УИХ-ын гишүүн Д.Батцогттой цаг үеийн асуудлаар ярилцлаа.

-МАН-ын бүлгийн гишүүдийн зүгээс Ерөнхий сайдад хариуцлага тооцох шаард­лага хүргүүллээ. Хамгийн гол нь түүнийг Үндсэн хууль зөрчсөн гэх үндэслэлээр ийнхүү огцруулах шаард­лага тавьж байна. Энэ талаар хувь хүний тухайд ямар бодолтой байна вэ?

-Ерөнхий сайдыг огцруулах тухай асуудлыг МАН албан ёсоор өгчихлөө. Ийм зэргийн асуудал ярихад арай эрт байна гэж би бодож байна. Засгийн газар хөрөнгөө татаад, бүтээн байгуулалтаа эхлэх гэж байхад ингэх нь таатай үзэгдэл биш байх. Ажил хийж байгаа хүнд алдаа оноо их бага хэмжээгээр байдаг.

Асуудлыг өргөн хүрээнд харахгүй “би, чи”-дээ тулаад байх юм бол улс орны хөгжил гэж амаа цангатал ярьдаг, ажил хэрэг болдоггүй тэр байдал үргэлжилсээр л байх болно. Засагтай, түүнийг толгойлж байгаа Ерөнхий сайдтай хариуцлага тооцох, алдааг нь шүүмжлэх амархан. Гагцхүү хийх бололцоо, цаг олгоогүй байж ээрээд хашгираад байх нь хэр зохистой юм болд доо. Гэхдээ энэ бол тухайн улстөрийн намын, улстөрчдийн л эрхийн асуудал шүү дээ. УИХ эцсийн шийдийг гаргах болно.

-Ерөнхийлөгчийн сонгуулиар МАН, МАХН нэгдэх тухайд ямар байр суурьтай байгаа вэ. Танай МҮАН-ыг МАХН-ын хамт МАН-тай эвсэж болзошгүй гэж яриа байна?

-Энэ асуудлаар би хэвлэлийнхэн та нартай л адил мэдээлэлтэй байна. “Шударга ёс” эвслийн хүрээнд МАХН салаад МАН-тай нийлнэ энэ тэр гэж албан ёсоор ямар ч яриа өнөөдрийг хүртэл гараагүй байгаа гэдгийг албан ёсоор хэлчихье. Манай намын тухайд МАХН-ын гаргах шийдвэрийг хүлээж байна. Эвслийн Засгийн газар байгуулахад хийсэн гэрээ гэж нэг том юм бий. Гэрээг дагаж мөрдөх гэж л хийдэг болохоос завхруулаад хаях гэж хийдэггүй байх. Цаг хугацаа энэ бүхэнд хариулт өгөх биз ээ.МАХН, МАН-ын ахмадуудын тухайд угшил нэг намууд нэгдэх нь зүйтэй гэсэн санал гаргаад байгаа ч өнөөгийн удирдлагууд нь нэгдсэн байр сууринд яг таг хүрчихээгүй юм байна л гэж харж байгаа. Хэн нь хэнтэйгээ нийлж юугаа хийх нь тухайн хүн, тухайн улстөрийн намын асуудал. Гагцхүү энд улс төрийн соёл, ёс зүй гэж нэг юм байдгийг мартаж болохгүй.

-Хэрэв МАН, МАХН Ерөнхийлөгчийн сонгуулиар хамтарвал ялалт байгуулах боломжтой юу?

-Үүнийг ёстой цэвэр ард түмэн мэдэх хэрэг. Одоогоор нэр дэвшигчид нь тодроогүй, эвсэх эсэхээ ч шийдээгүй байгаа болохоор юу хэлэхэв дээ.

-Улс төрийн энэ маргаантай, хэт улстөржсөн тогтворгүй байдлаас болж гадаадын хөрөнгө оруулалт буурч байна гэж зарим нэгэн үзэж байна. Үүнтэй санал нийлж байгаа юу?

-Гадны хөрөнгө оруулалт буурч байгаа нь бол үнэн. Гэхдээ гадны хөрөнгө оруулалт буурна гээд Монгол улсын язгуур эрх ашиг, ирээдүйгээ хөсөр хаяж болохгүй. Өөрөөр хэлбэл “Өнөөдрийн өөхнөөс маргаашийн уушиг дээр” гэсэн зарчмыг барих ёстой. Парламентад олон намын төлөөлөл орсон ийм алтан сонголтын үед үндэсний хэмжээний том асуудлуудаа нэг мөр цэгцлээд авах нь улс орны ирээдүйд ашигтай.

-Ер нь гадны хөрөнгө оруулалт манай улсад амин чухал хэрэгтэй биз дээ?

-Тэгэлгүй яах вэ. Гэхдээ популист амлалтаар түрий барин гадныхны эрхшээлд улс орноо өгчихөж болохгүй гэдгийг л хүн бүхэн ухаарах цаг болсон. Үүнийг ч ухааруулах гэж өнгөрсөн дөрвөн жил амлалт нэхэж тэмцсэн. Ийм байдлаар амь аргацаагаад, газар шороогоо барьцаанд тавиад туугаад байж болохгүй. Монгол Улсыг тэжээж бай­гаа Эрдэнэт л гэхэд 170 сая ам.дол­ларын өртэй гээд гарчихаар гадны хөрөнгө оруулалтын байдал ямархуу түвшинд явагдсаар ирсэн нь харагдаж байгаа биз ээ.

