УИХ-ын гишүүн Т.Доржхандтай ярилцлаа.

-Хот шинэ даргатай боллоо. Шинэхэн томилогдсон хотын даргын талаар санал бодлоо хэлэхгүй юу?

-Энэ байдлыг гаднаас нь ажиж байхад их ёс зүйгүй зүйл болсон. Иргэдээсээ санал авч УИХ-д сонгогдсон. Хуулиа батлаад, бодлогоо тодорхойлоод явж байх ёстой хүн хотын дарга болоод илүү их боломжит албан тушаалын сонголт хийж байгаа нь харамсалтай байна. Эрх мэдлийн төлөө өөрийг нь сонгосон сонгогчийг хойш тавиад явна гэдэг зөв зүйл биш. Төрийн ажил тоглоом биш биз дээ.

Өмнөх сонгуулиар Хэнтий аймагт 42 дугаар тойрогт нөхөн сонгууль хийнэ гээд баахан бужигнасан. Одоо бас баахан бужигнах бололтой. Ерөнхийлөгчийн сонгуулийг ирэх оны зургадугаар сард хийх юм бол энэ үеэр нөхөн сонгуулиа хийж төсвийн мөнгөө хэмнэх хэрэгтэй байх.

-Энэ хугацаанд иргэд өөрсдийг нь төлөөлөх нэг төлөөлөгчгүй байх нь байна?

-Иргэдийнхээ төлөөлөх эрхийг хойш тавьж өөрөө эрх мэдэлд очиж байгаа энэ байдалд Сонгинохайрханчууд дүгнэлтээ хийх байлгүй дээ. МАН-д 62 суудал ихдээд байгаа юм бол гишүүдийнхээ талыг дарга болгочих. Сонгуулдъя л даа. Болно шүү дээ.

-Ирэх баригч нам төсвийн алдагдлыг бууруулахад хэрхэн ажиллаж байна гэж дүгнэж байна вэ?

-Өр үүсэж байгаа шалтгаан нь төсвийн алдагдал. Төсвийн алдагдлыг бууруулж явж байсан. Ажил хийж байгаа салбар, яамынх нь хийж байгаа зүйлийг бодитой хэлэх ёстой. Өрийн төсөв 2016 онтой харьцуулахад хангалттай буурсан. Сангийн сайд маш сайн төсвийн сахилга баттай ажиллаж байна. Үүнийг олон улсын байгууллага, эдийн засагчид ч хүлээн зөвшөөрч байгаа. Коронавируст цар тахалтай холбогдуулан төсвийн хүндрэл ганц манай улсад биш дэлхий нийтэд үүсч байгаа. Эдийн засаг унаад агшиж байгаа үед төсөв болон мөнгөний бодлогоороо сөрж дэмждэг. Өөрөөр хэлбэл, зарлага талаа өсгөнө гэсэн үг. Дэлхий нийтэд үүссэн хүндрэл буураад эхэлбэл төсвийн алдагдлаа бууруул гэдэг шаардлага тавиад явах нь эрүүл. Өнөөдрийн нөхцөлд иргэдийнхээ орлогыг хамгаалах, ажлын байраа хадгалах байгаа учраас төсөв дээрээ тусгаад явах нь зүйтэй.

-УИХ-ын гишүүн асан Б.Ундармаа 40 сая төгрөг төлөөд суллах шүүхийн шийдвэр гарлаа. ЖДҮ-тэй холбоотой болон бусад асуудлаар өмнөх парламентын хэд хэдэн гишүүн ял авсан. Тэднийг ч мөн ийм байдлаар суллах вий гэсэн хар нийгэмд байна. Та байр сууриа илэрхийлэхгүй юу?

-Хэвлэлд гарсан мэдээллээр Эрүүл мэндийн даатгалын сангаас 134 тэрбум, НДС-аас 104 тэрбум, ЖДҮХС-аас 47 тэрбум, Хөгжлийн банкнаас 52 тэрбум гээд нийт 340 тэрбум төгрөгийн асуудал байна гэсэн мэдээллийг харлаа. Уг нь дээрх асуудлаар хэрэг үүсгээд ялласан гэж ойлгосон.

Манай улсад байгаа гол зовлон нь НДС, ЭМДС гэдэг юм уу эдгээр сангууд зах зээлийнхээ зарчмаар явдаггүй. Сангууд дээр дарга эсвэл сайд шийдвэр гаргачихдаг. Эх үүсвэрийг нь банкуудад хуваарилаад хийчихдэг. Банкууддаа бага хүүгээр олгоод зөрүүгээс нь ашиг олдог юм шиг байгаа юм. Нөгөө талдаа мөнгийг нь хүлээж авсан банкууд зориулалтын бусаар ашиглах эсвэл өөр хуулийн этгээдээр дамжуулан зээл авдаг ч юм уу. Түүгээрээ дамжуулан барилга барьдаг. Ийм байдлаар яваад байгаа нь зовлон болчихоод байна. Эрүүл, зөв биш системтэй. Тиймээс яалт ч үгүй шинэчлэл хийх хэрэгтэй байна. Буруутай этгээд ял шийтгэл, хариуцлага ч үгүй өнгөрнө гэдэг байж болохгүй. Ийм байдлаар төсвийн хулгай үргэлжилсээр байна. Эрх баригч нам эр зориг гаргаж цэг тавих болов уу гэж бодсон ч харамсалтай нь шүүх нь хүртэл хараат болчихож. Дан захиалгын шийдвэр гаргадаг. Тиймээс шүүхийн шинэчлэлээ яаралтай хийх цаг болсон. Системийн хувьд хараат бус, бие даасан байдал руу явах хэрэгтэй байна.

-Сангуудын хяналтыг хэрхэн сайжруулах вэ?

-Олон сангуудын хөрөнгийг зүй бусаар ашиглаж, хорогдуулаад эцсийн үр дүнд нь татвар төлөгчдийн мөнгө үргүй урсаж байна. Төрийн өмчийн том компаниуд бий. Эрдэнэт, Тавантолгой, уул уурхайн бусад компаниудын эх үүсвэрүүдийг нь ил болгож, сангуудын мөнгийг арилжааны банкаар дамжуулахыг зогсоох хэрэгтэй. Оронд нь аль болох төрийн сангаар дамжуулж, авлигын чанартай зүйл орохгүй байх хаалгыг нь хаа. Зарим зүйл дээр Төв банк өөрөө төлбөр тооцоог нь хийгээд явах нь зөв. Ийм байдлаар санал оруулсан. Цаашид ийм байдлаар зохицуулалт хийхгүй бол банкууд нь хариуцлага хүлээдэггүй, дампуурчихаар эрсдэл нь татвар төлөгчдийн нуруун дээр ирдэг. Банк дампуурлаа гэхэд эзэд нь хохирол багатай, ашгаа, лобби хийгээд хуулийн хариуцлагаас мултардаг байж болохгүй. Тиймээс банкны шинэчлэл ч зайлшгүй чухал байгаа. Банкыг эрүүлжүүлэхийн тулд бүтцийн өөрчлөлт хийх хэрэгтэй. Хуулиар боломжуудыг нь хааж өгөхгүй бол хулгай дээрэм үргэлжлээд байна шүү дээ.

Б.Лхам