МИАТ компанийн өнөөгийн нөхцөл байдлын талаар МИАТ компанийн гүйцэтгэх захирал Г.Жаргалсайхантай ярилцлаа.

 - Агаарын тээвэрлэгч компаниудын өрсөлдөөн хэр байна?

- Дэлхий нийт даяаршиж байгаа ч 2020 он хүртэл бид өөрийн үндэсний агаарын  тээвэрлэгчтэй ёстой.  Өнөөдөр их өрсөлдөөнтэй байна. Зарим чиглэлд 2016, 2020 он хүртэл  бодлогын бичиг баримтыг баталж өглөө.  Тодруулбал, Сөүлийн чиглэлд "KAL", МИАТ гэсэн хоёрыг тус тусад нь  тээвэрлэгч гэж тодотгож өгсөн. Үүнийг хүмүүс монополь тогтоолоо гэх нь бий. Манайх олон улс дээр одоогоор бэхжиж байна.  Хэрэв дахин 2-3 тээвэрлэгч гарч ирвэл хүч тэнцвэргүй болно. Тухайлбал, 1000 хүн байлаа гэхэд 500, 500-гаар нь тээвэрлэдэг. Өөрөөр хэлбэл "KAL" манайх хоёр 51, 49 хувьтайгаар явж байгаа.  Цаана нь илүү олон хүн тээвэрлэх боломж Монголд байна. Тэгвэл энэ 1000 хүн дээр хоёр компани нэмэгдэж орвол 300, 300-гаар нь хуваана. Нэг бол нөгөөхөөсөө илүү зорчигч авахын тулд тарифаа хямдруулах ёстой. Энэ үед нөгөө хоёр компани нь тогтворжсон компани учир нэг, хоёр жил зорчигчдоо даачихдаг. харин бид нар дааж чадахгүй. Ингээд хоёр жилийн дараа үндэсний тээвэрлэгч буюу Монголын компаниуд энэ зах зээлд өрсөлдөж чадахгүй болох юм. Солонгосчууд ч юм уу бусад оронд зөвхөн өөрсдийн "KAL"-аар нисдэг. Гэтэл монголчууд МИАТ-аас зугтаж байна.

- МИАТ өнгөрсөн хугацаанд хэчнээн зорчигчийг агаараар тээвэрлэсэн байдаг юм бол?

 -Сая гаруй хүн тээвэрлэж байсан үе бий. Өөрөөр хэлбэл өдөрт 50,60 нислэг хийж байсан тохиолдол ч бий. Одоо бол 4-5 нислэг хийж байна. Сэлэнгэ, Дорноговиос бусад аймгууд руу "А-82" онгоцоор нисдэг байлаа.

- Он гарсаар зорчигдын тоо хэд хүрэв? Одоогоор аль чиглэлүүдэд нислэг үйлдэж байна?

- Долоон чиглэлд нислэг үйлдэж байгаагаас зургаа нь тогтмол. Он гарсаар эхний улиралд 30 гаруй мянган хүн тээвэрлэсэн.

- Танай Нислэг зохицуулалтын хяналтын төв ямар үүрэгтэй ажилладаг юм бэ?
- Энэ төвийн өрөөнд CNN, BBC сувгуудыг тохируулж үздэг телевиз мөн нислэгийг удирдаж байгаа төхөөрөмжийг байрлуулсан байдаг. Телевиз байрлуулснаар дэлхийн хаана ч галт уул дэлбэрэх, цунами болсон үйл явдлыг шуурхай мэдээлдэг. Байгалийн ийм аюулт үзэгдлүүд болоход агаарт яваа онгоцонд нөлөөлнө. Тиймээс шуурхай зохицуулалт хийхийн тулд энэхүү олон улсын сувгуудыг тохируулсан байдаг. Дэлхийн бүх компаниуд өөрийнхөө онгоцыг хянаж байдаг юи. Тэгэхээр бид ч олон улсын жишгийн дагуу өөрсдийн онгоцыг хянадаг. Биднийг аюулгүй байдлыг хэрхэн хангаж ажиллаж байгаа вэ гэдгийг  олон улсын аудитийн байгууллага хоёр жил тутамд шалгадаг юм.  2009, 2011 онд шалгаад өдгөө энэ оны есдүгээр сард энэхүү шалгалт дуусах юм. Өнгөрсөн гуравдугаар сард  урьдчилсан шалгалтаа хийгээд явсан.  Манай байгууллагын нислэг зохицуулалтын хяналтын төвийн хувьд нисгэгчдийн ажлын 50 хувийг хийдэг.  Нисгэгчид хэрэгтэй бүхий л зүйлийг энэ төвийнхөн хийж, хянадаг.  1955 онд анх нислэг зохицуулалтын хяналтын төв байгуулагдсан ч өнөөдрийнх шиг хэмжээнд хүрээгүй байсан. Харин 2001 оноос эрчимтэй хөгжүүлээд, олон улсын жижигтэй ойртсон.

- Хэдэн төрлийн аудитын байгууллагаас ирж шалгадаг вэ?

- Олон улсад хүлээн зөвшөөрөгдсөн томоохон 7-8 Аудитын байгууллага байдаг. Гэхдээ нэг компани гурван удаа л шалгалт хийх эрхтэй. Энэ жил АНУ-ын аудитын байгууллага шалгалт хийж  байгаа. Арав гаруй хүний бүрэлдэхүүнтэй ирж бүх хэлтэс, төвийг шалгадаг.

- Дотоод болон гадаадын онгоцнуудад засвар хийж байгаа гэсэн. Энэ ажил амжилттай юу?

