Зарим дотоодын сүү, сүүн бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэгчдийг шошгоо буруу бичиж хууль зөрчсөн хэмээн торгохоор болоод байгаа. Энэ талаар ШӨХТГ-ын Улсын байцаагч Б.Хэрлэнчимгээс тодрууллаа.
- Сүү үйлдвэрлэгч зарим компаниудыг шошгон дээрээ найрлагаас нь өөр мэдээлэл бичсэн гэж торгохоор болоод байгаа. Өмнө нь энэ шошгоороо олон жил явсан. Яагаад заавал одоо ингэж шалгаж, торгох болов?
- Энэ чинь ганцхан өнөөдөр шалгаад, дүгнэчихсэн юм биш. 2009 оноос эхлээд сүү, сүүн бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэгчидэд хүнсний бүтээгдэхүүний MNSCAC1 гэсэн стандартыг нэвтрүүлсэн. Тэр стандартын дагуу болон хэрэглэгчийн эрх ашгийг хамгаалах хуулийн хүрээнд сүү, сүүн бүтээгдэхүүний шошгоо стандартад нийцүүлээч ээ гэсэн албан шаардлага удаа дараа явуулсан. 2009 онд явуулсан эхний шалгалтынхаа биелэлтийг 2010 онд Эрүүгийн цагдаагийн газартай хамтран шалгасан. Тэгэхэд “Витафит”, “Монфрэш”, “Сүү” зэрэг 11 үйлдвэр зөрчилтэй хэвээрээ байсан учир 250 мянган төгрөгөөр торгосон. 2012 онд дахин шалгалт явуулахад энэ 11 үйлдвэрээс зассан, хуульд нийцүүлсэн үйлдвэрүүд байсан. Харин “АПУ”, “Витафит”, “Мон фрэш” компаниуд зөрчил нь хэвээрээ үргэлжилж байсан учраас тус бүр 1 сая төгрөгийн торгуул тавьсан. Өнгөрсөн гурван жилд хийсэн шалгалтын дүнд Засгийн газраас Сүү, сүүн бүтээгдэхүүний үйлдвэрлэл, худалдааг зохицуулах зөвлөмж гарсан юм. Энэ техникийн зохицуулалт нь хүчин чадлын хувьд хуультай дүйцэхүйц. Зөвхөн сүү, сүүн бүтээгдэхүүнийг үйлдвэрлэх технологи нь ямар байдаг вэ гэдгийг тодорхойлсон. Үйлдвэрлэлийн түүхий эд хүлээж авахаас эхлүүлээд эцсийн бүтээгдэхүүн хүртэлх шатыг нарийн тодорхойлсон байдаг. “Витафит” компани гэхэд 2011 онд сая төгөргөөр торгуулж байсан ч шошгоо өөрчлөөд зассан байгаа.
- Цэвэр сүү, хатаасан сүү нь хоорондоо ямар ялгаатай вэ?
- Хатаамал сүү гэхээр хэвийн сүүг тусгай технологийн аргаар хатаасан сүүг хэлнэ. Сэргээсэн сүү гэдэг нь өтгөрүүлсэн болон хатаамал сүүг усанд уусган механик дулааны аргаар боловсруулан хэвийн сүүний төлөвт шилжүүлэн үйлдвэрлэснийг хэлнэ. Тодруулбал хатаамал сүүг ундны усаар сэргээсэн гэдгийг хэлж байгаа юм. “АПУ”-гийн сүүг Шинэ Зеланд улсаас импортлосон. Импортын сүүгээр үйлдвэрлэдэг боловч шошго дээрээ монгол үнээний сүү гэж бичээд байгаа. Импортын сүүг монгол үнээний сүү гэж хэрэглэгчдийг төөрөгдүүлж болохгүй. Компаниуд бүтээгдэхүүн нь л чанартай байвал гаднах цаасан дээр юу ч гэж бичсэн болно гэсэн тайлбар тавьдаг. Мөн “Сүү” ХХК шингэн сүүнийхээ шошгыг өөрчилж байгаа боловч жимстэй иогуртынхаа шошгыг өөрчлөөгүй болохоор арга хэмжээ авсан. Жимстэй иогуртыг хатаасан сүүгээр хийдэг хэрнээ үнээний сүү гэж бичсэн байгаа. Цэвэр сүүг энгийн монгол үнээний сүү гэж ойлгодог. Тиймээс үнээний хатаамал сүү гэсэн бичиглэл байх ёстой.