-Гадны хөрөнгө оруулалт буурсан шалтгаан нь Оюу толгой, Таван толгойн гэрээтэй ч холбоотой гэж зарим судлаачид үзэж байгаа?

-Оюу толгойн тухайд би гэрээг эргэж харах, засаж залруулах ёстой гэсэн байр суурьтай байдаг. Гэрээг байгуулаад манайхан 250 сая ам,доллар аван эргэж төлөхгүй мэт хөөрцөглөж байхаас л би байр сууриа хатуу илэрхийлсээр ирсэн. Тэр үедээ ард иргэддээ 1-1.5 сая төгрөг тараах тухай амлаад л ажил хийж байгаа хүмүүсийг битгий шүүмжил гэцгээж байсан. Гэтэл өнөөдөр бүгд хуудуутай гэрээ болсон гэдгийг хүлээн зөвшөөрөөд эхэл­лээ. Энэ Засгийн газар ч өнөөх хүүтэй зээлээд цацчихсан мөнгөнийх нь өрийг хэрхэх талаар толгойгоо гашилгаж байгаагаа хүлээн зөвшөөрлөө.

Одоо дэлхийд данстай Таван толгойн асуудал зогсчихоод байна. Энэ мэтээр захын гурван стратегийн ордын тухайд л асуудал ийм байхад Монгол Улсад орж ирж байгаа гадны хөрөнгө оруулалт гоё байгаа гэж алгаа таших аргагүй болоод байна. Нөгөө талаасаа энэ төр өнөөдөр газар шороогоо барьцаанд тавиад ард түмэндээ нэг их хайртай хүмүүсийн дүр эсгэж болно. Гагц­хүү хэдхэн жилийн дараагаас энэ ирээдүй, залуу үе бид юугаараа амьдарч, юугаа идэх вэ гээд ам асууна гэдгийг юун түрүүнд бодож, зоригтой өөрчлөлтүүдийг хийж, зөв гольдиролд орох ёстой.

-Улстөрийн намуудын тухай хуулийн ажлын хэсэг бай­гуу­лагдсан гэх боловч хуралдсан эсэх нь тодорхойгүй байгаа. Учир нь юунд байна вэ?

-Энэ парламентын үед хийг­дэх томоохон хуулиудын нэг бол яах аргагүй улстөрийн намуудын тухай болон түүний санхүүжилтийн тухай хуулиуд. Би бүлгийнхээ ажлын хэсэгт орсон байгаа. Эхнээсээ хэлэл­цүүлэг нь явж байна. Одоо энэ том хуулийн нэмэлт өөрчлөлтийн төслийг бичих гэж байгаа болохоор нийгэмд төдийлөн тодорхой дүр зураг харагдахгүй байж магад. Монгол Улс парламентын тогтолцоонд шилжээд 20 гаруй жилийг үдээд байгаа ч улстөрийн намуудын талаар нэгдсэн ойлголттой болоогүй л байна. Өнөөдөр нам төвтэй төр ажиллаж байгаа гэдгийг бүгд л мэдэж байгаа. Энэ гаж тогтолцоог цаанаа унагах хүсэлгүй улстөрчид, улстөрийн намууд ч байгаа гэдэг нь нууц биш болсон. Улстөрчид улстөрийн намаас гараагаа эхэлдэг ч нөгөөх цол дагаж бяр гэдэг шиг улс орныг авч явах хариуцлага үүрсэнээ ухаардаг ёс зүй, соёлд суралцах хэрэгтэй байна. Энэ бол улстөрчдөд хамгийн түрүүнд суух ёстой зарчим.

Мөн улстөрийн намын санхүүжилтийн асуудлыг нэг мөр болгон шийдвэрлэх ёстой. Ерөөсөө Монгол төр олигархийн тогтолцоонд ороход энэ санхүүжилтийн асуудал гол түлхэц болж байгаа.

-Энэ хууль батлагдвал ард­чилсан парламентын үйл ажил­лагаа жинхэнэ утгаараа хэрэгжих болов уу?

-Жинхэнэ утгаар нь хэрэг­жүүлэх суурь хуулийг нь чамбай­руулахын төлөө зүтгэнэ. Нарийн чимхлүүр ажиллагаа бүрт сэтгэл зүрхээ шингээнэ гэж бодож байгаа. Иймээс Монголын бүх улстөрийн намууд том, жи­жиг гэж ялгарч давхилгүй энэ хуулийн төслийг бичихэд идэв­хийлэн санаа оноогоо оруулах хэрэгтэй. Дээрээс нь иргэдийн дунд ч өргөн хэлэлцүүлэг өрнүүлэх шаардлагатай. Ингэж байж л урт удаан, зөв явах хуулийн төсөл гарна. Өнгөрсөн 20 гаруй жилийн түүхэнд энэ хуулийн алдаа оноо юу байв гэдгийг шүүн тунгаах ёстой. Намын нэр, гишүүнчлэлээс эхлүүлээд өнгөрсөн хугацаанд хууль эрхзүйн зохицуулалт муутайгаасаа болж үл ойлголцох байдлууд гарлаа. Энэ бүхнийг нэг горимд оруулж хуульд өөрчлөлт оруулах цаг болжээ гэдгийг прак­тик харуулаад байна шүү дээ.