УИХ-ын 2012 оны сонгуулиар Сонгинохайрхан дүүрэгт АН-аас нэр дэвшсэн Л.Эрхэмбаяр өчигдөр мэдэгдэл хийж сонгуульд ялагдсанаа хүлээн зөвшөөрсөн. Тэрээр "Сонгуульд оролцсон сонгогчиддоо баярлалаа. Мөн миний төлөө санал өгсөн сонгогчиддоо баярлалаа. Надаас илүү санал авсан Д.Сумъяабазарт баяр хүргэе" гэж хэлсэн. Мөн энэ цаг мөчөөс эхлэн УИХ-ын 26 дугаар тойрогтой холбоотой аливаа асуудалд ямар ч хамааралгүй болсноо зарласан юм. Хэрэв 26-р тойрогт дахин сонгууль хийхээр болбол Л.Эрхэмбаяр оролцохгүй гэдгээ бас мэдэгдсэн юм. Гэхдээ тэрээр их улс төрөөс гарахгүй, ардчиллын төлөө цаашид ч зүтгэнэ гэдгээ илэрхийлээл байгаа. Л.Эрхэмбаяртай ярилцлаа. - Сонгуулийн дүн, шийдвэр эцсийн байдлаар гараагүй байхад яагаад ийм шийдвэр гаргав?
- Өмнөх сонгуулиар миний санал олон байсан. Харин энэ удаагийн сонгуулиар Д.Сумъяагийн санал олон боллоо. Миний хувьд сонгогчдоо хүндэлье гэж бодсон. 2008 онд УИХ-ын сонгуульд Сонгино хайрхан дүүрэгт нэр дэвшсэн. Сая дахин сонгууль боллоо. 2012 оны сонгуулийн хувьд гурав дах удаагаа сонгуульд оролцох зохимжгүй санагдаж байна. Тиймээс бүгдийг дахин шинээр эхлэе гэж бодож байна. Хүний амьдралын эрхэм зорилго нь эрүүл, эрч хүчтэй байж сайхан амьдрахад оршино. Түүн дотор зорилтууд байдаг. Нэг удаагийн тавьсан зорилт дандаа бүтнэ гэж байхгүй. Тэр бүхнээс няцаж болохгүй. Тууштай явах ёстой. Миний энэ шийдвэр няцаж байгаа асуудал биш юм. Нөхцөл байдлаа харж нэг удаа завсарлага авч байна. Ер нь хуулиа хоёр салаалахгүйгээр тодорхой болгох хэрэгтэй гэдгийг ажигласан.
- Өмнөх сонгуулиар та олон хүний санал авсан ч энэ удаа цөөхөн санал авсан нь юутай холбоотой гэж бодож байна?
- Сонгинохайрханчууд саналаа өгсөн. Тиймээс нийт санал өгсөн хүмүүстээ баярлалаа. Сонгинохайрхан дүүргийн иргэдтэй би 12 жилийнхээ амьдралыг холбосон. Архангай аймгийн Засаг дарга хийж байгаад 2002 онд нэгдүгээр хорооллын 12-р байранд ирж амьдарсан. Түүнээс хойш дүүргийн Ардчилсан намын дарга, ИТХ-ын төлөөлөгч гэх мэтээр ажил амьдралаа олон жил холбосон байна. Одоо ч би СХД-ийнхаа намын хорооны гишүүн, ҮЗХ-ийн гишүүн гэсэн сонгуульт ажлыг хийж байна. Энэ мэтээр миний хийх ажил их байна. Тиймээс СХД-ийн иргэддээ баярлаж явдаг шүү. Мөн анхааруулж хэлэхэд Монгол улсын иргэн бид эх орноороо бахархаж, бахдаж ярьж хөөрдөг. Яг эх оронч иргэний гол үүрэг нь төрөө байгуулах үйл ажиллагаанд идэвхтэй оролцох юм. Бүр бурханыхаа өмнө залбирч байгаад төрөө байгуулах сонгуульд хөгшин, залуу гэхгүйгээр оролцох ёстой. Сонгууль дөрвөн жилд нэг удаа болдог. Сая дахин сонгууль явагдахад “ядаргаатай юм” гэж хүлээж авсан хүмүүс байгаа байх. Гэхдээ ядаргаатай гэж битгий хандаж байгаарай. Төр сонгоно гэдэг нь тусгаар тогтносон Монгол улс байгаагийн илрэл юм. Халимагууд, Хазар монголчууд, буриадууд ч үнэхээр эмгэнэлтэй. Тусгаар тогтносон улс биш байна гэдэг нь үнэхээр гутамшиг юм. Тусгаар тогтносон төрийн төлөө сонголтоо хийх гэж өглөө сонгогчийн үнэмлэхээ өвөртлөөд гэрээсээ гарна гэдэг нь бидний бахархал юм. Тийм учраас сонгуульд бид 30 хүрэхгүй хувьтай оролцож болохгүй юм. Монголчууд тусгаар улсаа, төрөө хичнээн хүндэлж байгаа нь сонгогчдын ирцээс харагдана.
