Эрүүл мэндийн дэд сайд Ж.Амарсанаатай ярилцлаа.

-Элэгний С вирусийг найман долоо хоногт эмчилдэг эмийг АНУ-ын эрдэмтэд бүтээсэнд дэлхий нийт анхаарал хандуулж эхэллээ. Эрүүл мэндийн яам энэ асуудалд хэр ач холбогдол өгч байна вэ?

-Элэгний С вирус Монголын хүн амын 15 хувийг эзэлдэг архаг халдварт өвчний нэг юм. Манайх С вирусийг олон жилийн турш интер- фероны аргаар эмчилдэг байснаа өөрчилж итгерферон+рибавирин эмчилгээ хийдэг болсон. Орчин үед эмчилгээний энэ аргыг илүү сайж- руулан пег-интерферон + Рибави- рин эмчилгээг хийдэг болсон байгаа. Одоо ч гэсэн Монголд С вирусийг энэ аргаар эмчилдэг. Мөн элэгний С вирусийг устгадаг Босепребин, Телапревин гээд эм үйлдвэрлэгдсэн зээлд нэвтрээд удаагүй. Гэхдээ энэ хоёр эм тийм ч үр дүнтэй биш. Сүүлийн үед өндөр хөгжилтэй орнуудад элэгний С вируст гурвал- сан эмийн эмчилгээг хэрэглэдэг болоод байгаа. Үүний үр дүнд С вирусийг 80 хувиар устгаж байна. Гэхдээ ингэж С вирусийг бүрэн устгадаг нь сайн хэрэг ч сөрөг үр дагавар нэлээдгүй гардаг нь гаж нөлөө юм. Тэр нь нэлээд хүнд хэлбэрээр илэрсэн байдаг. Эмчлүүлж буй хүмүүсийн эрүүл мэндэд халуурах, дотор муухай оргих, бөөлжих, үс унах зэрэг олон талын гаж нөлөө илэрсэн байсан. Өнөөдрийн байдлаар элэгний С вирусийг эмчилдэг маш олон төрлийн эм зах зээлд нэвтрэхээр хүлээгдэж байгаа. Эдгээр эмнүүдийн нэг нь АНУ-ын эрдэмтний бүтээсэн Софосбувер гэдэг эм юм. Уг эм нэлээд өндөр өртөгтэй.

-Ямар үнэтэй вэ. Монголд оруулж ирэх боломжтой юу?

-Нэг хүний курс эмчилгээнд 60- 100 мянган ам.доллар зарцуулаг- дах хэмжээний үнэтэй юм билээ. Өмнө нь элэгний С вируст хийгддэг байсан эмчилгээнүүдээс илүү ендөр үнэтэйгээр манайд орж ирэхээр байгаа. Тэгэхээр элэгний байна. вирусийг найман хоногт эмчилдэг гээд байгаа энэ эмийг Монгол Улсад яаж, боломжийн үнээр оруулж ирэх, хүн амыг хэрхэн эрүүлжүүлэх вэ гэдэг нь гол асуудал болчихоод байна. Өнөөдөр элэгний С вирусыг устгах нь тийм ч том асуудал биш. Харин энэ эмийг Монголын элэгний С вирустэй өвчтөнүүддээ боломжийн үнээр хэрхэн авчруулах вэ гэдэгт бид анхаарал хандуулж байгаа.

-Курс эмчилгээ нь 60-100 мянган ам.доллар хүрэх энэ эмийг боломжийн үнээр үйлч- лүүлэгчдэд хүргэхийн тулд ямар арга хэмжээ авч ажиллаж байгаа вэ?

-Энэ эмийг хямдралтай үнээр иргэддээ хүргэхийн тулд даатгалд хамруулах эсвэл цаад үйлдвэрлэгчтэй нь холбогдож, хөгжиж буй орон гэдэг утгаар нь хямдруулах боломж бий эсэхийг Эрүүл мэндийн яам судалж байна. Гол нь хавсарсан дан эмэн эмчилгээгээр ямар нэгэн тариа хэрэглэхгүйгээр элэг- ний С вирусийг устгах боломжтой гэж эрдэмтэд үзэж буй юм.

-Элэгний С вирусийг устгадаг шинээр гарсан энэ эмийн талаарх мэдээлэл хэдэн жи- лийн өмнө Монголын Эрүүл мэн- дийн яамд ирсэн гэсэн байх аа?

