Эдийн засагч Ж.Дэлгэрсайхантай ирэх оны төсвийн төсөлтэй холбоотой зарим асуудлаар ярилцлаа.

-Ирэх оны төсвийн төслийг УИХ-ын чуулганаар удахгүй хэлэлцэнэ. Энэ удаагийн төсөвт ямар онцлох зүйл харагдаж байна вэ?

-Ирэх оны төсөв нэгдүгээрт, тодорхой хэмжээний бодлогын өөрчлөлтийн суурийг тавьж чадсан төсөв болох нь уу гэж харж байна. Төсвийн танилцуулга, төсвийн ерөнхий баримт бичгүүдийн дүр төрөхийг харахад ямартай ч тодорхой бодлогын өөрчлөлт, шинэчлэл агуулж чадсан төсөв болох хандлагатай байна.  Учир нь өмнөх онуудад энэ төсөв юунд чиглэж байгаа нь тодорхой бус, өмнөх жилүүдийн хуулийн дагуу тухайн жилийн нийгэм, эдийн засгийг хөгжүүлэх үндсэн төлөвлөгөө рүү хандсан байдалтай, дам зорилго агуулсан байдаг байсан. Харин ирэх жилийн төсөв нэртэй, хөгжлийн төлөвлөгөөтэй гэдгийг Сангийн яамнаас тодотгож байна. Мөн хөрөнгө оруулалт, урсгал зардалд тодорхой шинэчлэл агуулсан төсөв болсон гэж урьдчилсан байдлаар харахаар байна.

-Ирэх оны эдийн засгийг 5 хувиар өснө гэж тооцсон. Энэ хэр бодитой тоо вэ?

-Нэгдүгээрт, төсвийн орлого өнгөрсөн хаврын улиралд өргөн барьсан төсвийн хүрээний мэдэгдлээс өндөр болж орсон байгаа ажиглагдсан. Мөн эдийн засгийн өсөлтийг 5 хувь буюу харьцангуй даруухан төлөвлөсөн юм уу гэж харахаар байна. Харин төсвийн баримт дотроо ирэх жилийн хүлээгдэж байгаа эдийн засгийн өсөлтийг 6 гаруй хувь байх боломжтой гэсэн өсөлтийн хувь хэмжээ дурдсан байгаа юм. Өөрөөр хэлбэл, эдийн засгийн өсөлтийг харьцангуй доогуур харсан байгаа бол бодлого, шинэчлэлийн хувьд ахиц дэвшлийг бий болгосон төсөв болж магадгүй гэж үзэж байгаа.

-Засгийн газраас “Халамжаас хөдөлмөр рүү” гэсэн уриа гарган ажиллаж байгаа. Энэ нь ирэх оны төсөвтэй хэр уялдсан байна вэ?

-Төсвийн хүрээний мэдэгдлээс харахад халамж руу чиглэсэн төсв мөнгө буурсан юм уу гэж харагдаж байгаа. Өнгөрсөн хаврын улиралд өргөн барьж батлагдаж байсан төсвийн хүрээний мэдэгдлээс даруй хоёр дахин буурсан тоо харагдаж байна лээ. Ер нь халамжаас хөдөлмөр рүү чиглэнэ гэдэг уриаг Засгийн газар, УИХ, Ерөнхийлөгчийн институц бүгдээрээ дэмжиж байгаа нь сайшаалтай. Гэхдээ халамжийн бодлогын хүрээнд хүүхдийн мөнгийг үргэлжлүүлж олгоно. Ингэхдээ хувиларыг нь өөрчилж олгохоор шийдвэрлэж байгаа бололтой. Мөн “Ирээдүйн өв сан”-гийн төсөв гэдэг зүйлтэй холбоотой тусгагдсан тоо төсвийн баримт дээр харагдаагүй. Үүнээс үзвэл “Ирээдүйн өв сан”, хүүхдийн мөнгийг хооронд нь уялдуулж байгаа бололтой гэж хархаар байна.

Энд анхаарах ёстой гол зүйл нь “Ирээдүйн өв сан” нь Монгол Улсын уул уурхайн орлогоос орж ирж байгаа мөнгийг хадгалж, ирээдүйд зориулах тодруулбал, 2030 он хүртэл хэрэглэхгүй байж байгаад зориулах ёстой мөнгө юм. Харин хүүхдийн мөнгө бол өнөөдрийн өсөж бойжиж байгаа хүүхдүүдийн нийгмийн асуудал, сурах болон хүнсний хэрэгцээ зэрэг тэдний өсөл, хөгжилтөд зориулсан мөнгө гэдэг санаагаар анх гарч ирсэн гэж ойлгож байгаа. Тиймээс энэ хоёр бодлогыг нэгтгэхийн тулд олон хуульд өөрчлөлт оруулж байгаа юм байна.

