлчилгээ нь адилхан мөртлөө өөр өөр үнэтэй. Чанарын асуудал яригдаж байна. Сүүлдээ эмэндээ дасаж, үйлчилгээгүй болж байна. Тиймээс өнгөрсөн наймдугаар сард оруулсан өөрчлөлтөөр Эрүүл мэндийн даатгалын бүх хуулидад өөрчлөлт оруулж, эмийн агентлаг байгуулсан.

-Эмийн агентлаг ямар чиг үүрэгтэй ажиллах юм бэ?

-Уг агентлагт эмний чанар, үнэд хяналт тогтооно. Ингэхдээ нэгдсэн худалдан авалт хийнэ. Дэлхийн олон орон ийм ажил хийж байна. Тухайлбал, манай улстай ойролцоо улс Шинэ Зеландын эмийн агентлаг жилд тэдэн сая аспирин хэрэглэх юм байна гэдгээ тогтоодог. Улмаар дэлхийн хэмжээнд тендер зарлаж, томоохон эм нийлүүлэгчид шалгардаг. Жижиг компаниуд энэ тендерт оролцохгүй. Том компаниудаас эм авбал нэгдүгээрт, чанарын баталгаа, хоёрдугаарт, үнэ нь хямдарна.  

Б.Лхам