- Цаасан дээрх хэдэн үг, үсгээс болж 10 сая төгрөгөөр торгох нь буруу гэх шүүмжлэл байна?
- Энэ том компаниуд шинэ стандарт нэвтрүүлсэн гэж рекламддаг хэрнээ яагаад сав боодлоо ил, тод нээлттэй, ойлгомжтой бичиж болохгүй вэ? Сүүг ихэнхидээ настай хүмүүс худалдаж авдаг. Найрлага, жорыг бичихэд ч стандарт хэмжээ гэж бий. Хэт жижиг бичсэн бол настай хүмүүс харж авч чадахгүй. Гэтэл цаасан дээрх бусад мэдээллээ энгийн стандартаар биччихээд найрлага хэсгээ бүр жижигрүүлж бичдэг. Үүнийгээ манай маркетинг гээд хээв нэг хууль зөрчөөд байна. Ямар ч маркетингийн ажил хуулийн дагуу л явах ёстой.
- 10 сая гэдэг торгуулийн дээд хэмжээ. Үүнээс бага торгууль тавьж болохгүй юу?
- Эдгээр томоохон компаниуд хууль зөрчсөн гэж ойлгойхгүй ШӨХТГ-ын нэр хүндийг унагаах, хариуцлагаас мултрах гэж янз бүрийн хандлага гаргадаг. Бидний эрх ашиг, хөрөнгө мөнгөнд халдлаа гэж. Үнэхээр хөрөнгө мөнгө, санхүүгээ бодож байсан бол тухайн салбарт ямар хууль тогтоомж мөрдөгддөг вэ гэдгийг судлаад дүрэм журмын дагуу явуулах ёстой. “Таргалуулахгүй, хөгшрүүлэхгүй, танд эрүүл мэндийг бэлэглэнэ” гэж бичсэн нь ч зөрчилтэй сурталчилгаа. Шууд утгаараа 25-тай хүн энэ сүүг уугаад 25 настай хэвээрээ л байна гэж ойлгогдоно. Тийм биш шүү дээ. Өмнө нь Шударга ёс, өрсөлдөөнийг хориглох тухай хуульд 250 мянган төгрөгөөр торгоно гэж заасан байсан. Харин одоо хууль өөрчлөгдөөд дээд хэмжээгээр торгохоор байгаа. "АПУ", "Мон фреш" компани удаа дараа хууль зөрчөөд тэрийгээ манай бизнес эрхлэгчдийг хязгаарлах гэж байна, саад болох гэж байна гэдэг утгаар буруу ташаа мэдээлэл өгч байгаа нь өөрсдийгөө хаацайлах гэсэн оролдлого гэж бодож байна.
-Тэгвэл бидний хэрэглэж байгаа сүү дундаас цэвэр үнээний сүүгээр хийсэн бүтээгдэхүүн байдаг уу?
- “Дэлгэр тэс”, “Гум” зэрэг жижиг компаниуд хэвийн үнээний сүүгээр бүтээгдэхүүнээ хийдэг. Бид стандартын дагуу хамтран ажилладаг.
- Импортын сүүгээ хянахгүй байж гэнэт шинэ даргатай болоод үндэсний үйлдвэрлэгчдээ “ноолоод" эхэллээ гэж шүүмжилж байна. О.Магнай дарга ямар нэг байдлаар оролцсон уу?
- 2009 оноос хойш хийсэн ажлыг шинэ даргатай холбож ойлгоно гэдэг хэт өрөөсгөл. Торгууль төлөхгүй, зөрчлийг арилгахгүй гэсэн хэсэг бүлэг хүмүүсийн санаа байж магад. Байцаагч өөрөө тусгай эрхтэй учир ингэ, тэг гээд дарга хөндлөнгөөс оролцдоггүй. Бие даасан хараат бус. 2009 онд шинэ дарга байгаагүй учраас О.Магнай даргатай холбож тайлбарлах нь утгагүй асуудал. Монголын хүнсний бүтээгдэхүүний 90 орчим хувь нь импортынх байдаг. Тиймээс эхлээд хүүхдийн иддэг печень, зайрмагны шошгыг монгол хэл дээр хөрвүүл гэсэн шаардлагыг тавьж байна. Бүх импортын бүтээгдэхүүний шошгыг нэг, хоёр сарын дотор өөрчлөх боломж бололцоо хомс. Гэхдээ хомс гээд зүгээр суухгүй гол нэрийн, шууд хэрэглэдэг бүтээгдэхүүний шошгыг монгол хэл дээр болгохоор бэлтгэж байна.