-Монголчууд төрдөө итгэхгүй учраас сонгуульд идэвхгүй оролцдог болсон юм биш үү ?
- Төрдөө итгэхгүй байна гээд сонгуульд оролцохгүй байж болохгүй. Тэгвэл ингэнэ гэсэн барьцаалсан хэлбэрээр бид хандаж болохгүй. Өгөөмөр байх ёстой. Хоёр генерал шатан дээр зөржээ. Хоёулаа нэг өдөр цол авсан. Албан тушаал адилхан. Бас нас чацуу. Хэн нь түрүүлж ёслох вэ? Хэн уужуу зантай нь ёсолно. Тэгэхээр төрдөө итгэхгүй байж болно. Гэхдээ сонгуулиа өгөх ёстой. Итгэж байгаа хүнээ сонгоё.
- Таны энэ шийдвэрт АН –ынхан нөлөөлсөн үү?
- Би ч энэ шийдвэрийг сонгуулийн дүн урьдчилсан байдлаар гарахад гаргачихсан байсан. Мөн дахин сонгууль явагдана гэхэд нь оролцохгүй гэж бодсон. Хурдхан энэ парламент элэг бүтэн болоосой гэж бодож байна.
- Намын нөхөд тань таны байр сууринд яаж хандаж байна?
- Янз бүрээр хандаж байна. Фэйсбүүк, твиттерээр зөв ч, буруу ч гэж бичиж байгаа хүмүүс байна. Миний хувьд сонголтоо хийсэн. Дахин сонгууль явагдвал би оролцохгүй. Ихэнхи хүмүүс “Улс төрийн соёл гаргасан байна. Эрхэмээ чи зөв шийдвэр гаргасан байна” гэж байсан. Би ер нь огцом шийдвэр гаргадаг хүн.
- Д.Сумъяабазар УИХ-д төлөөлж суухаар болбол СХД гурван өөр намын төлөөлөлтэй болох нь. Гурван өөр намын төлөөлөл СХД-ийн хөгжилд хэрхэн нөлөөлөх бол?
- Аль намын хүн гэдэг нь сонгогчдод чухал биш. Бүгдээрээ л сонгогчдынхоо итгэл найдварыг даахын төлөө зүтгэх ёстой. Хувь хүний өөрийнх зүтгэл байх юм бол аль нам нь хамаагүй. Хоорондын уялдаа холбоогоо өөрсдөө шийдэж болно. Өөр өөрсдөө асуудлаа бие даан шийдэж ч болно.
- Өмнөх сонгуулиар миний санал олон байсан. Харин энэ удаагийн сонгуулиар Д.Сумъяагийн санал олон боллоо. Миний хувьд сонгогчдоо хүндэлье гэж бодсон. 2008 онд УИХ-ын сонгуульд Сонгино хайрхан дүүрэгт нэр дэвшсэн. Сая дахин сонгууль боллоо. 2012 оны сонгуулийн хувьд гурав дах удаагаа сонгуульд оролцох зохимжгүй санагдаж байна. Тиймээс бүгдийг дахин шинээр эхлэе гэж бодож байна. Хүний амьдралын эрхэм зорилго нь эрүүл, эрч хүчтэй байж сайхан амьдрахад оршино. Түүн дотор зорилтууд байдаг. Нэг удаагийн тавьсан зорилт дандаа бүтнэ гэж байхгүй. Тэр бүхнээс няцаж болохгүй. Тууштай явах ёстой. Миний энэ шийдвэр няцаж байгаа асуудал биш юм. Нөхцөл байдлаа харж нэг удаа завсарлага авч байна. Ер нь хуулиа хоёр салаалахгүйгээр тодорхой болгох хэрэгтэй гэдгийг ажигласан.
- Өмнөх сонгуулиар та олон хүний санал авсан ч энэ удаа цөөхөн санал авсан нь юутай холбоотой гэж бодож байна?