-Тийм ээ. Шинээр гарсан энэ эмийн үйлчилгээний тухай гурван жилийн өмнө яригддаг байсан. Шинээр гарсан эмийн талаарх мэдээлэл манай яамд ирээд удаж  байна.
 -Тухайн үед энэ эмийг Мон- голд хэрхэн оруулж ирэх талаар судалж болоогүй юм уу?
-Шинээр гарсан эм ихэнх тохиолдолд эрсдэл дагуулдаг. Туршилтын үед огт тааварлаж байгаагүй, шинэ гаж нөлөө гэнэт гардаг тохиолдол ч байдаг. Ялангуяа, туршилтын үед маш цөөхөн хүн амд хэрэглэж үздэг. Харин зах зээлд хэдэн зуун саяар нь гаргаж, олон хүн хэрэглээд ирэхээр жинхэнэ гаж нөлөөнүүд нь гарч ирэхийг үгүйсгэх аргагүй. Энэ мэт эрсдэл байдаг учраас эхний удаад манайхан ажиглалт хийдэг. Зах зээлд гарч, бусад орнууд нэг cap, жилийн хугацаанд хэрэглээд үзсэний дараа ямар нэгэн гаж нөлөө илрээгүй тохиолдолд Монголд аль болох хурдан нэвтрүүлэх арга замыг хайдаг. Гэхдээ хамаагүй цаг алдаж болохгүй.

-Эрүүл мэндийн даатгалын тухай хууль шинээр батлагдвал хүнд өвчтэй олон мянган хүн аврагдахаар байгаа тухай эмч нар ярьдаг. Энэ талаар тодорхой мэдээлэл өгөхгүй юу?

-Уг хуулийг УИХ-аар урт хуга- цаагаар хэлэлцүүлж байна. Ингэж удаан хэлэлцсэний үр дүнд нэлээд чамбай хууль гарна гэж итгэж байна. Эрүүл мэндийн даатгалын тухай уг хуулийг олон улсын болоод яамдын түвшинд хэлэлцсэн. Гэхдээ энэ хууль батлагдсанаар эрүүл мэндийн салбар дахь бүх асуудал шийдэгдэхгүй. Хууль гарсны дараа олон засвар орж байж төгөлдөржнө. Монгол Улсын эдийн засаг тогтвортой хөгжиж байгаа тохиолдолд тэрийг дагаад энэ хууль байнга өөрчлөгдөнө гэж ойлгох хэрэгтэй. Түүнээс биш онцгой төгс хууль батлагдаж, бүх асуудлыг шийднэ гэж харахгүй байгаа.

-Монгол Улс ЭЛЭГНИЙ ӨБЧЛӨ- лөөр дээгүүрт бичигддэг. Эрүүл мэндийн яамны зүгээс элэгний ямар нэгэн өвчтэй иргэдэд үзүү- лэх тусламж, шинэ төрлийн эмчилгээ, үйлчилгээ байна уу?

Эрүүл мэндийн яам элэгний хорт хавдрыг эрт оношлох тал дээр үндэсний хэмжээнь тогтмол хяналт хийхээр болж, ажлын хэсэг байгуулагдсан. Харин ямар хүмүүсийг энэ хяналтад хамруулах талаар ярьж байна. Журам нь ойрын үед батлагдвал, ирэх 2014 оноос эхэлж элэгний хорт хавдартай хүмүүсийг үндэсний хэмжээнд эрт оношлох аяныг тогтмол зохион байгуулна. Ингэснээр элэгний хавдрыг эрт оношилож, хүндрэхээс нь өмнө эмчлэх боломж бүрдэх юм.
Элэгний хорт хавдраар өвчлөх гол шалтгаан нь элэгний В, С вирус байдаг. Саяхан би Энэтхэг улсад ажиллаж, элэг шилжүүлэн суулгадаг төвүүдийн үйл ажиллагаатай танилцсан. Тэнд эрхтэн шилжүүлэн суулгах үнэ манай Монголоос ч илүү хямдхан юм байна. Тухайлбал, нэг төв нь 20 мянган ам.долларт, нөгөө нь 40, 50, 60 мянган ам.долларт багтаагаад элэг сольж өгнө гэж байх жишээтэй. Хэрэв Монгол Улсад эрхтэн шилжүүлэх хагалгааг даатгалд хамруулбал, миний дээр дурдсан үнээс хямдхан байхгүй бол утгагүй биз дээ.

-Эмч сувилагчид үе үе ажлаа хаяна гэж сүрдүүлдэг боллоо. Гэмтлийн эмнэлгийн эмч нар шинэ удирдлагаа эсэргүүцэж нэг хэсэгтээ улстөржсөн. Тэд хэдий хэмжээний цалин авахыгхүсээд байгаа вэ?

-Олон хүний амийг хариуцдаг гэдэг утгаараа онгоцны нисгэгчид өндөр цалин авдаг. Гэтэл насаараа сурдаг, өндөр хариуцлагатай ажил хийдэг эмч нар бага цалин авч болох уу, үгүй гэдгийг эргэцүүлэн бодох хэрэгтэй. Өнөөдөр шүүгч нар сард гурав, дөрвөн сая төгрөгийн цалин авч байхад эмч нар яагаад ийм хэмжээний цалин авч болохгүй гэж.

-Таныхаар эмч нарын цалинг нэмэх боломжтой гэсэн үг үү?

-Тэрийг Сангийн яам л мэдэх байх. Би зарчмын хувьд эмч нар өндөр цалинтай байхыг дэмждэг. Учир нь эмч гэдэг маань эрдэнэт хүний амийг хариуцдаг, өндөр хариуцлагатай алба шүү дээ.