-Ярилцсанд баярлалаа.
- Сүү үйлдвэрлэгч зарим компаниудыг шошгон дээрээ найрлагаас нь өөр мэдээлэл бичсэн гэж торгохоор болоод байгаа. Өмнө нь энэ шошгоороо олон жил явсан. Яагаад заавал одоо ингэж шалгаж, торгох болов?
- Энэ чинь ганцхан өнөөдөр шалгаад, дүгнэчихсэн юм биш. 2009 оноос эхлээд сүү, сүүн бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэгчидэд хүнсний бүтээгдэхүүний MNSCAC1 гэсэн стандартыг нэвтрүүлсэн. Тэр стандартын дагуу болон хэрэглэгчийн эрх ашгийг хамгаалах хуулийн хүрээнд сүү, сүүн бүтээгдэхүүний шошгоо стандартад нийцүүлээч ээ гэсэн албан шаардлага удаа дараа явуулсан. 2009 онд явуулсан эхний шалгалтынхаа биелэлтийг 2010 онд Эрүүгийн цагдаагийн газартай хамтран шалгасан. Тэгэхэд “Витафит”, “Монфрэш”, “Сүү” зэрэг 11 үйлдвэр зөрчилтэй хэвээрээ байсан учир 250 мянган төгрөгөөр торгосон. 2012 онд дахин шалгалт явуулахад энэ 11 үйлдвэрээс зассан, хуульд нийцүүлсэн үйлдвэрүүд байсан. Харин “АПУ”, “Витафит”, “Мон фрэш” компаниуд зөрчил нь хэвээрээ үргэлжилж байсан учраас тус бүр 1 сая төгрөгийн торгуул тавьсан. Өнгөрсөн гурван жилд хийсэн шалгалтын дүнд Засгийн газраас Сүү, сүүн бүтээгдэхүүний үйлдвэрлэл, худалдааг зохицуулах зөвлөмж гарсан юм. Энэ техникийн зохицуулалт нь хүчин чадлын хувьд хуультай дүйцэхүйц. Зөвхөн сүү, сүүн бүтээгдэхүүнийг үйлдвэрлэх технологи нь ямар байдаг вэ гэдгийг тодорхойлсон. Үйлдвэрлэлийн түүхий эд хүлээж авахаас эхлүүлээд эцсийн бүтээгдэхүүн хүртэлх шатыг нарийн тодорхойлсон байдаг. “Витафит” компани гэхэд 2011 онд сая төгөргөөр торгуулж байсан ч шошгоо өөрчлөөд зассан байгаа.
- Цэвэр сүү, хатаасан сүү нь хоорондоо ямар ялгаатай вэ?
- Хатаамал сүү гэхээр хэвийн сүүг тусгай технологийн аргаар хатаасан сүүг хэлнэ. Сэргээсэн сүү гэдэг нь өтгөрүүлсэн болон хатаамал сүүг усанд уусган механик дулааны аргаар боловсруулан хэвийн сүүний төлөвт шилжүүлэн үйлдвэрлэснийг хэлнэ. Тодруулбал хатаамал сүүг ундны усаар сэргээсэн гэдгийг хэлж байгаа юм. “АПУ”-гийн сүүг Шинэ Зеланд улсаас импортлосон. Импортын сүүгээр үйлдвэрлэдэг боловч шошго дээрээ монгол үнээний сүү гэж бичээд байгаа. Импортын сүүг монгол үнээний сүү гэж хэрэглэгчдийг төөрөгдүүлж болохгүй. Компаниуд бүтээгдэхүүн нь л чанартай байвал гаднах цаасан дээр юу ч гэж бичсэн болно гэсэн тайлбар тавьдаг. Мөн “Сүү” ХХК шингэн сүүнийхээ шошгыг өөрчилж байгаа боловч жимстэй иогуртынхаа шошгыг өөрчлөөгүй болохоор арга хэмжээ авсан. Жимстэй иогуртыг хатаасан сүүгээр хийдэг хэрнээ үнээний сүү гэж бичсэн байгаа. Цэвэр сүүг энгийн монгол үнээний сүү гэж ойлгодог. Тиймээс үнээний хатаамал сүү гэсэн бичиглэл байх ёстой.
- Цаасан дээрх хэдэн үг, үсгээс болж 10 сая төгрөгөөр торгох нь буруу гэх шүүмжлэл байна?
