МУГЖ С.Жавхлан 2013 онд “Хамаг Монгол” төслийг санаачлан амжилттай хэрэгжүүлсэн билээ. Тэгвэл ирэх 2014 онд “Дэлхийн Монгол” төслийг хэрэгжүүлэхээр болсон талаараа өнөөдөр дуулгалаа. Тэрбээр уг төслийн ажлаараа дэлхийн өнцөг булан бүрт байгаа Монгол оронтой холбоотой соёлын биет өвийг цуглуулахаар болсон байна. Энэ талаар түүнтэй ярилцлаа.

- Соёлын биет бус өвийг цуглуулна гэдэг амаргүй ажил. Та уг ажлыг нэг жилд амжуулж чадах уу?

- Миний санаачилсан төсөл хэрэгжээд “Дэлхийн Монгол” нэртэй боллоо. “Хамаг Монгол” төсөл соёлын биет бус өвийг түгээн дэлгэрүүлэх, бие биенийхээ соёл уу өнгийж харсан, тэр талын мэдлэгийг солилцсон төсөл боллоо. Тэгвэл одоо биет өвөө цуглуулах ажилд орж байна. Алдагдсан, алга болсон соёлын биет өвөө цуглуулах их ажлыг 2014 ондоо багтаж амжуулна. Дэлхийг эзэлж байсан их түүхийн эзэн өвөг дээдсийн маань биет өв хаана яваад байгааг судалж Монголдоо авчрах зорилготой байна. Мөн Монголд хувь хүмүүсийн гар дээр олон эд өлгийн зүйл байдаг юм байна. Энэ бүхнийг нэгтгэж, бүртгэлжүүлж, хайрлан хамгаалах цаг болжээ. Дараа жил Чингис хааны мэндэлсний өдрөөр энэ бүх зүйлээ ард түмэндээ дэлгэн харуулах зорилготой байгаа. Гэхдээ энэ ажлыг зохион байгуулахад маш их нарийн зүйлүүдийг хийх шаардлагатай. ГХЯ, ССАЖ яамтай хамтрахаас эхлээд албаны шугамаар хийгдэх олон ажил байна.

-   Та “Хамаг Монгол” төслийнхөө зорилгыг биелүүлсэн гэж үзэж байгаа юу?

-  Төслийнхөө зорилгыг хангалттай биелүүлж чадсан гэж бодож байна. Өнөөдөр Монголд халимаг дууг дуулж байна шүү дээ. Буриад дуу фм радиогоор явдаг боллоо. Энэ бүх зүйл уран бүтээл шиг харагдаж байгаа юм шиг боловч цаанаа маш үр дүнтэй ажлыг дагуулж байгаа юм. Буриад залуус гэхэд Монгол дууны хэв маягийг Буриададаа түгээн дэлгэрүүлнэ гэж ярьж  байна. Орос гүрэн даяар Монгол хэв маягийг түгээнэ гээд тэд ярьж байна. Энэ бүх зүйл нь соёлын харилцаанд маш чухал алхам болсон. Энэ төсөл цаашид үргэлжлэн явах болно. Бидний өвөг дээдсийнхээ ачийг хариулж эх орондоо нэг ч гэсэн хэрэгтэй зүйлийг хийх ёстой юм. Бидэнтэй ёс заншлаа хүндэтгэж, хайрласан  олон залуус нэгдсэн байгаа.

- Төслийн ажлын хүрээнд Өвөрмонгол, Буриадад очиход хүмүүс хэрхэн хүлээж авсан бэ?