- Манай онгоцны засвар хариуцдаг хэсэг дотоод гадаадын компаниудын агаарын тээврийн засварыг хийдэг болсон. Онгоцонд янз бүрийн засвар хийх "145" гэдэг эрхийн бичиг байдаг. Манайх Тайланд,  БНСУ, Европын холбооны улс зэргийн эрхийг авчихсан. Тиймээс бид өөрсдийнхөө онгоцын засварыг хийхээс гадна бусад орны агаарын тээврүүдийн засварыг хийх боломжтой болсон. Өнгөрсөн жил бид 8 тэрбум төгрөгийн засвар хийсэн. Энэ жил гурав дахин өсгөөд 24 тэрбум болгох зорилт тавиад ажиллаж байна. Тайланд, Сөүл бусад газраас бид их буюу дунд засварыг нь хийх боломжтой болсон.  Иймээс энэхүү ажиллагаа өргөжих байх. Мөн дотоодод нисч байгаа гурван томоохон авиа компаниудын засварыг хийдэг. Өнөөдрийн байдлаар Солонгос улсаас дугуй засварынхан ирж ажиллаж байна.  Засварын 14 цех байдаг бөгөөд цех болгон өөр, өөрийн эд ангийг засдаг.

- Үйлчлэгчиддээ үнэмлэх гаргаж өгдөг болсон гэсэн үү?

- Өмнө нь үйлчлэгч гэдэг байсан ч одоо бол ажилтан, аюулгүй байдал сахиж, хамгаалдаг, үйлчилдэг мэргэжлийн хүмүүс. Бид үйлчлэгчдээ мэргэжлийн үнэмлэхээр хангадаг болсон. Урьд нь нисгэгч, инженер техникийнхэн мэргэжлийн үнэмлэхтэй байдаг байсан. Иргэний нисэхийн газар үнэмлэх гаргаж өгдөг ч бид одоогоор үйлчлэгчиддээ өөрсдийн компаний үнэмлэхийг өгсөн байгаа. Яваандаа Иргэний нисэхийнх болгоно. Дэлхийн чиг хандлага тийм байгаа. Бид дэлхийн чиг хандлагаас үйлчлэгч гэдгийг ажилтан болгож түрүүлж харсан. Мөн загвар өмсөгч хүүхнүүдийг л үйлчлэгч болгодог байсан бол одоо сургалтанд сууж илүү мэргэшсэн талаас нь харж авдаг болсон. Ямартаа ч аюулгүй байдлын тал дээр манайх олон улсын стандарт шаардлагыг биелүүлж байгаа.

- МИАТ компани олон тэрбумын асуудалд орж хэл ам тасардаггүй.  Одоо ер нь үйл ажиллагаагаа жигдрүүлэх гэхээр яг ямар саад гарч байна?

- Эдийн засаг, санхүүгийн хомсдолтой, бас өрсөлдөөн ихтэй байна. Шинээр "Турклайнес" гэж орж ирсэн. Энэ нь манай чиглэлд нөлөөлдөг. Москва, Берлиний зорчигчдын тоо бага дээрээ улам багасч байна. Өнгөрсөн жилийн мөн үеийнхээс доошилсон. Мөн Бээжингийн урсгалд нөлөөлж байна. Тиймээс бид маш их ажиллаж, ахих хэрэгтэй байгаа юм. Ямар, ямар авиа компаниудтай нийлэх вэ, хэлхээ холбоогоо яаж өргөжүүлэх, бусад чиглэл рүү хэрхэн нислэг үйлдэх вэ гэх мэт зөндөө асуудал байна.  Хоёр гуравхан захирлын асуудлыг энд ажиллаж байгаа 500 хүнтэй холбох хэрэггүй.  Тэд хэрвээ буруу зүйл хийсэн бол хууль журмын дагуу оноосон хариуцлагаа хүлээх байх. Өнөөдөр зөвхөн алдаа дутагдлаа хараад үндэснийхээ компанийг татаж унагах гэж байна. Яригдаж байгаа асуудалд үнэнч юм бий, худлаа ч зүйл байдаг.

- Таньтай холбогдсон хэргүүдийн талаар байр сууриа илэрхийлэхгүй юу. Сүүлийн үед МИАТ-ын шинэ удирдлагуудад эрүүгийн хэрэг үүслээ гэх шум их тархах болсон?

-   Намайг албан ёсоор шалгасан зүйл байхгүй. Харин компанийн хувьд зарим зүйлийг шалгаж байгаа. Эрүүгийн хэрэг үүсч, байцаагдсан зүйл байхгүй. Улсын мөрдөн байцаах газрын хүсэлтийн дагуу  Үндэсний аудитын газар, Төрийн өмчийн хороо, Сангийн яам, Улсын мэргэжлийн хяналтын газар сар гаруй шалгалт хийсэн. Шалгалтын урьдчилсан тайлангаар алдаа дутагдал илэрсэн. 2012 оны үйл ажиллагааг Улаанбаатар аудитын газар бас шалгасан. Урьдчилсан байдлаар илэрсэн ноцтой зүйл байхгүй.

-   Удахгүй өөрийн гэсэн онгоцтой болох гэж байгаа. Шинэ онгоцынхоо талаар танилцуулахгүй юу?

-  Бид 12 жилийн настай хуучин онгоцуудыг түрээсэлж авдаг. Хамгийн сүүлд авсан онгоц л гэхэд 11 жил болжээ.  Тэгэхээр 2016 онд дөрвөн онгоц дөрвүүлээ шинэчлэгдэх цогц төлөвлөгөө боловсруулсан. Үүний эхлэлийг Ерөнхийлөгч тавьж, ажлын айлчлалаараа манайхыг Боинг компанитай холбож өгсөн юм.