- Энэ том компаниуд шинэ стандарт нэвтрүүлсэн гэж рекламддаг хэрнээ яагаад сав боодлоо ил, тод нээлттэй, ойлгомжтой бичиж болохгүй вэ? Сүүг ихэнхидээ настай хүмүүс худалдаж авдаг. Найрлага, жорыг бичихэд ч стандарт хэмжээ гэж бий. Хэт жижиг бичсэн бол настай хүмүүс харж авч чадахгүй. Гэтэл цаасан дээрх бусад мэдээллээ энгийн стандартаар биччихээд найрлага хэсгээ бүр жижигрүүлж бичдэг. Үүнийгээ манай маркетинг гээд хээв нэг хууль зөрчөөд байна. Ямар ч маркетингийн ажил хуулийн дагуу л явах ёстой.
- 10 сая гэдэг торгуулийн дээд хэмжээ. Үүнээс бага торгууль тавьж болохгүй юу?
- Эдгээр томоохон компаниуд хууль зөрчсөн гэж ойлгойхгүй ШӨХТГ-ын нэр хүндийг унагаах, хариуцлагаас мултрах гэж янз бүрийн хандлага гаргадаг. Бидний эрх ашиг, хөрөнгө мөнгөнд халдлаа гэж. Үнэхээр хөрөнгө мөнгө, санхүүгээ бодож байсан бол тухайн салбарт ямар хууль тогтоомж мөрдөгддөг вэ гэдгийг судлаад дүрэм журмын дагуу явуулах ёстой. “Таргалуулахгүй, хөгшрүүлэхгүй, танд эрүүл мэндийг бэлэглэнэ” гэж бичсэн нь ч зөрчилтэй сурталчилгаа. Шууд утгаараа 25-тай хүн энэ сүүг уугаад 25 настай хэвээрээ л байна гэж ойлгогдоно. Тийм биш шүү дээ. Өмнө нь Шударга ёс, өрсөлдөөнийг хориглох тухай хуульд 250 мянган төгрөгөөр торгоно гэж заасан байсан. Харин одоо хууль өөрчлөгдөөд дээд хэмжээгээр торгохоор байгаа. "АПУ", "Мон фреш" компани удаа дараа хууль зөрчөөд тэрийгээ манай бизнес эрхлэгчдийг хязгаарлах гэж байна, саад болох гэж байна гэдэг утгаар буруу ташаа мэдээлэл өгч байгаа нь өөрсдийгөө хаацайлах гэсэн оролдлого гэж бодож байна.
-Тэгвэл бидний хэрэглэж байгаа сүү дундаас цэвэр үнээний сүүгээр хийсэн бүтээгдэхүүн байдаг уу?
- “Дэлгэр тэс”, “Гум” зэрэг жижиг компаниуд хэвийн үнээний сүүгээр бүтээгдэхүүнээ хийдэг. Бид стандартын дагуу хамтран ажилладаг.
- Импортын сүүгээ хянахгүй байж гэнэт шинэ даргатай болоод үндэсний үйлдвэрлэгчдээ “ноолоод" эхэллээ гэж шүүмжилж байна. О.Магнай дарга ямар нэг байдлаар оролцсон уу?
- 2009 оноос хойш хийсэн ажлыг шинэ даргатай холбож ойлгоно гэдэг хэт өрөөсгөл. Торгууль төлөхгүй, зөрчлийг арилгахгүй гэсэн хэсэг бүлэг хүмүүсийн санаа байж магад. Байцаагч өөрөө тусгай эрхтэй учир ингэ, тэг гээд дарга хөндлөнгөөс оролцдоггүй. Бие даасан хараат бус. 2009 онд шинэ дарга байгаагүй учраас О.Магнай даргатай холбож тайлбарлах нь утгагүй асуудал. Монголын хүнсний бүтээгдэхүүний 90 орчим хувь нь импортынх байдаг. Тиймээс эхлээд хүүхдийн иддэг печень, зайрмагны шошгыг монгол хэл дээр хөрвүүл гэсэн шаардлагыг тавьж байна. Бүх импортын бүтээгдэхүүний шошгыг нэг, хоёр сарын дотор өөрчлөх боломж бололцоо хомс. Гэхдээ хомс гээд зүгээр суухгүй гол нэрийн, шууд хэрэглэдэг бүтээгдэхүүний шошгыг монгол хэл дээр болгохоор бэлтгэж байна.
-Ярилцсанд баярлалаа.
