Монгол Улсын Үндсэн хуульд оруулсан нэмэлт, өөрчлөлтөөр Ерөнхийлөгчийг зөвхөн нэг удаа, зургаан жилийн хугацаагаар сонгохоор болсон. Үндсэн хуулийн энэ өөрчлөлт одоо хүчин төгөлдөр мөрдөгдөж эхэлсэн бөгөөд энэ өөрчлөлт орсноос хойшхи Ерөнхийлөгчийн анхны сонгууль ирэх зургадугаар сард болох гэж байна. Үндсэн хуулийн эл өөрчлөлтөөр одоогийн Ерөнхийлөгч нэр дэвших эрхгүй гэдэг нь тодорхой харагддаг. Харамсалтай нь, энэ заалтыг Ерөнхийлөгчийн сонгуулийн тухай хуульд заагаагүйгээс маргаан үүсгээд байгаа юм. ХҮН, АН, МАН-ын хуульч гишүүд /https://www.24tsag.mn/a/188721/ Үндсэн хуулийн дээрх заалтыг эш үндэс болгон одоогийн Ерөнхийлөгчийг нэр дэвших эрхгүй хэмээж байгаа ч, Ерөнхийлөгч Х.Баттулгын эргэн тойрныхон Ерөнхийлөгчийн сонгуулийн тухай хуулийг бариад нэр дэвших эрх нээлттэй хэмээн тайлбарладаг. Ерөнхийлөгчийн сонгуульд нэр дэвшигчид тодрох хуулийн хугацаанаас өмнө энэ маргааныг нэг тийш болгох хэрэгтэй байгаа учир ХҮН-ын хэсэг залуус Ерөнхийлөгчийн сонгуулийн тухай хууль Үндсэ хуулийг зөрчиж байгаа талаар Цэцэд гомдол гаргаад байсан юм.

Үндсэн хуулийн Цэцийн гишүүн Д.Солонго энэ асуудлаар маргаан хянан шийдвэрлэхээр шийдвэрлэсэн боловч Цэцийн гишүүн Б.Буяндэлгэр энэ шийдвэрийг эс зөвшөөрч байгаа ажээ. Энэ нь Цэцийн түүхэн дэх хамгийн анхны нэг гишүүний маргаан хянан шийдвэрлэх шийдвэрийг нөгөө нь эс зөвшөөрч байгаа хэрэг юм байна. Ингээд гурван гишүүний бүрэлдэхүүнтэй хуралдаанаар ХҮН-ын гомдлыг хянан шийдвэрлэхээр болж Цэцийн гишүүн Ш.Цогтоод хуваарилсан байна. Үүнийг нь гомдол гаргасан тал буюу ХҮН-ын гишүүд эсэргүүцэж байгаа юм.

Тэд ийн эсэргүүцэх үндэслэл ч байгаа юм. Учир нь, одоогийн Ерөнхийлөгчийг нэр дэвших эрхтэй эсэхийг шийдвэрлэх маргааныг хуваарилсан Ш.Цогтоо нь улс төрийн уг гарвалаараа АН-ын МоАХ фракцынх. Ерөнхийлөгчийн Тамгын газрын дарга Ө.Шижиртэй ойрын харилцаатай, өрөөгөөр нь орж гардаг гэдгийг гомдол гаргагч талынхан мэдэгдээд байгаа. Түүнчлэн Ерөнхийлөгчийн дэмжлэгээр Ш.Цогтоо гишүүний охин Ц.Өнөрзаяа нь БНСУ-ын Пусан дахь консулаар өнгөрсөн арванхоёрдугаар сард томилогдоод байгаа юм. Ийм эрх ашгийн зөрчилтэй хүнээр Ерөнхийлөгчийн сонгуулийн тухай хууль Үндсэн хууль зөрчсөн эсэхийг хянуулахгүй хэмээн гомдол гаргагчид Үндсэн хуулийн Цэцийн дарга Н.Чинбатад ханджээ. Үндсэн хуулийн есөн гишүүний гурвыг нь Ерөнхийлөгчийн саналаар УИХ томилдог бөгөөд маргаан үүсгэн хянан шийдвэрлэх ёстой хэмээсэн Д.Солонго гишүүний саналыг эсэргүүцсэн Б.Буяндэлгэр нь 2018 онд Ерөнхийлөгчийн саналаар Цэцийн гишүүнээр томилогдож байлаа. Ш.Цогтоо гишүүний хувьд 2013 онд Цэцийн гишүүн болсон, бүрэн эрхийнх нь хугацаа дуусч байгаа хүн юм. Ингээд харахаар энэ үйл явдал нь өнгөрсөн сард Ерөнхийлөгчийн Цэцээр хийсэн “айлчлал”-ын үр дүнгийн нэг хэсэг бололтой. Одоогийн Ерөнхийлөгч нэр дэвших эрхтэй эсэх маргааныг Ерөнхийлөгч Х.Баттулгын саналаар Цэцийн гишүүнээр томилогдсон Б.Буяндэлгэр эсэргүүцээд, Ерөнхийлөгчийн фракцын, бүрэн эрхийнх нь хугацаа дуусч байгаа Ш.Цогтоогоор хянан шийдвэрлүүлэх нь шударга ёсонд үл нийцэж байна.

С.Сүлд