Мөн энэ хоёр бодлого нь бидний зориод байгаа гурван цагийн тэгш хуваарилалтын зарчим болон Тогтвортой байдлын тухай хууль, тогтвортой хөгжлийнхөө асуудалд хэр нийцэж байгаа талаар эргэн харах шаардлагатай.

Ерөнхийд нь хэлбэл, ирэх оны төсөвт халамжийг багасгана. Хүүхдийн мөнгийг шууд хэрэглээнд зарцуулах боломжийг хязгаарлана гэсэн ойлголтууд байна. Эдгээрээс харахад, халамжаас татгалзах, халамжаас хөдөлмөрт гэдэг байгаа зүйлийг тусгаж чадсан юм болов уу гэж хараад байгаа юм.

Учир нь нөгөө талд хөрөнгө оруулалтын зардлуудад харьцангуй дэд бүтцийн шинж чанартай томоохон бүтээн байгуулалтын хөрөнгө оруулалтыг илүү их дэмжинэ гэж тусгасан байна лээ.

-Манай улсын гадаад өр 32 тэрбум ам.доллар давсан. Үүнээс гадна ирэх жилүүдэд төлөх бондын өр биднийг хүлээж байна. Манай улс энэ өрийг төлөхөд хэр бэлтгэлтэй байна вэ?

-Чингис бондын нэг тэрбум ам.долларын өр байгаа. Он гараад төлөх ёстой. Дараа нь Мазаалай бондын өр бий. Өнгөрсөн зургаадугаар сард Чингис бондоос бага хүүтэй “Century” бонд өрийн дарамтыг хаах урьдчилсан санхүүжилтийн эх үүсвэрийг бэлтгэж чадсан. Тиймээс ойрын өрийн дарамттай холбоотой санаа зовох зүйл нь бага. Харин Засгийн газрын өр нэмэгдэж байгаа нь бидний болгоомжлох зүйл мөн юм.

Тиймээс цаашид төсвийн алдагдлыг багасгах, төсвөөр дамжин эдийн засагт ирэх өрийн дарамтыг бууруулах чиглэлийг барих нь зүйтэй.

-Мөн үргүй зардлаа танасан гэж онцлоод байгаа?

-Төсвийн хөрөнгө оруулалт бүрийг нарийвчлан харвал илүү тодорхой болох байх. Ямартай ч хөрөнгө оруулалтын зардлуудыг эрэмбэлсэн, эдийн засгийн суурь дэд бүтцийг дэмжих, эдийн засгийн суурийг тэлэх чиглэлийн хөрөнгө оруулалтыг илүү их дэмжинэ. Мөн урсгал зардлыг ямар чиглэлд хэрхэн бууруулахаа тодорхой зааж өгсөн байна. Албан томилолт, бичиг хэрэг, төрийн албан хаагчдын туслах, шинээр ажилд авах хүний тоонд хязгаар тогтоох зэрэг оновчтой хувилбар тогтоосноос гадна төрийн өмчит компаниудын үйл ажиллагааны хяналт, засаглалыг сайжруулахаар тусгасан нь анхаарал татаж байна.

-Засгийн газрын 10 их наядын хөтөлбөрийн талаар байр сууриа илэрхийлэхгүй юу?

-Миний хувьд энэ хөтөлбөрийг эхнээс нь дэмжсэн. Одоо ч дэмжсэн хэвээр байгаа. Учир нь манай улсын эдийн засаг өнгөрсөн оны гэнэтийн хөл хорио, хилийн хорио тогтоосон байдлаас болоод хүнд байдалд орсон. Энэ үед эдийн засаг шинэчилсэн тооцооллоор 4.6 хувиар унасан гэж гарсан байна лээ.

Эдийн засаг царцанг, эргэлт нь унасан байгаа тохиолдолд тодорхой хэмжээгээр мөнгөөр дэмжих шаардлагатай гэж үзэж байсан.

Тиймээс Засгийн газрын 10 их наядын хөтөлбөр цаг үеэ олсон, бодлогын чиглэлийг харьцангуй өөрчилж эрүүл мэнд, эдийн засгийг хамтад нь анхаарах чиг баримжаатай болсон сайн төлөвлөгөө гэж үзэж байгаа.

Б.Лхам