- Би багаасаа Монголоороо омогшиж өссөн хүн. Миний ээж түүхч, аав маань зохиолч яруу найрагч хүмүүс. Гал голомт, түүх ёс заншлыг маш их ярьж хүүрнэж өгдөг хүмүүс байсан. Энэ их омогшлоороо эх орон гэдэг үзэл маань дэвэрч байлаа. Ер нь би “Хамаг Монгол” төслийнхөө ажлаар маш олон ээж, аавуудтай уулзаж байсан. Тувад явж байгаад малчин айлд ороход нэгэн ээж биднийг хараад баярлан уйлж байсан. “Бид үргэлж монголчууд руугаа цайныхаа цацлыг өргөдөг шүү дээ. Бид үргэлж л Монголынхоо заяаг их байг гэж боддог шүү дээ” гэж уйлж хэлж байсан ээжүүд олон байсан. Бидэнд айраг, цагаа хоол хүнсээ бэлдээд угтаж авах хүмүүс ч байсан. Халимагийн гудамжинд явж байхад “Та бүгд их ачтай хүмүүс юм. Манай гэрт явж очье” гэж хэлэх ч хүмүүс байсан. Дэлгүүрт яваад ороход дугаарлаж байсан хүмүүс бидэнд зайгаа тавьж өгч байсан. Биднийг их санаж хүлээдэг хүмүүс байна лээ. Дэлхийн нөгөө бөөрөнд дайн болж байна. Тэгэхэд Хамаг Монгол бид нэг нэгээ гээд сэтгэлээсээ зүтгэж байна. Ингэж байгаа нь үнэхээр гайхалтай. Өвөрмонгол ээж хүн цайныхаа дээжийг өргөхдөө “Монголын минь заяа бүтэн байг” гэж хэлдэг. Гэтэл бид нар өөрсдийг нь хужаа гэдэг. 6000 км замыг туулаад бид уулзаж, нэг дор цуглаж тоглолтоо хийж чадсан шүү дээ. 1500 оноос хойш Бага хаадын задрал болсон. Түүнээс хойш хамаг Монгол уулзаагүй байгаа юм. Бүх хүмүүс биднийг маш сайхан хүлээж авсан. Халимагийн Ерөнхийлөгч олон хүний өмнө гарч ирээд “Үүнээс хойш бид нар үргэлж хамтдаа байна” гэж хэлсэн.

-  Хамгийн эхлээд Монголын бүх музейгээр явч бүртгэлийн ажлыг хийх үү?

- Бүх музейгээр явж соёлын биет өвийг бүртгэлжүүлнэ. Мөн соёлын биет өв хадгалдаг хувь хүмүүстэй мөн уулзана.

- Гадаадаас соёлын өвийг авчирна гэж байна. Санхүүжилтээ хэрхэн шийдэх вэ?

- Уг төслийг хүмүүс хэрхэн дэмжихээс эхлээд янз бүрийн зүйлээс шалтгаална.  Анхны төсвөө гаргасан байгаа. Уг ажилд төр засаг, холбогдох яам туслаасай гэж хүсч байна.

- Хувь хүмүүст байгаа соёлын биет өвийг авъя гэхэд тэд өгөх болов уу? Үүнд ямар зохицуулалт хийх вэ?

- Бид олон ажил төлөвлөж байна. Түүхийн эд өлгийн зүйлийг гэртээ хадгалж байгаа хүмүүс бидэнд юмаа өгөхдөө айхтар дуртай байна. Бидэнтэй олон хүн уулзаж энэ талаар ярилцсан. Тэд үнэт өвөө цаашид улсынхаа эзэмшил болгоход их дуртай байна лээ. Гэхдээ энэ ажлыг маш их албаны, цэгцтэй хийх бодолтой байгаа. Гэхдээ энэ ажил маш гоё дуусах байх. Америкт л гэхэд Чингис хаантай холбоотой соёлын эд өлгийн зүйл их байдаг.

- Манай соёлын эд өлгийн зүйлүүд хэдэн оронд байгааг та бүхэн судалж үзсэн үү?

- Дэлхийн Соёл иргэншил, төрт ёсыг бүтээсэн өв үндэстэн гэдгээ бид хэлж зарлан, тунхагладаг. Эзэнт гүрний үлдээсэн соёлын өв бол агуу юм. Жишээ нь Турк, Америк, Өвөрмонгол гэх мэт бүхий л улс оронд манай соёлын өв байна. Японд гэхэд Хубилай хааны хамгийн анх баралж байсан мөнгө байна. Тэр бүгдийг л олж, хадгалах хэрэгтэй байна.