- Сонгинохайрханчууд саналаа өгсөн. Тиймээс нийт санал өгсөн хүмүүстээ баярлалаа. Сонгинохайрхан дүүргийн иргэдтэй би 12 жилийнхээ амьдралыг холбосон. Архангай аймгийн Засаг дарга хийж байгаад 2002 онд нэгдүгээр хорооллын 12-р байранд ирж амьдарсан. Түүнээс хойш дүүргийн Ардчилсан намын дарга, ИТХ-ын төлөөлөгч гэх мэтээр ажил амьдралаа олон жил холбосон байна. Одоо ч би СХД-ийнхаа намын хорооны гишүүн, ҮЗХ-ийн гишүүн гэсэн сонгуульт ажлыг хийж байна. Энэ мэтээр миний хийх ажил их байна. Тиймээс СХД-ийн иргэддээ баярлаж явдаг шүү. Мөн анхааруулж хэлэхэд Монгол улсын иргэн бид эх орноороо бахархаж, бахдаж ярьж хөөрдөг. Яг эх оронч иргэний гол үүрэг нь төрөө байгуулах үйл ажиллагаанд идэвхтэй оролцох юм. Бүр бурханыхаа өмнө залбирч байгаад төрөө байгуулах сонгуульд хөгшин, залуу гэхгүйгээр оролцох ёстой. Сонгууль дөрвөн жилд нэг удаа болдог. Сая дахин сонгууль явагдахад “ядаргаатай юм” гэж хүлээж авсан хүмүүс байгаа байх. Гэхдээ ядаргаатай гэж битгий хандаж байгаарай. Төр сонгоно гэдэг нь тусгаар тогтносон Монгол улс байгаагийн илрэл юм. Халимагууд, Хазар монголчууд, буриадууд ч үнэхээр эмгэнэлтэй. Тусгаар тогтносон улс биш байна гэдэг нь үнэхээр гутамшиг юм. Тусгаар тогтносон төрийн төлөө сонголтоо хийх гэж өглөө сонгогчийн үнэмлэхээ өвөртлөөд гэрээсээ гарна гэдэг нь бидний бахархал юм. Тийм учраас сонгуульд бид 30 хүрэхгүй хувьтай оролцож болохгүй юм. Монголчууд тусгаар улсаа, төрөө хичнээн хүндэлж байгаа нь сонгогчдын ирцээс харагдана.
-Монголчууд төрдөө итгэхгүй учраас сонгуульд идэвхгүй оролцдог болсон юм биш үү ?
- Төрдөө итгэхгүй байна гээд сонгуульд оролцохгүй байж болохгүй. Тэгвэл ингэнэ гэсэн барьцаалсан хэлбэрээр бид хандаж болохгүй. Өгөөмөр байх ёстой. Хоёр генерал шатан дээр зөржээ. Хоёулаа нэг өдөр цол авсан. Албан тушаал адилхан. Бас нас чацуу. Хэн нь түрүүлж ёслох вэ? Хэн уужуу зантай нь ёсолно. Тэгэхээр төрдөө итгэхгүй байж болно. Гэхдээ сонгуулиа өгөх ёстой. Итгэж байгаа хүнээ сонгоё.
- Таны энэ шийдвэрт АН –ынхан нөлөөлсөн үү?
- Би ч энэ шийдвэрийг сонгуулийн дүн урьдчилсан байдлаар гарахад гаргачихсан байсан. Мөн дахин сонгууль явагдана гэхэд нь оролцохгүй гэж бодсон. Хурдхан энэ парламент элэг бүтэн болоосой гэж бодож байна.
- Намын нөхөд тань таны байр сууринд яаж хандаж байна?
- Янз бүрээр хандаж байна. Фэйсбүүк, твиттерээр зөв ч, буруу ч гэж бичиж байгаа хүмүүс байна. Миний хувьд сонголтоо хийсэн. Дахин сонгууль явагдвал би оролцохгүй. Ихэнхи хүмүүс “Улс төрийн соёл гаргасан байна. Эрхэмээ чи зөв шийдвэр гаргасан байна” гэж байсан. Би ер нь огцом шийдвэр гаргадаг хүн.
- Д.Сумъяабазар УИХ-д төлөөлж суухаар болбол СХД гурван өөр намын төлөөлөлтэй болох нь. Гурван өөр намын төлөөлөл СХД-ийн хөгжилд хэрхэн нөлөөлөх бол?
- Аль намын хүн гэдэг нь сонгогчдод чухал биш. Бүгдээрээ л сонгогчдынхоо итгэл найдварыг даахын төлөө зүтгэх ёстой. Хувь хүний өөрийнх зүтгэл байх юм бол аль нам нь хамаагүй. Хоорондын уялдаа холбоогоо өөрсдөө шийдэж болно. Өөр өөрсдөө асуудлаа бие даан шийдэж ч болно.
Т.Хулан
Сэтгэгдэл (6)